Η πνευματική ιδιοκτησία διακρίνεται γενικά σε δύο κατηγορίες: τη βιομηχανική ιδιοκτησία (συμπεριλαμβανομένων εφευρέσεων, σημάτων, υποδειγμάτων χρησιμότητας και ενδείξεων προέλευσης) και το δικαίωμα του δημιουργού (πνευματική ιδιοκτησία υπό στενή έννοια), το οποίο προστατεύει λογοτεχνικά και καλλιτεχνικά έργα – όπως μυθιστορήματα, ταινίες, μουσικά έργα, πίνακες ζωγραφικής, φωτογραφίες και αρχιτεκτονικά σχέδια.
Τα συγγενικά δικαιώματα καλύπτουν τα δικαιώματα ερμηνευτών-εκτελεστών καλλιτεχνών, παραγωγών φωνογραφημάτων, και τηλεοπτικών και ραδιοφωνικών οργανισμών.
Στις συχνές παραβιάσεις περιλαμβάνονται, ιδίως, η πειρατεία προϊόντων, η παράνομη αντιγραφή μουσικής και λογισμικού, η κατοχή πειρατικού λογισμικού με σκοπό τη διάθεσή του στην αγορά, και η δημόσια παρουσίαση έργου χωρίς τη συναίνεση του δημιουργού.
Νομικό έρεισμα για τις ποινικές κυρώσεις αποτελεί το άρθρο 66 του Νόμου περί Πνευματικής Ιδιοκτησίας (Ν. 2121/1993). Ο νόμος τροποποιήθηκε πρόσφατα με τον Ν. 5221/2025: το πλαίσιο ποινής για τη βασική μορφή προσβολής του δικαιώματος του δημιουργού είναι φυλάκιση τουλάχιστον ενός έτους σε συνδυασμό με χρηματική ποινή τουλάχιστον €2.900 (το προγενέστερο ανώτατο όριο των €15.000 έχει καταργηθεί). Όπου ο δράστης ενεργεί με ιδιαίτερα κερδοσκοπικό ή επικίνδυνο τρόπο, ή σε περίπτωση υποτροπής, το πλαίσιο ποινής διαμορφώνεται αναλόγως αυστηρότερα. Για παραβιάσεις σχετικές με προγράμματα ηλεκτρονικών υπολογιστών, η ανεπιφύλακτη καταβολή διοικητικού προστίμου μπορεί, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, να αποτρέψει την άσκηση δίωξης, εφόσον η παραβίαση αφορά όχι περισσότερα από πενήντα προγράμματα.
Από το 2020, ο νέος Νόμος περί Σημάτων (Ν. 4679/2020) εφαρμόζεται στα εμπορικά σήματα, ενώ ο Ν. 1733/1987 εξακολουθεί να εφαρμόζεται στα διπλώματα ευρεσιτεχνίας και τα υποδείγματα χρησιμότητας• η προσβολή των δικαιωμάτων αυτών υπόκειται ομοίως σε ποινικές κυρώσεις.
Σημείωση: Ενόψει της πρόσφατης νομοθετικής τροποποίησης (2025), συνιστάται η επιβεβαίωση του εφαρμοστέου στη συγκεκριμένη περίπτωση πλαισίου ποινής βάσει της τρέχουσας ισχύουσας νομοθεσίας.
Συχνές Ερωτήσεις
Τι καλύπτει ο όρος πνευματική ιδιοκτησία;
Γενικά διακρίνονται δύο κατηγορίες πνευματικής ιδιοκτησίας: η βιομηχανική ιδιοκτησία και το δικαίωμα του δημιουργού.
Τι εμπίπτει στη βιομηχανική ιδιοκτησία;
Ο όρος βιομηχανική ιδιοκτησία καλύπτει, για παράδειγμα, εφευρέσεις, εμπορικά σήματα, βιομηχανικά σχέδια, και ενδείξεις προέλευσης.
Τι προστατεύει το δικαίωμα του δημιουργού;
Το δικαίωμα του δημιουργού προστατεύει λογοτεχνικά και άλλα καλλιτεχνικά έργα, όπως μυθιστορήματα, ταινίες, μουσικά έργα, πίνακες ζωγραφικής, φωτογραφίες και αρχιτεκτονικά σχέδια. Τα συγγενικά δικαιώματα καλύπτουν τα δικαιώματα ερμηνευτών-εκτελεστών καλλιτεχνών, παραγωγών φωνογραφημάτων, και τηλεοπτικών και ραδιοφωνικών οργανισμών.
Ποιες τυπικές παραβιάσεις της πνευματικής ιδιοκτησίας υφίστανται;
Στις συχνές παραβιάσεις περιλαμβάνονται, ιδίως, η πειρατεία προϊόντων, η παράνομη αντιγραφή μουσικής και προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών, η παράνομη κατοχή πειρατικού λογισμικού με σκοπό τη διάθεσή του στην αγορά, και η δημόσια προβολή ή εκτέλεση έργου χωρίς την άδεια του δημιουργού.
Ποιο πλαίσιο ποινής εφαρμόζεται στα αδικήματα κατά της πνευματικής ιδιοκτησίας;
Η προσβολή του δικαιώματος του δημιουργού τιμωρείται, βάσει του Ν. 2121/1993, με φυλάκιση και χρηματική ποινή, το ακριβές ύψος των οποίων εξαρτάται από τη βαρύτητα της υπόθεσης. Για δεσμευτικό, επικαιροποιημένο προσδιορισμό των εφαρμοστέων πλαισίων ποινής, θα πρέπει να συμβουλεύεται κανείς την τρέχουσα ισχύουσα νομοθεσία, καθώς αυτή έχει τροποποιηθεί επανειλημμένα τα τελευταία χρόνια.
Πώς τιμωρούνται υψηλότερες ζημίες ή οφέλη;
Όπου οι ζημίες ή τα οφέλη είναι υψηλότερα, και σε περιπτώσεις εμπορικής προσβολής, ο νόμος προβλέπει αυξημένα πλαίσια ποινής.
Ποια ποινή απειλείται για υπότροπους ή ιδιαίτερα επικίνδυνους δράστες;
Για υπότροπους ή ιδιαίτερα επικίνδυνους δράστες (π.χ. οργανωμένη πειρατεία προϊόντων), εφαρμόζονται τα ανώτατα πλαίσια ποινής που προβλέπει ο νόμος, τα οποία προβλέπουν τόσο σημαντικές στερητικές της ελευθερίας όσο και χρηματικές ποινές.