Τα πτωχευτικά αδικήματα είναι αδικήματα συνδεόμενα με τη διαδικασία αφερεγγυότητας εταιρείας ή φυσικού προσώπου.
Αφερεγγυότητα υφίσταται όπου ο οφειλέτης γενικά δεν είναι πλέον σε θέση να εξοφλήσει τις ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις του• για τις κεφαλαιουχικές εταιρείες, η υπερχρέωση μπορεί επιπλέον να οδηγήσει σε αφερεγγυότητα.
Το προγενέστερο καθεστώς του Ν. 3588/2007 (Πτωχευτικός Κώδικας) αντικαταστάθηκε από τον νέο Πτωχευτικό Κώδικα – Ν. 4738/2020, «Ρύθμιση Οφειλών και Παροχή Δεύτερης Ευκαιρίας» – ο οποίος ισχύει για τα νομικά πρόσωπα από την 1η Μαρτίου 2021 και για τα φυσικά πρόσωπα από την 1η Ιουνίου 2021, και έχει έκτοτε τροποποιηθεί επανειλημμένα, πιο πρόσφατα με τους Ν. 5072/2023 και Ν. 5193/2025.
Βασική διάταξη αποτελεί το άρθρο 106 του Πτωχευτικού Κώδικα (δόλια χρεοκοπία). Βάσει αυτού, τιμωρείται όποιος, κατά την «ύποπτη περίοδο» ή εντός έξι μηνών πριν ή μετά την κήρυξη της αφερεγγυότητας, ιδίως
- αφαιρεί ή αποκρύπτει περιουσιακά στοιχεία που θα αποτελούσαν μέρος της πτωχευτικής περιουσίας,
- συνάπτει ζημιογόνες συναλλαγές αντίθετες προς τις αρχές της χρηστής επιχειρηματικής διαχείρισης (π.χ. εικονικές μεταβιβάσεις γης σε συγγενείς),
- αποκτά εμπορεύματα επί πιστώσει και τα μεταπωλεί σε τιμή σημαντικά κατώτερη της αξίας τους,
- αναγνωρίζει εικονικές απαιτήσεις,
- παραβιάζει τη νόμιμη υποχρέωση τήρησης βιβλίων ή αφαιρεί, αποκρύπτει, ή καταστρέφει εμπορικά βιβλία, ή
- άλλως μειώνει την περιουσία σε βάρος των δανειστών, ή αποκρύπτει την πραγματική κατάσταση της επιχείρησης.
Πλαίσιο ποινής: φυλάκιση τουλάχιστον δύο ετών και χρηματική ποινή. Οι σύνδικοι πτώχευσης που υπεξαιρούν περιουσιακά στοιχεία της πτωχευτικής περιουσίας ή προβαίνουν σε ψευδείς δηλώσεις στην έκθεσή τους ευθύνονται επιπλέον για υπεξαίρεση ή απάτη. Για αφερέγγυα νομικά πρόσωπα, η ποινική ευθύνη βαρύνει τους διαχειριστές και τα μέλη και τον πρόεδρο του διοικητικού συμβουλίου.
Σημαντική καινοτομία αποτελεί το άρθρο 198Α του Πτωχευτικού Κώδικα: με την κήρυξη της αφερεγγυότητας από το δικαστήριο, ή με την καταχώριση στο ηλεκτρονικό μητρώο φερεγγυότητας (ΗΜΦ), η ποινική δίωξη ορισμένων αδικημάτων συνδεόμενων με την αφερεγγυότητα – ιδίως για τη μη καταβολή χρεών – αναστέλλεται αυτοδικαίως, και η εκτέλεση τυχόν ήδη επιβληθείσας ποινής αναβάλλεται.
Συχνές Ερωτήσεις
Τι νοείται ως πτωχευτικά αδικήματα;
Τα πτωχευτικά αδικήματα περιλαμβάνουν αδικήματα συνδεόμενα με τη διαδικασία αφερεγγυότητας εταιρείας ή φυσικού προσώπου.
Πότε υφίσταται αφερεγγυότητα;
Όπου εταιρεία (ή φυσικό πρόσωπο) δεν είναι πλέον σε θέση να πληρώσει τις υποχρεώσεις της, υφίσταται αφερεγγυότητα. Οι κεφαλαιουχικές εταιρείες μπορούν επιπλέον να καταστούν αφερέγγυες λόγω υπερχρέωσης – δηλαδή όπου το καταχωρισμένο μετοχικό κεφάλαιο δεν αντιπροσωπεύεται πλέον από περιουσιακά στοιχεία, ή οι υποχρεώσεις υπερβαίνουν το ενεργητικό.
Ποια πτωχευτικά αδικήματα προέβλεπε ο (ιστορικός) Ν. 3588/2007;
Βάσει του πλέον καταργηθέντος Ν. 3588/2007, προβλέπονταν οκτώ πτωχευτικά αδικήματα, η υποκείμενη συμπεριφορά των οποίων παραμένει, κατ' ουσίαν, αξιόποινη και βάσει της ισχύουσας νομοθεσίας:
• αφαίρεση στοιχείων της περιουσίας του οφειλέτη που θα αποτελούσαν μέρος της πτωχευτικής περιουσίας σε περίπτωση κήρυξης της αφερεγγυότητας (π.χ. απόκρυψη εμπορευμάτων σε άγνωστη τοποθεσία)•
• σύναψη ζημιογόνων συναλλαγών (π.χ. εικονικές μεταβιβάσεις κυριότητας γης σε συγγενείς του οφειλέτη)•
• απόκτηση εμπορευμάτων επί πιστώσει και πώληση των εμπορευμάτων αυτών σε τιμή σημαντικά κατώτερη της αξίας τους•
• αναγνώριση πλασματικών δικαιωμάτων•
• μη τήρηση της νόμιμης υποχρέωσης λογιστικής•
• αφαίρεση, απόκρυψη, ή καταστροφή εμπορικών βιβλίων•
• παράλειψη σύνταξης ισολογισμού της περιουσίας ή απογραφής από τον οφειλέτη•
• άλλως μείωση της περιουσιακής θέσης του οφειλέτη (π.χ. δωρεά γης από γονέα προς τα τέκνα του οφειλέτη) ή απόκρυψη από τον οφειλέτη της πραγματικής επιχειρηματικής του κατάστασης.
Πώς ρυθμίζεται σήμερα η αντίστοιχη βλάβη δανειστών;
Το πρακτικά σημαντικότερο αδίκημα-«ασφαλιστική δικλείδα» εκτός τυπικής διαδικασίας αφερεγγυότητας σήμερα είναι το άρθρο 397 του Ποινικού Κώδικα (καταδολίευση δανειστών): οφειλέτης που εκ προθέσεως ματαιώνει εν όλω ή εν μέρει την ικανοποίηση του δανειστή του με το να βλάψει, καταστρέψει, υποτιμήσει, αποκρύψει, ή διαθέσει περιουσιακά στοιχεία χωρίς ισοδύναμο αντάλλαγμα, ή που κατασκευάζει πλασματικά χρέη ή εικονικές συναλλαγές, τιμωρείται με φυλάκιση έως δύο ετών ή χρηματική ποινή. Όπου η προξενηθείσα στον δανειστή περιουσιακή ζημία είναι ιδιαίτερα μεγάλη, το κατώτατο όριο της ποινής αυξάνεται σε φυλάκιση δύο ετών σε συνδυασμό με χρηματική ποινή. Η ποινική δίωξη απαιτεί γενικά έγκληση του παθόντος.
Εντός της τυπικής διαδικασίας αφερεγγυότητας, ο Πτωχευτικός Κώδικας (Ν. 4738/2020) ρυθμίζει επιπλέον δικά του αδικήματα και διατάξεις ευθύνης για οφειλέτες, διαχειριστές, και συνδίκους πτώχευσης.
Πώς τιμωρείται ο σύνδικος πτώχευσης για παραβάσεις καθήκοντος;
Σύνδικος πτώχευσης που υπεξαιρεί χρήματα ή περιουσιακά στοιχεία της πτωχευτικής περιουσίας, ή προβαίνει σε ανακριβείς δηλώσεις στην έκθεσή του, ευθύνεται ποινικά βάσει των γενικών διατάξεων περί υπεξαίρεσης ή απάτης. Πρόσθετα ειδικά αδικήματα για παραβάσεις καθήκοντος από συνδίκους πτώχευσης προβλέπονται στον Πτωχευτικό Κώδικα (Ν. 4738/2020).
Ποιος φέρει την ποινική ευθύνη για την αφερεγγυότητα νομικών προσώπων;
Στην αφερεγγυότητα νομικών προσώπων, η ποινική ευθύνη βαρύνει γενικά τους νόμιμους εκπροσώπους – δηλαδή τους διαχειριστές, ή τα μέλη και τον πρόεδρο του διοικητικού συμβουλίου.