Καταδολίευση δανειστών
(με βάση τον ισχύοντα Ποινικό Κώδικα, Ν. 4619/2019, όπως έχει τροποποιηθεί έως το 2026)
Περιγραφή του εγκλήματος Στην καταδολίευση δανειστών, ο οφειλέτης (ή ο τρίτος που δρα υπέρ αυτού, π.χ. ο νόμιμος εκπρόσωπος/διαχειριστής νομικού προσώπου) επιχειρεί με πρόθεση να ματαιώσει ολικά ή μερικά την ικανοποίηση της αξίωσης του δανειστή του. Το εν λόγω αδίκημα μπορεί να τελεστεί μόνο με έναν από τους ακόλουθους περιοριστικά αναφερόμενους τρόπους:
- Βλάπτοντας, καταστρέφοντας ή καθιστώντας χωρίς αξία περιουσιακά του στοιχεία.
- Αποκρύπτοντας περιουσιακά στοιχεία.
- Απαλλοτριώνοντας χωρίς ισότιμο και αξιόχρεο αντάλλαγμα (π.χ. πώληση ακινήτων οφειλέτιδας εταιρείας, τα οποία ήταν τα μόνα περιουσιακά στοιχεία της, προς συγγενικά πρόσωπα των εταίρων σε πολύ χαμηλό τίμημα / μεταβίβαση του μοναδικού ακινήτου ανώνυμης εταιρείας από τους εκκαθαριστές χωρίς ισάξιο αντάλλαγμα).
- Κατασκευάζοντας ψεύτικα χρέη ή ψεύτικες δικαιοπραξίες (π.χ. άτυπη και εικονική μεταβίβαση επιχείρησης, η οποία αποτελούσε το μοναδικό περιουσιακό στοιχείο της οφειλέτιδας, στον/στη σύζυγο).
- Οι πράξεις αυτές θα πρέπει να συμβάλλουν στη μείωση της περιουσίας του οφειλέτη, και δη εκείνης που δύναται να κατασχεθεί, καθιστώντας έτσι αδύνατη (ή δυσχερέστερη) την ικανοποίηση του δανειστή.
Για να τελεστεί το αδίκημα (υποκειμενική υπόσταση), πρέπει ο δράστης να ενεργεί με δόλο, δηλαδή να γνωρίζει τα παραπάνω στοιχεία και να επιδιώκει ή να αποδέχεται την επέλευση του εγκληματικού αποτελέσματος (τη ματαίωση ικανοποίησης του δανειστή).
Προστασία του δανειστή από διαθετικές δικαιοπραξίες του εγγυητή Η περιουσία του δανειστή προστατεύεται και απέναντι σε καταδολιευτικές πράξεις του εγγυητή. Ο εγγυητής θεωρείται και αυτός οφειλέτης, ανεξάρτητα από το εάν έχει παραιτηθεί ή όχι από την ένσταση διζήσεως (δηλαδή το δικαίωμα άρνησης καταβολής της οφειλής εωσότου ο δανειστής επιχειρήσει αναγκαστική εκτέλεση εναντίον του πρωτοφειλέτη και αυτή αποβεί άκαρπη).
Ποινική κύρωση Η καταδολίευση δανειστών τυποποιείται στο άρθρο 397 του Ποινικού Κώδικα (ΠΚ). Σύμφωνα με το ισχύον νομικό πλαίσιο, το αδίκημα τιμωρείται:
- ως πλημμέλημα, με ποινή φυλάκισης έως δύο (2) έτη ή
- με χρηματική ποινή (η οποία υπολογίζεται πλέον με το σύστημα των ημερήσιων μονάδων, βάσει του άρθρου 57 ΠΚ).
Προϋπόθεση επιβολής της ποινής είναι να μην προβλέπεται για την ίδια πράξη βαρύτερη ποινή από άλλη διάταξη νόμου.
Προστατευόμενο έννομο αγαθό Η ποινικοποίηση του εγκλήματος στοχεύει στην προστασία των περιουσιακών δικαιωμάτων του δανειστή και της εμπιστοσύνης στις συναλλαγές.
Ποινική δίωξη Το αδίκημα διώκεται κατ’ έγκληση (άρθρο 405 ΠΚ). Αυτό σημαίνει ότι η ποινική δίωξη προϋποθέτει την υποβολή έγκλησης (μήνυσης) από τον παθόντα μέσα σε προθεσμία τριών (3) μηνών από την ημέρα που έλαβε γνώση για την πράξη και για το πρόσωπο του δράστη ή των συμμετόχων (άρθρο 114 ΠΚ).
Ικανοποίηση του παθόντος (Έμπρακτη Μετάνοια) Σύμφωνα με τις διατάξεις του ισχύοντος Ποινικού Κώδικα για τα εγκλήματα κατά της περιουσίας (άρθρο 404 ΠΚ περί έμπρακτης μετάνοιας), παρέχονται ευεργετικές ρυθμίσεις για τον υπαίτιο, εφόσον προβεί στην πλήρη ικανοποίηση του παθόντος. Ειδικότερα:
- Αρχειοθέτηση / Μη άσκηση δίωξης: Αν ο δράστης ικανοποιήσει εντελώς τον ζημιωθέντα (καταβάλλοντας το κεφάλαιο και τους τόκους) πριν από την άσκηση της ποινικής δίωξης, ο εισαγγελέας απέχει από την ποινική δίωξη και η υπόθεση τίθεται στο αρχείο.
- Απαλλαγή από την ποινή: Αν ο δράστης ικανοποιήσει εντελώς τον ζημιωθέντα δανειστή μέχρι το τέλος της αποδεικτικής διαδικασίας στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο (με δήλωση του παθόντος ή των κληρονόμων του ότι ικανοποιήθηκαν πλήρως), το δικαστήριο τον απαλλάσσει από την ποινή.