Ο όρος νομιμοποίηση εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες («ξέπλυμα χρήματος») αναφέρεται στην εισαγωγή παράνομα αποκτηθέντων περιουσιακών στοιχείων στη νόμιμη χρηματοοικονομική και οικονομική κυκλοφορία.
Το χρήμα προέρχεται συχνά από σοβαρά αδικήματα, όπως εμπορία ναρκωτικών, όπλων ή ανθρώπων, διαφθορά, απάτη ή κλοπή, ή προορίζεται για τη χρηματοδότηση τέτοιων αδικημάτων.
Νομικό έρεισμα σήμερα αποτελεί κατά κύριο λόγο το άρθρο 394Α του Ελληνικού Ποινικού Κώδικα σε συνδυασμό με τον Ν. 4557/2018 (όπως τροποποιήθηκε με τον Ν. 4816/2021, ο οποίος ενσωμάτωσε την Οδηγία (ΕΕ) 2018/1673). Βάσει αυτών, νομιμοποίηση εσόδων τελεί, ιδίως, όποιος, από πλεονεξία ή προκειμένου να αποκρύψει την αληθινή προέλευση περιουσιακών στοιχείων, ή να βοηθήσει άλλον να το πράξει,
- μετατρέπει ή μεταβιβάζει περιουσιακά στοιχεία,
- αποκρύπτει την αληθινή προέλευση, τοποθεσία, διακίνηση, ή τα δικαιώματα που συνδέονται με αυτά,
- αποκτά, κατέχει, ή χρησιμοποιεί τέτοια περιουσιακά στοιχεία, ή
- τα εισάγει στον χρηματοπιστωτικό τομέα, για παράδειγμα με κατάθεσή τους σε τραπεζικούς λογαριασμούς.
Πλαίσιο ποινής: κάθειρξη πέντε έως οκτώ ετών και χρηματική ποινή στη βασική μορφή. Όπου το παράνομο περιουσιακό όφελος υπερβαίνει τις €120.000, το αδίκημα τελείται από πρόσωπο υπόχρεο δήλωσης (π.χ. τραπεζικοί υπάλληλοι, ορκωτοί ελεγκτές) κατά την άσκηση της επαγγελματικής του δραστηριότητας, ή το όφελος προέρχεται από ιδιαίτερα σοβαρά βασικά αδικήματα (συμπεριλαμβανομένης εγκληματικής ή τρομοκρατικής οργάνωσης, παιδικής πορνογραφίας, διακίνησης ναρκωτικών, κλοπής, ληστείας), το πλαίσιο ποινής διαμορφώνεται σε κάθειρξη πέντε έως δέκα ετών. Όπου ο δράστης ενεργεί κατ’ επάγγελμα ή ως μέλος εγκληματικής οργάνωσης συσταθείσας για τον σκοπό της νομιμοποίησης εσόδων, η ποινή είναι κάθειρξη πέντε έως δεκαπέντε ετών. Όπου το βασικό αδίκημα ήταν απλώς πλημμέλημα, η νομιμοποίηση εσόδων τιμωρείται με φυλάκιση έως τριών ετών και χρηματική ποινή.
Ήδη από το πρώτο στάδιο της ποινικής διαδικασίας, μπορεί να διαταχθεί δέσμευση λογαριασμού, το άνοιγμα τραπεζικών θυρίδων (συμπεριλαμβανομένων κοινών θυρίδων), και η διασφάλιση της ακίνητης περιουσίας του κατηγορουμένου. Η νομιμοποίηση εσόδων θεωρείται επίσης διαρκές αδίκημα εφόσον ο δράστης διατηρεί τον έλεγχο των παράνομων περιουσιακών στοιχείων• η παραγραφή, συνεπώς, αρχίζει να τρέχει μόνο από τη στιγμή που παύει ο έλεγχος αυτός.
Συχνές Ερωτήσεις
Τι νοείται ως νομιμοποίηση εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες;
Ο όρος νομιμοποίηση εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες αναφέρεται στην εισαγωγή παράνομα αποκτηθέντος χρήματος (ή γενικά περιουσιακών στοιχείων) στη νόμιμη χρηματοοικονομική και οικονομική κυκλοφορία. Στις περισσότερες περιπτώσεις, το παράνομα αποκτηθέν αυτό χρήμα είτε αποτελεί προϊόν παράνομων δραστηριοτήτων (π.χ. διακίνηση ναρκωτικών, εμπορία όπλων, εμπορία ανθρώπων), είτε προορίζεται για τη χρηματοδότηση παράνομων δραστηριοτήτων.
Σε ποιες τυπικές περιπτώσεις τεκμαίρεται η ύπαρξη νομιμοποίησης εσόδων;
Νομιμοποίηση εσόδων τεκμαίρεται ότι υφίσταται, ιδίως, στα εξής σενάρια:
• τη σύσταση πυραμιδωτών σχημάτων και τη μεταφορά χρημάτων καταθετών σε διάφορες τράπεζες και φιλανθρωπικούς οργανισμούς σε διαφορετικές χώρες•
• τη νομιμοποίηση κλεμμένων οχημάτων με σκοπό τη μεταφορά τους σε άλλες χώρες•
• την κατάθεση χρηματικών ποσών ώστε να δημιουργείται η εντύπωση ότι αποτελούν νόμιμο εισόδημα συνδικαιούχου λογαριασμού•
• τη νομιμοποίηση παράνομου εισοδήματος μέσω κατάθεσής του σε τραπεζικούς λογαριασμούς και επένδυσής του σε μετοχές και ακίνητα•
• την υπεξαίρεση ποσών από τραπεζικούς υπαλλήλους ή πράκτορες και τη μεταφορά τους σε τραπεζικούς λογαριασμούς στο εξωτερικό ή σε λογαριασμούς άλλων προσώπων, ώστε να συγκαλυφθεί το ίχνος της μεταφοράς του χρήματος.
Ποιο πλαίσιο ποινής εφαρμόζεται κατ' αρχήν στη νομιμοποίηση εσόδων;
Ο Ν. 4557/2018 προβλέπει σημαντικές στερητικές της ελευθερίας και χρηματικές ποινές για τη βασική μορφή της νομιμοποίησης εσόδων, οι οποίες εξαρτώνται από τη βαρύτητα και τις συνθήκες του αδικήματος.
Ποια ποινή απειλείται όπου ο δράστης φέρει ειδικό επαγγελματικό καθήκον επιμέλειας;
Όπου ο δράστης έφερε ειδικό επαγγελματικό καθήκον επιμέλειας (π.χ. ως τραπεζικός υπάλληλος, συμβολαιογράφος, ή μέλος επαγγέλματος δεσμευόμενου από τον Ν. 4557/2018), το πλαίσιο ποινής είναι σημαντικά αυξημένο σε σχέση με τη βασική μορφή.
Ποια ποινή απειλείται για υπότροπους;
Για υπότροπους, ο νόμος προβλέπει τα ανώτατα πλαίσια ποινής, τα οποία μπορούν να περιλαμβάνουν τόσο μακρόχρονες στερητικές της ελευθερίας ποινές όσο και σημαντικές χρηματικές ποινές.
Ποια μέτρα μπορούν να διαταχθούν ήδη από το πρώτο στάδιο της ποινικής διαδικασίας;
Ήδη από το πρώτο στάδιο της ποινικής διαδικασίας, μπορεί να διαταχθεί δέσμευση λογαριασμού, το άνοιγμα τραπεζικής θυρίδας (συμπεριλαμβανομένου του ανοίγματος κοινών θυρίδων), και η προσωρινή διασφάλιση της ακίνητης περιουσίας και λοιπών περιουσιακών στοιχείων του κατηγορουμένου.