Eλληνικό Ποινικό Δίκαιο
Πεδίο Εφαρμογής του Ελληνικού Ποινικού Δικαίου Η βάση του ελληνικού ποινικού δικαίου είναι ο Ποινικός Κώδικας (ΠΚ), καθώς και διάφοροι ειδικοί ποινικοί νόμοι. Η ποινική διαδικασία στην Ελλάδα ρυθμίζεται από τον Κώδικα Ποινικής Δικονομίας (ΚΠΔ).
Η σημαντικότερη αλλαγή είναι ότι στα ελληνικά ποινικά δικαστήρια δεν εκδικάζονται πλέον αστικές αξιώσεις (χρηματικές αποζημιώσεις). Ο θεσμός της «Πολιτικής Αγωγής» έχει αντικατασταθεί από την «Υποστήριξη της Κατηγορίας».
Το ελληνικό ποινικό δίκαιο εφαρμόζεται σε όλα τα ποινικά αδικήματα που τελούνται στο εσωτερικό της χώρας και —υπό ορισμένες προϋποθέσεις— και σε αυτά που τελούνται στο εξωτερικό.
Εγκλήματα που τελούνται στην Ελλάδα (Αρχή της Εδαφικότητας) Η δικαιοδοσία των ελληνικών ποινικών δικαστηρίων καλύπτει αδικήματα που τελούνται είτε από Έλληνες πολίτες είτε από αλλοδαπούς εντός της ελληνικής επικράτειας (Άρθρο 5 ΠΚ).
Εγκλήματα που τελούνται στο εξωτερικό Το ελληνικό ποινικό δίκαιο επεκτείνεται και σε αδικήματα που τελούνται στο εξωτερικό στις ακόλουθες περιπτώσεις:
1. Ο δράστης είναι Έλληνας πολίτης (Ενεργητική αρχή):
- Η πράξη στρέφεται κατά αλλοδαπού ή Έλληνα πολίτη στο εξωτερικό.
- Η πράξη πρέπει να είναι αξιόποινη και σύμφωνα με τη νομοθεσία της ξένης χώρας (διττό αξιόποινο), ενώ κατά το ελληνικό δίκαιο πρέπει να έχει ορισμένο βαθμό σοβαρότητας (να συνιστά κακούργημα ή πλημμέλημα).
2. Ο δράστης είναι Αλλοδαπός πολίτης (Παθητική αρχή):
- Η πράξη στρέφεται κατά Έλληνα πολίτη στο εξωτερικό.
- Η πράξη πρέπει να είναι αξιόποινη και σύμφωνα με τη νομοθεσία της ξένης χώρας, ενώ κατά το ελληνικό δίκαιο πρέπει να συνιστά κακούργημα ή πλημμέλημα.
3. Ο δράστης είναι Έλληνας ή Αλλοδαπός πολίτης (Οικουμενική Δικαιοδοσία):
- Λόγω της ιδιαίτερης βαρύτητας της πράξης (π.χ. εμπορία ανθρώπων, τρομοκρατία, διακίνηση ναρκωτικών), η Ελλάδα έχει ειδικό ενδιαφέρον να ασκήσει ποινική δίωξη.
- Σε αυτές τις περιπτώσεις είναι αδιάφορο αν η πράξη τιμωρείται από το αλλοδαπό δίκαιο.
- Σημείωση: Η άσκηση δίωξης στην Ελλάδα μπορεί να εμποδιστεί αν ο δράστης έχει ήδη δικαστεί αμετάκλητα (αθωωθεί ή εκτίσει την ποινή του) για την ίδια πράξη στο εξωτερικό, ιδιαίτερα εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Αρχή Ne bis in idem).
Δίωξη πλημμελημάτων στο εξωτερικό Η ποινική δίωξη για πλημμελήματα που τελέστηκαν στο εξωτερικό, είτε από Έλληνα πολίτη είτε από αλλοδαπό κατά Έλληνα πολίτη, προϋποθέτει τα εξής:
- Υποβολή έγκλησης από τον παθόντα, ή
- Αίτηση της κυβέρνησης της ξένης χώρας στην οποία τελέστηκε το αδίκημα.
Το δικαίωμα του θύματος να συμμετέχει στην ποινική διαδικασία Βάσει του ελληνικού δικαίου, ο παθών / το θύμα έχει τη δυνατότητα να συμμετάσχει στην ποινική διαδικασία ως διάδικος. Με τον νέο Κώδικα Ποινικής Δικονομίας, η ιδιότητα αυτή αποκτάται μέσω της δήλωσης “Υποστήριξης της Κατηγορίας” (πρώην Πολιτική Αγωγή). Ο υποστηρίζων την κατηγορία διαθέτει δικά του δικονομικά δικαιώματα (πρόσβαση στη δικογραφία, εξέταση μαρτύρων κ.λπ.) προκειμένου να συμβάλει στην απόδειξη της ενοχής του δράστη.
Προσοχή: Σε αντίθεση με το παρελθόν, ο παθών δεν μπορεί πλέον να διεκδικήσει χρηματική αποζημίωση (π.χ. για υλική ζημία ή ηθική βλάβη) μέσα στα πλαίσια της ποινικής δίκης. Για να εγείρει τέτοιες αστικές αξιώσεις, το θύμα (φυσικό ή νομικό πρόσωπο) πρέπει να προσφύγει αποκλειστικά στα αρμόδια Πολιτικά (Αστικά) Δικαστήρια. Τη δήλωση υποστήριξης της κατηγορίας μπορούν να υποβάλουν τόσο φυσικά όσο και νομικά πρόσωπα, τηρώντας ορισμένες διατυπώσεις και προσκομίζοντας τα απαραίτητα νομιμοποιητικά έγγραφα.