Διαφθορά
(με βάση τον ισχύοντα Ποινικό Κώδικα, Ν. 4619/2019, όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει έως το 2026)
Ο όρος «διαφθορά» καλύπτει διάφορα αδικήματα κατά τα οποία γίνεται κατάχρηση μιας θέσης εμπιστοσύνης ή μιας λειτουργίας στη δημόσια διοίκηση, τη δικαιοσύνη, τις επιχειρήσεις, την πολιτική ή ακόμη και σε μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς (π.χ. ιδρύματα), με σκοπό την απόκτηση ενός υλικού ή άυλου ωφελήματος για το οποίο δεν υπάρχει νομικά δικαιολογημένο δικαίωμα.
1. Ενεργητική Δωροδοκία (Δωροδοκία) Η δωροδοκία υπαλλήλου (άρθρο 236 ΠΚ) τελείται από οποιονδήποτε προσφέρει, υπόσχεται ή χορηγεί, άμεσα ή έμμεσα, ωφέλημα σε υπάλληλο (ή σε πρόσωπο επιφορτισμένο με δημόσια υπηρεσία) για τον εαυτό του ή για τρίτον, προκειμένου ο υπάλληλος να προβεί σε ενέργεια ή παράλειψη που ανάγεται στα καθήκοντά του ή αντίκειται σε αυτά.
- Γενικό πλαίσιο ποινών: Η νομοθεσία πλέον διακρίνει τη βαρύτητα ανάλογα με το αν η πράξη είναι αντίθετη στα καθήκοντα του υπαλλήλου. Αν η δωροδοκία γίνεται για πράξη αντίθετη στα καθήκοντα, διώκεται ως κακούργημα και τιμωρείται με κάθειρξη (έως 8 έτη) και χρηματική ποινή. Αν η δωροδοκία αφορά πράξη μέσα στα καθήκοντά του, διώκεται ως πλημμέλημα (φυλάκιση και χρηματική ποινή). Σημείωση: Ο παλαιότερος νόμος 1608/1950 που προέβλεπε έως και ισόβια κάθειρξη για ζημία του Δημοσίου άνω των 150.000 ευρώ έχει καταργηθεί με τον νέο Ποινικό Κώδικα.
- Δωροδοκία στον ιδιωτικό τομέα (Άρθρο 396 ΠΚ): Η δωροδοκία τιμωρείται και στον ιδιωτικό τομέα. Το αδίκημα τελείται όταν κάποιος, κατά την άσκηση εμπορικής ή επιχειρηματικής δραστηριότητας, προσφέρει, υπόσχεται ή χορηγεί ωφέλημα σε εργαζόμενο, διευθυντή ή εντολοδόχο ιδιωτικού φορέα, προκειμένου να ενεργήσει ή να παραλείψει κάτι κατά παράβαση των καθηκόντων του.
- Συνήθεις λόγοι για τη δωροδοκία υπαλλήλων περιλαμβάνουν την αποφυγή ελέγχων (π.χ. φορολογικών, υγειονομικών, πολεοδομικών, τελωνειακών), την αποφυγή επιβολής προστίμων ή την παράλειψη συλλήψεων για άλλα εγκλήματα (π.χ. λαθρεμπόριο).
2. Παθητική Δωροδοκία (Δωροληψία) Η δωροληψία (άρθρο 235 ΠΚ) τελείται όταν ένας δημόσιος υπάλληλος ζητεί ή λαμβάνει, άμεσα ή έμμεσα, ωφέλημα για τον εαυτό του ή για τρίτον, προκειμένου να προβεί σε ενέργεια ή παράλειψη που ανάγεται στα καθήκοντά του ή αντίκειται σε αυτά. Αντίστοιχα, το άρθρο 237 ΠΚ τιμωρεί με ακόμη μεγαλύτερη αυστηρότητα τη δωροληψία δικαστικών λειτουργών.
- Γενικό πλαίσιο ποινών: Αν η πράξη ή παράλειψη αντίκειται στα καθήκοντα του υπαλλήλου, το αδίκημα είναι κακούργημα και τιμωρείται με κάθειρξη (έως 10 έτη) και χρηματική ποινή. Αν ο υπαίτιος τελεί την πράξη κατ’ επάγγελμα ή κατά συνήθεια, ή αν η αξία των ωφελημάτων υπερβαίνει το ποσό των 120.000 ευρώ, επιβάλλεται κάθειρξη έως 15 έτη και βαρύτατη χρηματική ποινή. Αν η πράξη είναι μέσα στα καθήκοντά του, τιμωρείται ως πλημμέλημα (φυλάκιση). Οι δικαστικοί λειτουργοί τιμωρούνται με κάθειρξη τουλάχιστον 10 ετών (έως 15 έτη) και χρηματική ποινή.
- Δωροληψία στον ιδιωτικό τομέα (Άρθρο 396 ΠΚ): Αντίστοιχα με την ενεργητική, τιμωρείται και ο εργαζόμενος/διευθυντής ιδιωτικής επιχείρησης που ζητεί ή λαμβάνει ωφέλημα για να παραβεί τα καθήκοντά του (π.χ. αθέμιτη εύνοια κατά την προμήθεια αγαθών ή υπηρεσιών).
- Στην πράξη, περιπτώσεις παθητικής δωροδοκίας συναντώνται σε ελεγκτικούς μηχανισμούς (εφορία, τελωνεία, αστυνομία) για την παράλειψη βεβαίωσης παραβάσεων, καθώς και στον χώρο της δημόσιας υγείας. Οι ιατροί του Εθνικού Συστήματος Υγείας (ΕΣΥ) θεωρούνται δημόσιοι υπάλληλοι, και η απαίτηση ή λήψη ωφελήματος («φακελάκι») για την πραγματοποίηση εξέτασης, χειρουργικής επέμβασης ή την έκδοση (συχνά ψευδούς) ιατρικού πιστοποιητικού διώκεται αυστηρά ως δωροληψία υπαλλήλου.