Εγκλήματα κατά της διανοητικής ιδιοκτησίας
Tο προσαρμοσμένο σύγχρονο νομικό πλαίσιο της Ελλάδας (Νόμος 2121/1993 για την Πνευματική Ιδιοκτησία, Νόμος 4679/2020 για τα Εμπορικά Σήματα, και οι πρόσφατες τροποποιήσεις του Ποινικού Κώδικα έως το 2026):
Βασικά, διακρίνονται δύο κατηγορίες διανοητικής ιδιοκτησίας: η βιομηχανική ιδιοκτησία και η πνευματική ιδιοκτησία (δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και συγγενικά δικαιώματα). Ο όρος «βιομηχανική ιδιοκτησία» περιλαμβάνει, για παράδειγμα, τις εφευρέσεις (διπλώματα ευρεσιτεχνίας), τα εμπορικά σήματα, τα βιομηχανικά σχέδια και τις ονομασίες προέλευσης. Η πνευματική ιδιοκτησία προστατεύει λογοτεχνικά και άλλα καλλιτεχνικά έργα, π.χ. μυθιστορήματα, ταινίες, μουσικά έργα, πίνακες ζωγραφικής, φωτογραφίες, λογισμικό και αρχιτεκτονικά σχέδια. Τα συγγενικά δικαιώματα περιλαμβάνουν τα δικαιώματα των ερμηνευτών/εκτελεστών καλλιτεχνών, των παραγωγών φωνογραφημάτων (δισκογραφικών εταιρειών) και των ραδιοτηλεοπτικών οργανισμών.
Οι συχνότερες παραβιάσεις της διανοητικής ιδιοκτησίας περιλαμβάνουν ιδίως:
- Την πειρατεία προϊόντων (παραποίηση/απομίμηση εμπορικών σημάτων και διάθεση «μαϊμού» προϊόντων).
- Την παράνομη αντιγραφή, διανομή ή διάθεση μουσικής, ταινιών και λογισμικού (πλέον κυρίως ψηφιακά, μέσω διαδικτύου, π.χ. παράνομο streaming, πειρατική συνδρομητική τηλεόραση / IPTV).
- Την παράνομη κατοχή πειρατικού λογισμικού ή ψηφιακών αντιγράφων με σκοπό την εμπορική εκμετάλλευση.
- Τη δημόσια εκτέλεση, παρουσίαση ή μετάδοση ενός έργου (π.χ. μουσικής σε καταστήματα) χωρίς την άδεια του δημιουργού ή του αρμόδιου Οργανισμού Συλλογικής Διαχείρισης (ΟΣΔ).
Η προσβολή αυτών των περιουσιακών και ηθικών δικαιωμάτων διώκεται ποινικά και αστικά. Σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία (π.χ. άρθρο 66 του Ν. 2121/1993):
- Το γενικό πλαίσιο ποινής προβλέπει φυλάκιση τουλάχιστον 1 έτους (έως 5 έτη) και χρηματική ποινή από 2.900 έως 15.000 ευρώ.
- Σε περιπτώσεις όπου η ζημία θεωρείται ιδιαίτερα μεγάλη ή υπάρχει σκοπός εμπορικής εκμετάλλευσης, προβλέπεται αυστηρότερη ποινή, με φυλάκιση τουλάχιστον 2 ετών και αντίστοιχη αύξηση της χρηματικής ποινής (συνήθως από 6.000 έως 30.000 ευρώ).
- Για παραβάτες που ενεργούν κατ’ επάγγελμα ή κατά συνήθεια (π.χ. οργανωμένα δίκτυα πειρατείας) ή εάν το προσδοκώμενο όφελος είναι υπέρογκο, η πράξη διώκεται ως κακούργημα. Το πλαίσιο ποινής σε αυτές τις περιπτώσεις προβλέπει κάθειρξη (έως 10 έτη) και χρηματική ποινή από 15.000 έως 60.000 ευρώ (ή και υψηλότερη, ανάλογα με τις επιβαρυντικές διατάξεις του Ποινικού Κώδικα). Επιπλέον, προβλέπονται αυστηρές διοικητικές κυρώσεις και αποζημιώσεις.