Ο όρος διαφθορά καλύπτει σειρά αδικημάτων κατά τα οποία γίνεται κατάχρηση θέσης εμπιστοσύνης στη διοίκηση, τη δικαιοσύνη, τις επιχειρήσεις, την πολιτική, ή ακόμη και σε μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς (π.χ. ιδρύματα), προκειμένου να αποκτηθεί υλικό ή άυλο όφελος για το οποίο δεν υφίσταται νόμιμη αξίωση.
Δωροδοκία Δημοσίων Υπαλλήλων (άρθρο 235 Ποινικού Κώδικα)
Δημόσιος υπάλληλος που ζητεί, αποδέχεται, ή αφήνει να του υποσχεθούν παράνομο όφελος για τον ίδιο ή τρίτον, ως αντάλλαγμα για ενέργεια σχετική με τα καθήκοντά του – μελλοντική ή ήδη πραγματοποιηθείσα – τελεί δωροληψία.
Πλαίσιο ποινής: φυλάκιση και χρηματική ποινή• όπου ο δράστης ενεργεί κατ’ επάγγελμα, φυλάκιση τουλάχιστον τριών ετών. Όπου η υπηρεσιακή ενέργεια αντίκειται στα καθήκοντα του υπαλλήλου, η ποινή αυξάνεται σε κάθειρξη έως δέκα ετών σε συνδυασμό με χρηματική ποινή• όπου η πράξη τελείται κατ’ επάγγελμα, κάθειρξη σε συνδυασμό με χρηματική ποινή έως 1.000 ημερήσιες μονάδες. Η διάταξη εφαρμόζεται εξίσου σε υπαλλήλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, διεθνών οργανισμών, και αλλοδαπών κρατών.
Δωροδοκία Δημοσίων Υπαλλήλων (άρθρο 236 Ποινικού Κώδικα)
Όποιος προσφέρει, υπόσχεται, ή παρέχει σε δημόσιο υπάλληλο όφελος για ενέργεια αντίθετη προς τα καθήκοντά του τελεί δωροδοκία. Στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης του ποινικού δικαίου του 2019, ο νομοθέτης μετρίασε σημαντικά την ποινή για τη βασική μορφή της δωροδοκίας: πλέον τιμωρείται γενικά μόνο ως πλημμέλημα με φυλάκιση έως τριών ετών ή χρηματική ποινή• για την επιβαρυμένη μορφή – δωροδοκία «με σκοπό την τέλεση παράνομης πράξης» – εφαρμόζεται φυλάκιση τουλάχιστον τριών ετών και χρηματική ποινή.
Δωροδοκία και Δωροληψία στον Ιδιωτικό Τομέα (άρθρο 396 Ποινικού Κώδικα)
Από τη μεταρρύθμιση του ποινικού δικαίου του 2019, η δωροδοκία και η δωροληψία στον ιδιωτικό τομέα – ρυθμιζόμενες προηγουμένως από χωριστό νόμο (Ν. 3560/2007) – έχουν ενσωματωθεί στο άρθρο 396 του Ποινικού Κώδικα. Η διάταξη καλύπτει όποιον, στο πλαίσιο εμπορικής συναλλαγής και για ανταγωνιστικούς σκοπούς, προσφέρει, υπόσχεται, παρέχει, ζητεί, ή αποδέχεται όφελος για υπάλληλο ή εντολοδόχο επιχείρησης, ως αντάλλαγμα για την αθέμιτη ευνοϊκή μεταχείριση άλλου κατά την προμήθεια αγαθών ή υπηρεσιών.
Συχνά κίνητρα για τη δωροδοκία υπαλλήλων είναι η αποφυγή φορολογικών, υγειονομικών, ή πολεοδομικών παρατηρήσεων, και η αποτροπή ελέγχων προκειμένου να συγκαλυφθούν άλλα αδικήματα (π.χ. λαθρεμπόριο ή παράνομη μετανάστευση). Στην πράξη, η δωροληψία απαντάται συχνά σε φορολογικούς, τελωνειακούς και αστυνομικούς υπαλλήλους, για παράδειγμα σε σχέση με τη μη διεξαγωγή ερευνών, τη μη καταγραφή παραβάσεων, ή τη μη επιβολή προστίμων.
Συχνές Ερωτήσεις
Τι νοείται ως διαφθορά;
Ο όρος διαφθορά καλύπτει σειρά αδικημάτων κατά τα οποία γίνεται κατάχρηση θέσης εμπιστοσύνης σε ρόλο εντός της διοίκησης, της δικαιοσύνης, των επιχειρήσεων, της πολιτικής, ή ακόμη και σε μη κερδοσκοπικές ενώσεις ή οργανισμούς (π.χ. ιδρύματα), προκειμένου να αποκτηθεί υλικό ή άυλο όφελος για το οποίο δεν υφίσταται νόμιμη αξίωση.
Τι είναι η δωροδοκία δημοσίων υπαλλήλων;
Η δωροδοκία δημοσίων υπαλλήλων (άρθρο 236 Ποινικού Κώδικα) τελείται από όποιον προσφέρει, υπόσχεται, ή παρέχει σε δημόσιο υπάλληλο, ή σε πρόσωπο ειδικώς υπόχρεο σε δημόσια υπηρεσία, όφελος για τον ίδιο ή τρίτον, ως αντάλλαγμα για το ότι εκείνος διενήργησε, ή θα διενεργήσει στο μέλλον, ενέργεια καθήκοντος, παραβιάζοντας ή σκοπεύοντας να παραβιάσει τα υπηρεσιακά του καθήκοντα.
Ποιο πλαίσιο ποινής εφαρμόζεται στη δωροδοκία δημοσίων υπαλλήλων;
Ο νόμος προβλέπει διαβαθμισμένα πλαίσια ποινής ανάλογα με το ύψος του αποκτηθέντος οφέλους ή της προξενηθείσας ζημίας – από φυλάκιση έως μακρόχρονη κάθειρξη για οφέλη ή ζημίες εξαψήφιου ύψους, ή για πράξεις κατά του δημοσίου ή νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου. Καθώς τα πλαίσια αυτά έχουν προσαρμοστεί επανειλημμένα από τη μεταρρύθμιση του κώδικα το 2019, συνιστάται ο έλεγχος της τρέχουσας ισχύουσας νομοθεσίας για τη συγκεκριμένη περίπτωση.
Συνιστά η δωροδοκία στον ιδιωτικό τομέα επίσης ποινικό αδίκημα;
Ναι. Από την εισαγωγή της με τον Ν. 3560/2007 – σήμερα ρυθμιζόμενη από το άρθρο 396 παρ. 2 του Ποινικού Κώδικα – η δωροδοκία στον ιδιωτικό τομέα είναι επίσης αξιόποινη. Αυτό ισχύει όπου πρόσωπο, στο πλαίσιο εμπορικής συναλλαγής και για ανταγωνιστικούς σκοπούς, προσφέρει, υπόσχεται, ή παρέχει σε υπάλληλο ή εντολοδόχο επιχείρησης όφελος για τον ίδιο ή τρίτον, ως αντάλλαγμα για την αθέμιτη ευνοϊκή μεταχείρισή του ή άλλου κατά την προμήθεια αγαθών ή εμπορικών υπηρεσιών. Το ισχύον πλαίσιο ποινής προβλέπει φυλάκιση τουλάχιστον ενός έτους σε συνδυασμό με χρηματική ποινή.
Ποιοι τυπικοί λόγοι υφίστανται για τη δωροδοκία υπαλλήλου;
Στους συνήθεις λόγους περιλαμβάνονται η αποφυγή εντοπισμού φορολογικών, υγειονομικών, και πολεοδομικών παραβάσεων, οι οποίες συνεπάγονται σημαντικά πρόστιμα και ποινές, καθώς και η αποφυγή ελέγχου προκειμένου να αποτραπεί η σύλληψη του δράστη για άλλα αδικήματα (π.χ. η μη διενέργεια τελωνειακών ελέγχων ώστε να μην εντοπιστεί λαθρεμπόριο ή παράνομη μετανάστευση).
Τι είναι η δωροληψία στη δημόσια υπηρεσία;
Η δωροληψία στη δημόσια υπηρεσία (άρθρο 235 Ποινικού Κώδικα) υφίσταται όπου δημόσιος υπάλληλος, δικαστής, ή πρόσωπο ειδικώς υπόχρεο σε δημόσια υπηρεσία ζητεί, αφήνει να του υποσχεθούν, ή αποδέχεται όφελος για τον ίδιο ή τρίτον, ως αντάλλαγμα για το ότι διενήργησε, ή θα διενεργήσει στο μέλλον, ενέργεια καθήκοντος, παραβιάζοντας τα υπηρεσιακά του καθήκοντα.
Ποιο πλαίσιο ποινής εφαρμόζεται στη δωροληψία;
Και εδώ, ο νόμος προβλέπει διαβαθμισμένα, σε ορισμένες περιπτώσεις ιδιαίτερα αυστηρά, πλαίσια ποινής, ιδίως για φορολογικούς και τελωνειακούς υπαλλήλους και σε περιπτώσεις υψηλών οφελών ή ζημιών κατά του δημοσίου. Για τα συγκεκριμένα, τρέχοντα εφαρμοστέα πλαίσια ποινής, συνιστάται ο έλεγχος της εκάστοτε ισχύουσας νομοθεσίας.
Συνιστά η δωροληψία στον ιδιωτικό τομέα επίσης ποινικό αδίκημα;
Ναι. Η δωροληψία στον ιδιωτικό τομέα ρυθμίζεται σήμερα ομοίως από το άρθρο 396 παρ. 1 του Ποινικού Κώδικα: το αδίκημα πληρούται όπου υπάλληλος ή εντολοδόχος επιχείρησης, στο πλαίσιο εμπορικής συναλλαγής, ζητεί, αφήνει να του υποσχεθούν, ή αποδέχεται όφελος για τον ίδιο ή τρίτον, ως αντάλλαγμα για την αθέμιτη ευνοϊκή μεταχείριση άλλου στον ανταγωνισμό κατά την προμήθεια αγαθών ή εμπορικών υπηρεσιών.
Ποιες τυπικές περιπτώσεις ανακύπτουν στην πράξη;
Στην πράξη, η δωροληψία φορολογικών, τελωνειακών και αστυνομικών υπαλλήλων απαντάται συχνά σε σχέση με την παράλειψη έρευνας, τη μη ανίχνευση παράβασης, τη μη επιβολή προστίμων, ή την αποχή από την υποβολή μήνυσης, αλλά και το αίτημα οφελών από νοσοκομειακό ιατρό για τη διενέργεια εξέτασης ή επέμβασης, ή για την έκδοση (συχνά ψευδούς) ιατρικής βεβαίωσης.