Το ελληνικό κληρονομικό δίκαιο διακρίνει μεταξύ τεσσάρων ισότιμων τύπων διαθήκης: της ιδιόγραφης διαθήκης, της δημόσιας διαθήκης, της μυστικής διαθήκης, και της έκτακτης διαθήκης.
Η Ιδιόγραφη Διαθήκη (άρθρο 1721 ΑΚ)
Πρέπει να είναι γραμμένη εξ ολοκλήρου με το χέρι του διαθέτη, να φέρει χρονολογία με ημέρα, μήνα και έτος, και να υπογράφεται ιδιοχείρως – αυτό επιτρέπει στο δικαστήριο να συγκρίνει τον γραφικό χαρακτήρα για να επαληθεύσει τη γνησιότητα. Η συμβολαιογραφική κατάθεση είναι δυνατή (άρθρο 1722 ΑΚ) αλλά όχι υποχρεωτική• ο διαθέτης μπορεί να ζητήσει την επιστροφή της ανά πάσα στιγμή χωρίς αυτό να θεωρείται ανάκληση. Όποιος κατέχει τέτοια διαθήκη πρέπει, βάσει του άρθρου 1774 ΑΚ, να την υποβάλει χωρίς καθυστέρηση στο αρμόδιο Πρωτοδικείο για δημοσίευση, μόλις λάβει γνώση του θανάτου του διαθέτη• πρέπει να συνταχθεί πρακτικό της δημοσίευσης (άρθρο 1771 ΑΚ). Η δημοσίευση καταχωρίζεται πλέον στην ηλεκτρονική πύλη δικαιοσύνης solon.gov.gr.
Η Δημόσια Διαθήκη (άρθρα 1724 επ. ΑΚ)
Ο διαθέτης προβαίνει στη δήλωσή του προφορικά ενώπιον συμβολαιογράφου και τριών μαρτύρων (ή δύο συμβολαιογράφων και ενός μάρτυρα)• ο συμβολαιογράφος την καταγράφει εγγράφως. Η κατάρτιση ολοκληρώνεται μόλις ο διαθέτης υπογράψει την πράξη (άρθρο 1730 ΑΚ)• ο συμβολαιογράφος, οι μάρτυρες και ο διαθέτης πρέπει να είναι γνωστοί μεταξύ τους, και όλα τα μέρη πρέπει να είναι παρόντα καθ’ όλη τη διάρκεια. Εάν ο διαθέτης δεν ομιλεί την ελληνική γλώσσα, πρέπει να χρησιμοποιηθεί διερμηνέας.
Η Μυστική Διαθήκη (άρθρο 1738 ΑΚ)
Ο διαθέτης παραδίδει στον συμβολαιογράφο έγγραφο παρουσία τριών μαρτύρων (ή δεύτερου συμβολαιογράφου και ενός μάρτυρα) και δηλώνει προφορικά ότι περιέχει την τελευταία του βούληση. Θεωρείται καταρτισμένη με την υπογραφή της συμβολαιογραφικής πράξης (άρθρα 1743, 1733 ΑΚ) και μπορεί να ανακληθεί από τον διαθέτη ανά πάσα στιγμή.
Η Έκτακτη Διαθήκη
Αυτή μπορεί να συνταχθεί μόνο υπό ειδικές περιστάσεις και έχει περιορισμένη χρονική ισχύ: ως διαθήκη κατά τη διάρκεια θαλάσσιου ταξιδιού (άρθρα 1749, 1751 ΑΚ, προφορική δήλωση καταγραφόμενη ενώπιον δύο μαρτύρων), ως διαθήκη σε εκστρατεία (άρθρο 1753 ΑΚ, προφορική δήλωση ενώπιον αξιωματικού παρουσία άλλου αξιωματικού ή δύο μαρτύρων), ή ως διαθήκη σε απομόνωση (άρθρο 1757 ΑΚ, σε περίπτωση επιδημίας ή άλλων εξαιρετικών περιστάσεων, ενώπιον, μεταξύ άλλων, συμβολαιογράφου, δικαστή, δημάρχου, αστυνομικού ή διευθυντή νοσοκομείου). Παύει να ισχύει βάσει του άρθρου 1758 § 1 ΑΚ εάν παρέλθουν τρεις μήνες από τη λήξη των ειδικών περιστάσεων και ο διαθέτης εξακολουθεί να ζει.
Διοικητικές Διαδικασίες και Φορολογική Μεταχείριση μετά τη Δημοσίευση της Διαθήκης
Μετά τη δημοσίευση της διαθήκης από το δικαστήριο, αρχίζει να τρέχει η φορολογική προθεσμία για τους εκ διαθήκης κληρονόμους: η δήλωση φόρου κληρονομιάς πρέπει να υποβληθεί ηλεκτρονικά μέσω της πλατφόρμας myPROPERTY της ΑΑΔΕ εντός έξι μηνών από τη δημοσίευση της διαθήκης (δώδεκα μήνες εάν ο κληρονόμος κατοικεί στο εξωτερικό). Μόνο μετά την ηλεκτρονική εκκαθάριση από τη φορολογική αρχή και την καταβολή τυχόν οφειλόμενου φόρου κληρονομιάς μπορεί να μεταγραφεί εκ νέου το ακίνητο ή να αποδεσμευθούν οι τραπεζικοί λογαριασμοί του θανόντος.
Συχνές Ερωτήσεις
Σημαντικό – μεταρρύθμιση του κληρονομικού δικαίου 2026: Ο ν. 5303/2026 μεταρρύθμισε ριζικά το ελληνικό κληρονομικό δίκαιο. Οι νέοι κανόνες εφαρμόζονται σε θανάτους που επήλθαν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και εξής· για προγενέστερους θανάτους εξακολουθεί κατά κανόνα να εφαρμόζεται το προϊσχύσαν δίκαιο. Όπου η μεταρρύθμιση μεταβάλλει την απάντηση, αυτό επισημαίνεται παρακάτω.
Ποιοι τύποι διαθήκης υπάρχουν στο ελληνικό δίκαιο;
Το ελληνικό κληρονομικό δίκαιο αναγνωρίζει περισσότερους ισότιμους τύπους διαθήκης: την ιδιόγραφη διαθήκη, τη δημόσια διαθήκη, τη μυστική διαθήκη και – μόνο σε ειδικές περιστάσεις – την έκτακτη διαθήκη (διαθήκη ανάγκης). Από τη μεταρρύθμιση του 2026, η κληρονομική διαδοχή μπορεί επιπλέον να ρυθμιστεί με συμβολαιογραφική κληρονομική σύμβαση.
Μπορούν οι σύζυγοι να συντάξουν κοινή διαθήκη;
Κατά το προϊσχύσαν δίκαιο, οι κοινές διαθήκες δεν επιτρέπονται. Για θανάτους από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και εξής, μια κοινή πράξη τελευταίας βούλησης μπορεί να ισχύει ως κληρονομική σύμβαση, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις μιας τέτοιας σύμβασης (ιδίως ο συμβολαιογραφικός τύπος)· διαφορετικά παραμένει άκυρη.
Ποιες είναι οι προϋποθέσεις της ιδιόγραφης διαθήκης;
Σύμφωνα με το άρθρο 1721 ΑΚ, η διαθήκη πρέπει να είναι:
- γραμμένη ολόκληρη ιδιοχείρως από τον διαθέτη,
- χρονολογημένη με ημέρα, μήνα και έτος,
- υπογεγραμμένη ιδιοχείρως.
Ο ιδιόχειρος γραφικός χαρακτήρας επιτρέπει στο δικαστήριο να ελέγξει τη γνησιότητα με σύγκριση. Μια δακτυλογραφημένη ή γραμμένη σε υπολογιστή διαθήκη δεν είναι έγκυρη ιδιόγραφη διαθήκη.
Πρέπει να καταθέσω την ιδιόγραφη διαθήκη μου σε συμβολαιογράφο;
Η κατάθεση σε συμβολαιογράφο είναι δυνατή, αλλά όχι υποχρεωτική (άρθρο 1722 ΑΚ). Ο διαθέτης μπορεί να ζητήσει την επιστροφή της οποτεδήποτε, χωρίς αυτό να θεωρείται ανάκληση. Κατά το νέο δίκαιο, ο διαθέτης πρέπει να καταθέσει τη διαθήκη στον συμβολαιογράφο αυτοπροσώπως.
Μπορεί ανήλικος να συντάξει ιδιόγραφη διαθήκη;
Κατά το νέο δίκαιο, οι ανήλικοι που έχουν συμπληρώσει το 16ο έτος της ηλικίας τους μπορούν να συντάξουν διαθήκη, ρητά όμως όχι ιδιόγραφη· περιορίζονται στους συμβολαιογραφικούς τύπους.
Τι πρέπει να κάνω εάν βρω ιδιόγραφη διαθήκη μετά από έναν θάνατο;
Όποιος έχει στην κατοχή του ιδιόγραφη διαθήκη οφείλει να την προσκομίσει αμελλητί για δημοσίευση μόλις πληροφορηθεί τον θάνατο του διαθέτη. Κατά το προϊσχύσαν δίκαιο, αυτό γίνεται ενώπιον του αρμόδιου πρωτοδικείου (άρθρο 1774 ΑΚ), το οποίο συντάσσει πρακτικό δημοσίευσης (άρθρο 1771 ΑΚ)· η δημοσίευση καταχωρίζεται στην ηλεκτρονική πύλη της Δικαιοσύνης solon.gov.gr. Κατά το νέο δίκαιο, οι διαθήκες δημοσιεύονται από συμβολαιογράφο και καταχωρίζονται στο νέο ηλεκτρονικό Μητρώο Διαθηκών· διαθήκες που φυλάσσονται από ελληνικές προξενικές αρχές μπορούν επίσης να δημοσιευθούν στο εξωτερικό.
Υπάρχουν νέοι περιορισμοί για τις ιδιόγραφες διαθήκες;
Ναι. Για θανάτους από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και εξής, η ιδιόγραφη διαθήκη που συντάσσεται από φιλοξενούμενο σε μονάδα υγείας ή κοινωνικής φροντίδας είναι άκυρη κατά το μέτρο που ωφελεί τη μονάδα, πρόσωπα που συνδέονται με αυτήν ή τους συγγενείς τους (εξαιρούνται οι εξ αδιαθέτου κληρονόμοι). Επιπλέον, μια μη δημοσιευμένη ιδιόγραφη διαθήκη που δεν ωφελεί ούτε κατιόντες ούτε τον σύζυγο απαιτεί κήρυξη ως κύριας πριν παραγάγει αποτελέσματα, και δεν παράγει κανένα αποτέλεσμα εάν δημοσιευθεί περισσότερα από δύο έτη μετά τον θάνατο.
Πώς συντάσσεται η δημόσια διαθήκη;
Ο διαθέτης δηλώνει προφορικά την τελευταία του βούληση ενώπιον συμβολαιογράφου, ο οποίος την καταγράφει (άρθρα 1724 επ. ΑΚ). Η διαθήκη συντάσσεται μόλις ο διαθέτης υπογράψει την πράξη (άρθρο 1730 ΑΚ). Όλοι οι συμμετέχοντες πρέπει να είναι παρόντες καθ' όλη τη διάρκεια.
Πόσοι μάρτυρες απαιτούνται;
Κατά το προϊσχύσαν δίκαιο απαιτούνται τρεις μάρτυρες (ή δεύτερος συμβολαιογράφος και ένας μάρτυρας). Για διαθήκες κατά το νέο δίκαιο αρκούν δύο μάρτυρες.
Δεν μιλώ ελληνικά. Μπορώ παρ' όλα αυτά να συντάξω δημόσια διαθήκη στην Ελλάδα;
Ναι. Εάν ο διαθέτης δεν μιλά ελληνικά, πρέπει να προσληφθεί διερμηνέας, ο οποίος μεταφράζει τη δήλωση και την πράξη πριν από την υπογραφή.
Τι είναι η μυστική διαθήκη;
Ο διαθέτης παραδίδει στον συμβολαιογράφο ένα έγγραφο και δηλώνει προφορικά, παρουσία μαρτύρων, ότι αυτό περιέχει την τελευταία του βούληση (άρθρο 1738 ΑΚ). Το περιεχόμενο παραμένει, επομένως, μυστικό. Η διαθήκη θεωρείται ότι συντάχθηκε με την υπογραφή της συμβολαιογραφικής πράξης (άρθρα 1743, 1733 ΑΚ) και μπορεί να ανακληθεί από τον διαθέτη οποτεδήποτε. Κατά το νέο δίκαιο, και εδώ αρκούν δύο μάρτυρες.
Πότε μπορεί να συνταχθεί έκτακτη διαθήκη;
Μόνο σε ειδικές περιστάσεις. Κατά το προϊσχύσαν δίκαιο υπάρχουν οι ακόλουθοι τύποι:
- διαθήκη στη θάλασσα (άρθρα 1749, 1751 ΑΚ): προφορική δήλωση, που καταγράφεται, ενώπιον δύο μαρτύρων,
- διαθήκη σε εκστρατεία (άρθρο 1753 ΑΚ): προφορική δήλωση ενώπιον αξιωματικού, παρουσία άλλου αξιωματικού ή δύο μαρτύρων,
- διαθήκη σε αποκλεισμό (άρθρο 1757 ΑΚ): σε περίπτωση επιδημίας ή άλλων έκτακτων περιστάσεων, ενώπιον, μεταξύ άλλων, συμβολαιογράφου, δικαστή, δημάρχου, αστυνομικού ή διευθυντή νοσοκομείου.
Η μεταρρύθμιση ενοποιεί τους τύπους αυτούς σε μία ενιαία διαθήκη ανάγκης: σε περίπτωση άμεσου κινδύνου θανάτου, ο διαθέτης μπορεί να δηλώσει προφορικά την τελευταία του βούληση ενώπιον τριών μαρτύρων· ένας μάρτυρας την καταγράφει και όλοι υπογράφουν.
Για πόσο χρόνο ισχύει η έκτακτη διαθήκη;
Παύει να ισχύει εάν παρέλθουν τρεις μήνες από το τέλος των ειδικών περιστάσεων (προϊσχύσαν δίκαιο, άρθρο 1758 § 1 ΑΚ) ή από τη σύνταξή της (νέο δίκαιο) και ο διαθέτης είναι ακόμη στη ζωή.
Τι είναι η κληρονομική σύμβαση;
Από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 το ελληνικό δίκαιο επιτρέπει – για πρώτη φορά – κληρονομικές συμβάσεις. Με σύμβαση που συνάπτεται ενώπιον συμβολαιογράφου με αυτοπρόσωπη παρουσία όλων των μερών, ένα πρόσωπο μπορεί να ορίσει κληρονόμο, να καταλείψει κληροδοσίες, να επιβάλει όρους ή να επιλέξει το εφαρμοστέο δίκαιο. Σε αντίθεση με τη διαθήκη, οι δεσμευτικές διατάξεις δεν μπορούν να ανακληθούν μονομερώς (εκτός, για παράδειγμα, σε περίπτωση υπαίτιας παραβατικής συμπεριφοράς του τιμωμένου). Οι κληρονομικές συμβάσεις είναι ιδιαίτερα χρήσιμες για οικογενειακές επιχειρήσεις και ανασυγκροτημένες οικογένειες.
Τι συμβαίνει μετά τη δημοσίευση της διαθήκης;
Για τους εκ διαθήκης κληρονόμους αρχίζει να τρέχει η φορολογική προθεσμία: η δήλωση φόρου κληρονομίας πρέπει να υποβληθεί ηλεκτρονικά μέσω της πλατφόρμας myPROPERTY της ΑΑΔΕ εντός έξι μηνών από τη δημοσίευση της διαθήκης (δώδεκα μηνών, εάν ο κληρονόμος κατοικεί στο εξωτερικό). Μόνο μετά την ηλεκτρονική εκκαθάριση από τη ΔΟΥ και την καταβολή του τυχόν οφειλόμενου φόρου κληρονομίας μπορούν τα ακίνητα να μεταγραφούν ή να αποδεσμευτούν οι τραπεζικοί λογαριασμοί του κληρονομουμένου.
Ενημέρωση: Ιούνιος 2026. Όλες οι πληροφορίες σε αυτές τις σελίδες παρέχονται χωρίς εγγύηση ή ευθύνη.

