Φορολογία της Κληρονομιαίας Περιουσίας και των Δωρεών στην Ελλάδα

Φορολογία της Κληρονομιαίας Περιουσίας και των Δωρεών στην Ελλάδα

Η φορολογία κληρονομιών, δωρεών και γονικών παροχών στην Ελλάδα διέπεται από τον Νόμο 2961/2001, όπως ισχύει σήμερα (έτος 2026) μετά από πολλές τροποποιήσεις. Μια σημαντική εξέλιξη των τελευταίων ετών αφορά την πλήρη ψηφιοποίηση των διαδικασιών: Οι δηλώσεις φόρου κληρονομιάς και δωρεάς υποβάλλονται πλέον υποχρεωτικά ηλεκτρονικά μέσω της πλατφόρμας myPROPERTY της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ). Η προθεσμία για τη δήλωση φόρου κληρονομιάς είναι 6 μήνες από τον θάνατο ή τη δημοσίευση της διαθήκης (12 μήνες για κατοίκους εξωτερικού).

Σύμφωνα με το άρθρο 29 του Ν. 2961/2001, οι κληρονόμοι και οι δωρεοδόχοι διακρίνονται σε τρεις κατηγορίες:

Κατηγορία Α’: α) ο σύζυγος (από το 2024 συμπεριλαμβάνονται και οι ομόφυλοι σύζυγοι) ή ο συμβιών με σύμφωνο συμβίωσης, β) οι κατιόντες πρώτου βαθμού (τέκνα), γ) οι κατιόντες δεύτερου βαθμού (εγγόνια) και δ) οι ανιόντες πρώτου βαθμού (γονείς). Τα υιοθετημένα τέκνα εξομοιώνονται φορολογικά με τα φυσικά τέκνα.

Για την κατηγορία αυτή ισχύει η ακόλουθη φορολογική κλίμακα (Κλίμακα Α) για κληρονομιές:

Ειδική ρύθμιση: Αν ο κληρονομούμενος καταλείπει σύζυγο (μετά από τουλάχιστον 5 έτη γάμου) ή ανήλικα τέκνα, το αφορολόγητο ποσό για την κληρονομιά αυτών των προσώπων αυξάνεται στις 400.000 € (ανά κληρονόμο).

Κατηγορία Β’: α) Δισέγγονα, β) παππούδες/γιαγιάδες, γ) αδέλφια (και ετεροθαλή), δ) ανίψια, ε) πατριοί/μητριές, στ) πρόγονοι, ζ) πεθεροί/πεθερές.

Φορολογική κλίμακα για την Κατηγορία Β:

Κατηγορία Γ’: Όλα τα υπόλοιπα πρόσωπα και τρίτοι (μη συγγενείς).

Φορολογική κλίμακα για την Κατηγορία Γ:

Για τον υπολογισμό του φόρου των ακινήτων λαμβάνεται υπόψη η «αντικειμενική αξία», η οποία καθορίζεται από το Υπουργείο Οικονομικών ανά ζώνη και επικαιροποιείται τακτικά.

Παραδείγματα υπολογισμού του φόρου κληρονομιάς:

1.    Ο Α καταλείπει στην ενήλικη κόρη του Β ένα διαμέρισμα αντικειμενικής αξίας 200.000 € και στην αδελφή του Γ ένα διαμέρισμα αξίας 80.000 €.

• Για την κόρη Β (Κατηγορία Α): Από τις 200.000 €, οι 150.000 € είναι αφορολόγητες. Οι υπόλοιπες 50.000 € φορολογούνται με 1%. Η Β θα πληρώσει φόρο κληρονομιάς 500 €.
• Για την αδελφή Γ (Κατηγορία Β): Από τις 80.000 €, οι 30.000 € είναι αφορολόγητες. Οι υπόλοιπες 50.000 € εμπίπτουν στο κλιμάκιο του 5%. Η Γ θα πληρώσει φόρο κληρονομιάς 2.500 €.

2.    Ο Α καταλείπει στη φίλη του Β (τρίτο πρόσωπο, Κατηγορία Γ) ένα ακίνητο αξίας 200.000 €.

• Οι πρώτες 6.000 € είναι αφορολόγητες. Οι επόμενες 66.000 € φορολογούνται με 20% (13.200 €). Οι εναπομείνασες 128.000 € εμπίπτουν στο κλιμάκιο του 30% (38.400 €). Η Β θα πληρώσει συνολικά φόρο κληρονομιάς 51.600 €.

Φορολογία Χρεογράφων, Μετρητών και Δωρεών

Παλαιότερες ειδικές διατάξεις για την αυτοτελή φορολόγηση μετοχών έχουν καταργηθεί. Οι κληρονομούμενες μετοχές, ομόλογα και εταιρικά μερίδια προστίθενται πλέον στην αξία της κληρονομιάς και φορολογούνται σύμφωνα με τις κανονικές κλίμακες (Α, Β, Γ). Ομοίως, οι κληρονομούμενες τραπεζικές καταθέσεις υπάγονται στην κανονική κλίμακα φόρου κληρονομιάς.

Σημαντική καινοτομία στις δωρεές (από το 2021)

Για δωρεές και γονικές παροχές προς πρόσωπα της Κατηγορίας Α (σύζυγοι, τέκνα, εγγόνια, γονείς) ισχύει αφορολόγητο όριο 800.000 ευρώ ανά δωρητή και δωρεοδόχο. Αυτό ισχύει για ακίνητα, μετοχές, καθώς και για χρηματικές δωρεές, εφόσον το χρηματικό ποσό αποδεδειγμένα μεταφέρεται μέσω τραπεζικών λογαριασμών. Ποσά άνω των 800.000 € φορολογούνται αυτοτελώς με 10%. Οι χρηματικές δωρεές προς πρόσωπα της Κατηγορίας Β φορολογούνται αυτοτελώς από το πρώτο ευρώ με 20%, και προς πρόσωπα της Κατηγορίας Γ με 40%.