Νομικό Πλαίσιο για την Αποποίηση Κληρονομιάς στην Ελλάδα
Βάσει του άρθρου 1710 του Ελληνικού Αστικού Κώδικα (ΑΚ), η κληρονομιά περιέρχεται στον κληρονόμο απευθείας και αυτοδικαίως με τον θάνατο του κληρονομουμένου – αυτό, ωστόσο, ισχύει μόνο προσωρινά, καθώς το ελληνικό δίκαιο, βάσει του άρθρου 1847 ΑΚ, προβλέπει τη δυνατότητα αποποίησης της κληρονομιάς.
Εξαίρεση ισχύει για το Δημόσιο, το οποίο δεν μπορεί να αποποιηθεί κληρονομιά (άρθρο 1848 § 2 ΑΚ). Η αποποίηση είναι μονομερής δικαιοπραξία με ειδικό τύπο, η οποία είναι ανέκκλητη και δεν μπορεί να τεθεί υπό αίρεση• το δικαίωμα αποποίησης είναι κληρονομητό (άρθρο 1854 ΑΚ) αλλά όχι μεταβιβαστό, και, σε περίπτωση κοινωνίας κληρονόμων, μπορεί να ασκηθεί χωριστά από κάθε συγκληρονόμο για το δικό του μερίδιο (άρθρο 1855 § 2 ΑΚ).
Η αποποίηση πρέπει να δηλωθεί τύποις ενώπιον του γραμματέα του αρμόδιου δικαστηρίου κληρονομιών, σύμφωνα με το άρθρο 1848 § 1 ΑΚ και το άρθρο 812 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας• ο πληρεξούσιος πρέπει να αποδεικνύει την εξουσιοδότησή του με συμβολαιογραφικό ειδικό πληρεξούσιο. Ούτε οι πιστωτές του κληρονόμου ούτε ο σύνδικος πτώχευσης μπορούν να δηλώσουν οι ίδιοι την αποποίηση ή να απαιτήσουν την άσκησή της.
Προθεσμίες
Η αποποίηση πρέπει να δηλωθεί εντός τεσσάρων μηνών από τότε που ο κληρονόμος έλαβε γνώση της επαγωγής της κληρονομιάς και του λόγου κλήσης του• βάσει του άρθρου 1847 § 2 ΑΚ, η προθεσμία αυτή παρατείνεται σε ένα έτος εάν η τελευταία κατοικία του θανόντος ήταν στο εξωτερικό, ή εάν ο κληρονόμος έλαβε γνώση του θανάτου ενώ βρισκόταν στο εξωτερικό. Στην περίπτωση της εκ διαθήκης διαδοχής, καθοριστική για την έναρξη της προθεσμίας είναι η δημοσίευση της διαθήκης. Αποποίηση που γίνεται μετά την παρέλευση της προθεσμίας είναι άκυρη βάσει του άρθρου 1850 ΑΚ• η κληρονομιά τότε θεωρείται αποδεκτή. Εάν ο κληρονόμος είναι ανήλικος, η αποποίηση από τους γονείς ή τον επίτροπο απαιτεί γνωμοδότηση του εποπτικού συμβουλίου και δικαστική έγκριση. Εάν ο κληρονόμος στερείται δικαιοπρακτικής ικανότητας, καθοριστικός είναι ο χρόνος κατά τον οποίο έλαβε γνώση ο νόμιμος αντιπρόσωπος του εκπροσωπούμενου προσώπου. Εάν ο κληρονόμος αποβιώσει ενόσω τρέχει ακόμη η προθεσμία αποποίησης, η προθεσμία αυτή δεν λήγει πριν από την παρέλευση της προθεσμίας αποποίησης που ισχύει για τη δική του κληρονομιά (άρθρο 1855 § 1 ΑΚ).
Ακυρότητα και Προσβολή
Βάσει των άρθρων 1849 έως 1851 ΑΚ, η αποποίηση είναι άκυρη ιδίως όταν δηλώνεται μετά την παρέλευση της προθεσμίας, όταν γίνεται πριν η κληρονομιά περιέλθει πράγματι στον κληρονόμο, όταν τίθεται υπό αίρεση ή προθεσμία, όταν ο μοναδικός κληρονόμος αποποιείται μόνο μέρος της κληρονομιάς ή συγκληρονόμος αποποιείται μόνο μέρος του μεριδίου του, ή όταν γίνεται αφού η κληρονομιά έχει ήδη γίνει αποδεκτή, είτε ρητά είτε σιωπηρά. Η δήλωση αποποίησης μπορεί επίσης να προσβληθεί βάσει του άρθρου 1857 § 2 ΑΚ όταν βασίζεται σε πλάνη, ή προκλήθηκε με απειλή ή δόλια παραπλάνηση• η αγωγή προσβολής της αποποίησης πρέπει να ασκηθεί εντός έξι μηνών (άρθρο 1857 § 2 ΑΚ). Κατ’ εξαίρεση, η αποδοχή μετά από αποποίηση παραμένει δυνατή βάσει των άρθρων 1807 και 1809 ΑΚ όταν ο θανών δεν όρισε υποκατάστατο κληρονόμο ή δεν διέταξε άμεση προσαύξηση, με αποτέλεσμα να εφαρμόζεται εξ αδιαθέτου διαδοχή. Το δικαίωμα αποποίησης είναι, εξάλλου, κληρονομητό και περιέρχεται, βάσει του άρθρου 1854 ΑΚ, στους ίδιους τους κληρονόμους του κληρονόμου εάν αυτός αποβιώσει πριν από την παρέλευση της προθεσμίας αποποίησης. Το άρθρο 1856 ΑΚ ρυθμίζει τις συνέπειες της αποποίησης: η κληρονομιά θεωρείται ότι ουδέποτε περιήλθε στο πρόσωπο που την αποποιήθηκε, ώστε αυτό να αντιμετωπίζεται ως εάν ουδέποτε υπήρξε κληρονόμος. Η κληρονομιά περιέρχεται τότε σε όποιον θα είχε κληθεί εάν το πρόσωπο που αποποιήθηκε δεν ζούσε κατά τον χρόνο επαγωγής της κληρονομιάς – με νέα διάκριση μεταξύ εξ αδιαθέτου και εκ διαθήκης διαδοχής. Οι επόμενοι στη σειρά κληρονόμοι μπορούν, ωστόσο, να αποποιηθούν και οι ίδιοι την κληρονομιά.
Διεθνής Δικαιοδοσία με Στοιχείο Αλλοδαπότητας (Ευρωπαϊκός Κληρονομικός Κανονισμός)
Βάσει του άρθρου 13 του Κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 650/2012 (Ευρωπαϊκός Κληρονομικός Κανονισμός), αρμοδιότητα για την παραλαβή δηλώσεων αποδοχής και αποποίησης έχουν επίσης τα δικαστήρια του κράτους-μέλους στο οποίο ο δηλών έχει τη συνήθη διαμονή του. Για κληρονόμους που ζουν στη Γερμανία, αυτό σημαίνει ότι η αποποίηση ελληνικής κληρονομιάς μπορεί γενικά να δηλωθεί επίσης ενώπιον του αρμόδιου γερμανικού δικαστηρίου κληρονομιών, το οποίο διαβιβάζει τη δήλωση στις ελληνικές αρχές.
Πρακτική σημείωση: λόγω πιθανών καθυστερήσεων στη διαβίβαση και προκειμένου να διασφαλιστεί αξιόπιστα η τήρηση της προθεσμίας, συνιστούμε να δηλώνεται η αποποίηση της κληρονομιάς επίσης απευθείας – ή μέσω εξουσιοδοτημένου αντιπροσώπου με συμβολαιογραφικό ειδικό πληρεξούσιο – ενώπιον του αρμόδιου ελληνικού δικαστηρίου κληρονομιών, ή να προετοιμάζεται εγκαίρως κάτι τέτοιο.