Εφαρμοστέο Κληρονομικό Δίκαιο και Επιλογή Δικαίου σε Διεθνείς Κληρονομικές Υποθέσεις
Θάνατοι από τις 17 Αυγούστου 2015 και Εφεξής
Για θανάτους από τις 17 Αυγούστου 2015 και εφεξής, εφαρμόζεται ο Ευρωπαϊκός Κληρονομικός Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 650/2012. Το άρθρο 25 παρ. 1 του Γερμανικού Εισαγωγικού Νόμου του Αστικού Κώδικα (EGBGB), το οποίο ήταν προηγουμένως καθοριστικό βάσει του γερμανικού δικαίου, καθώς και το άρθρο 28 του Ελληνικού Αστικού Κώδικα (ΑΚ), δεν εφαρμόζονται πλέον έκτοτε. Ως βασικός κανόνας, βάσει του άρθρου 21 του Κανονισμού, το σύνολο της κληρονομικής διαδοχής διέπεται από το δίκαιο του κράτους στο οποίο ο θανών είχε τη συνήθη διαμονή του κατά τον χρόνο του θανάτου – εκτός εάν προκύπτει σαφώς από το σύνολο των περιστάσεων ότι υπήρχε προδήλως στενότερος δεσμός με άλλο κράτος.
Βάσει του άρθρου 22 του Κανονισμού, ο θανών μπορεί να επιλέξει το δίκαιο του κράτους του οποίου έχει την υπηκοότητα κατά τον χρόνο της επιλογής ή κατά τον χρόνο του θανάτου• η επιλογή δικαίου πρέπει να γίνεται ρητά με διάταξη τελευταίας βουλήσεως. Ο Κανονισμός εφαρμόζεται καθολικά (άρθρο 20 του Κανονισμού), δηλαδή ακόμη και όπου το δίκαιο που ορίζει είναι εκείνο τρίτου κράτους (π.χ. το δίκαιο πολιτείας των ΗΠΑ, σημειώνοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν διαθέτουν ενιαίο ομοσπονδιακό κληρονομικό δίκαιο).
Σημείωση: ο Κανονισμός εφαρμόζεται σε όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ εκτός της Δανίας και της Ιρλανδίας, οι οποίες δεν συμμετέχουν. Δεν εφαρμοζόταν ποτέ στο Ηνωμένο Βασίλειο σε κάθε περίπτωση• το Brexit (σε ισχύ από τις 31 Ιανουαρίου 2020) δεν έχει μεταβάλει το γεγονός αυτό.
Θάνατοι Πριν από τις 17 Αυγούστου 2015
Για τη διαχείριση κληρονομιών σχετικά με θανάτους που επήλθαν πριν από τις 17 Αυγούστου 2015, εξακολουθούν να εφαρμόζονται το άρθρο 25 EGBGB και το άρθρο 28 ΑΚ.
Άρθρο 25 EGBGB (Εισαγωγικός Νόμος του Γερμανικού Αστικού Κώδικα)
Βάσει της διάταξης αυτής, η κληρονομική διαδοχή διέπεται από το εθνικό δίκαιο του θανόντος κατά τον χρόνο του θανάτου. Εξαίρεση αποτελεί η περιορισμένη επιλογή δικαίου βάσει του άρθρου 25 παρ. 2 EGBGB: για ακίνητα ευρισκόμενα στην ημεδαπή, ο θανών μπορεί να επιλέξει το γερμανικό δίκαιο μέσω διάταξης τελευταίας βουλήσεως• αυτό μπορεί να οδηγήσει σε διχοτόμηση της κληρονομιαίας περιουσίας εάν το εθνικό δίκαιο του θανόντος εξακολουθεί να διέπει το υπόλοιπο της περιουσίας.
Άρθρο 28 του Ελληνικού Αστικού Κώδικα (ΑΚ)
Το άρθρο 28 ΑΚ αναφέρεται ομοίως στην υπηκοότητα του θανόντος κατά τον χρόνο του θανάτου. Για Έλληνες υπηκόους που ζουν στο εξωτερικό, το άρθρο 21 του Ν. 1738/1987 προβλέπει σημαντική εξαίρεση: πρόσωπο που είχε συνεχή κατοικία στο εξωτερικό επί τουλάχιστον 25 έτη πριν από τον θάνατό του δεν υπόκειται στους περιορισμούς του ελληνικού δικαίου νόμιμης μοίρας. Περαιτέρω εξαίρεση αφορά την τυπική εγκυρότητα διατάξεων τελευταίας βουλήσεως: εδώ, το άρθρο 11 ΑΚ παραπέμπει στη Σύμβαση της Χάγης για τον Τύπο των Διατάξεων Τελευταίας Βουλήσεως της 5ης Οκτωβρίου 1961, την οποία η Ελλάδα κύρωσε με τον Ν. 1325/1973• το άρθρο 27 του Ευρωπαϊκού Κληρονομικού Κανονισμού παραπέμπει επίσης ουσιαστικά στις αρχές της, ώστε το άρθρο 11 ΑΚ να παραμένει ουσιωδώς διαφωτιστικό ακόμη και σήμερα, αν και για θανάτους από τις 17 Αυγούστου 2015 και εφεξής υπερισχύει έναντι αυτού ο Ευρωπαϊκός Κανονισμός, ο οποίος υπερτερεί.