Αποποίηση Κληρονομιάς και Προθεσμίες κατά το Ελληνικό Κληρονομικό Δίκαιο

Κατ' αρχήν ναι. Η μόνη εξαίρεση αφορά το Ελληνικό Δημόσιο, το οποίο δεν μπορεί να αποποιηθεί κληρονομία (άρθρο 1848 § 2 ΑΚ).

Η αποποίηση είναι μονομερής δικαιοπραξία που πρέπει να γίνει σε ορισμένο τύπο. Επιπλέον:

• είναι αμετάκλητη και δεν μπορεί να τελεί υπό αίρεση,
• το δικαίωμα αποποίησης είναι κληρονομητό (άρθρο 1854 ΑΚ), όχι όμως μεταβιβάσιμο,
• σε περίπτωση συγκληρονομίας, κάθε συγκληρονόμος μπορεί να αποποιηθεί χωριστά τη δική του μερίδα (άρθρο 1855 § 2 ΑΚ).

Όχι. Ούτε οι δανειστές του κληρονόμου ούτε ο σύνδικος πτώχευσης μπορούν να δηλώσουν την αποποίηση ή να απαιτήσουν την άσκησή της. Η απόφαση ανήκει αποκλειστικά στον κληρονόμο.

Η αποποίηση πρέπει να δηλωθεί τυπικά ενώπιον του γραμματέα του αρμόδιου δικαστηρίου της κληρονομίας (άρθρο 1848 § 1 ΑΚ, άρθρο 812 ΚΠολΔ).

Ναι. Ο αντιπρόσωπος πρέπει να αποδείξει την εξουσία του με ειδικό συμβολαιογραφικό πληρεξούσιο. Γενικό πληρεξούσιο δεν αρκεί.

Εάν οι γονείς ή ο επίτροπος αποποιούνται την κληρονομία για λογαριασμό ανήλικου κληρονόμου, απαιτείται γνώμη του εποπτικού συμβουλίου και άδεια του δικαστηρίου.

Η αποποίηση πρέπει να δηλωθεί εντός τεσσάρων μηνών από τότε που ο κληρονόμος έλαβε γνώση της επαγωγής της κληρονομίας και του λόγου της επαγωγής.

Ναι. Η προθεσμία παρατείνεται σε ένα έτος, εάν η τελευταία κατοικία του κληρονομουμένου ήταν στο εξωτερικό ή εάν ο κληρονόμος διέμενε στο εξωτερικό κατά την έναρξη της προθεσμίας (άρθρο 1847 § 2 ΑΚ). Η παρατεταμένη αυτή προθεσμία διατηρήθηκε και με τη μεταρρύθμιση του 2026.

Σε περίπτωση διαθήκης, η προθεσμία δεν αρχίζει πριν από τη δημοσίευση της διαθήκης.

Η αποποίηση που γίνεται μετά την πάροδο της προθεσμίας είναι άκυρη (άρθρο 1850 ΑΚ). Στην περίπτωση αυτή η κληρονομία θεωρείται ότι έγινε αποδεκτή.

Εάν ο κληρονόμος στερείται δικαιοπρακτικής ικανότητας, καθοριστικός είναι ο χρόνος κατά τον οποίο ο νόμιμος αντιπρόσωπός του έλαβε γνώση της επαγωγής της κληρονομίας και του λόγου της επαγωγής.

Το δικαίωμα αποποίησης περιέρχεται στους δικούς του κληρονόμους (άρθρο 1854 ΑΚ). Η προθεσμία δεν λήγει πριν από την πάροδο της προθεσμίας αποποίησης που ισχύει για την κληρονομία του αποβιώσαντος κληρονόμου (άρθρο 1855 § 1 ΑΚ).

Σύμφωνα με τα άρθρα 1849 έως 1851 ΑΚ, η αποποίηση είναι άκυρη ιδίως εάν:

• δηλωθεί μετά την πάροδο της προθεσμίας,
• γίνει πριν από την πραγματική επαγωγή της κληρονομίας στον κληρονόμο,
• τελεί υπό αίρεση ή προθεσμία,
• περιορίζεται σε μέρος της κληρονομίας (μοναδικός κληρονόμος) ή σε μέρος της μερίδας (συγκληρονόμος),
• γίνει αφού η κληρονομία έχει ήδη γίνει αποδεκτή, ρητά ή σιωπηρά.

Ναι. Η αποποίηση μπορεί να ακυρωθεί εάν οφείλεται σε πλάνη ή προκλήθηκε με απειλή ή απάτη (άρθρο 1857 § 2 ΑΚ). Η αγωγή ακύρωσης πρέπει να ασκηθεί εντός έξι μηνών.

Μόνο κατ' εξαίρεση: σύμφωνα με τα άρθρα 1807 και 1809 ΑΚ, η αποδοχή μετά την αποποίηση παραμένει δυνατή, όταν ο κληρονομούμενος δεν όρισε υποκατάστατο κληρονόμο ούτε διέταξε προσαύξηση, με αποτέλεσμα να εφαρμόζεται η εξ αδιαθέτου διαδοχή.

Σύμφωνα με το άρθρο 1856 ΑΚ, η κληρονομία θεωρείται ότι δεν επήχθη ποτέ σε εκείνον που την αποποιήθηκε. Η κληρονομία περιέρχεται σε όποιον θα καλούνταν αν ο αποποιούμενος δεν ζούσε κατά τον χρόνο του θανάτου – ανάλογα με το αν εφαρμόζεται η εξ αδιαθέτου ή η εκ διαθήκης διαδοχή. Οι επόμενοι κατά σειρά κληρονόμοι μπορούν με τη σειρά τους να αποποιηθούν επίσης την κληρονομία.

Όχι απαραίτητα. Σύμφωνα με το άρθρο 13 του Ευρωπαϊκού Κανονισμού Κληρονομικής Διαδοχής (ΕΕ) αριθ. 650/2012, για την παραλαβή δηλώσεων αποδοχής και αποποίησης είναι επίσης αρμόδια τα δικαστήρια του κράτους μέλους στο οποίο ο δηλών έχει τη συνήθη διαμονή του. Οι κληρονόμοι που ζουν στη Γερμανία μπορούν, επομένως, κατά κανόνα να δηλώσουν την αποποίηση ενώπιον του αρμόδιου γερμανικού δικαστηρίου κληρονομίας (Nachlassgericht), το οποίο διαβιβάζει τη δήλωση στις ελληνικές αρχές.

Επειδή η διαβίβαση στην Ελλάδα μπορεί να καθυστερήσει, συνιστούμε την αποποίηση της κληρονομίας και απευθείας – ή μέσω αντιπροσώπου με ειδικό συμβολαιογραφικό πληρεξούσιο – ενώπιον του αρμόδιου ελληνικού δικαστηρίου κληρονομίας ή την έγκαιρη προετοιμασία της, ώστε να τηρηθεί με ασφάλεια η προθεσμία.

Για θανάτους από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και εξής, η μεταρρύθμιση μετέβαλε ριζικά την ευθύνη για τα χρέη της κληρονομίας. Κατά κανόνα, ο κληρονόμος δεν ευθύνεται πλέον με την προσωπική του περιουσία για τα χρέη του κληρονομουμένου, αλλά μόνο έως την αξία της κληρονομίας. Προσωπική ευθύνη γεννάται μόνο εάν ο κληρονόμος δηλώσει ρητά ενώπιον του δικαστηρίου της κληρονομίας ότι θα διαχειρίζεται και θα διαθέτει ελεύθερα την κληρονομία, ή σε άλλες περιπτώσεις που προβλέπει ο νόμος (για παράδειγμα, μη επιτρεπτή διάθεση στοιχείων της κληρονομίας). Η αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής καταργήθηκε ως αυτοτελής θεσμός και αντικαταστάθηκε από τη δικαστική εκκαθάριση της κληρονομίας.

Η αποποίηση μπορεί, ωστόσο, να εξακολουθεί να έχει νόημα – για παράδειγμα, εάν ο κληρονόμος δεν επιθυμεί καθόλου να εμπλακεί στην κληρονομία ή θέλει η κληρονομία να περιέλθει απευθείας στους επόμενους κληρονόμους. Το αν η αποποίηση είναι σκόπιμη θα πρέπει να εξετάζεται σε κάθε μεμονωμένη περίπτωση.

Ναι. Οι προθεσμίες των τεσσάρων μηνών και – σε περιπτώσεις με σύνδεση με την αλλοδαπή – του ενός έτους εξακολουθούν να ισχύουν και κατά το νέο δίκαιο.