Το Ελληνικό Νομικό Πλαίσιο για τις Επενδυτικές Ενισχύσεις

Το βάρος έχει μετατοπιστεί από τη «μαλακή ενέργεια» προς την «πράσινη μετάβαση» και τον «ψηφιακό μετασχηματισμό». Επιπλέον, το ύψος της ενίσχυσης δεν μπορεί πλέον να αυξηθεί σε περίπτωση αναδιάρθρωσης του κόστους, και οι εργασίες επιτρέπεται αυστηρά να αρχίζουν μόνο μετά την υποβολή της αίτησης.

Σημείωση: Δεδομένου ότι το ελληνικό επενδυτικό δίκαιο συμπληρώνεται από υπουργικές αποφάσεις και ειδικές προσκλήσεις υποβολής προτάσεων (προκηρύξεις) για διαφορετικούς οικονομικούς κλάδους, τα ακριβή ποσοστά (π.χ. για προκαταβολές ή παρατάσεις) ενδέχεται να διαφέρουν ελαφρώς ανάλογα με το συγκεκριμένο πρόγραμμα ενίσχυσης εντός του Ν. 4887/2022.

Στήριξη της Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (Ισχύον Νομικό Πλαίσιο)

Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας – Στήριξη της Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας από ΑΠΕ στην Ελλάδα (επικαιροποιημένο σύμφωνα με τον Ν. 4887/2022 και τα τρέχοντα ευρωπαϊκά προγράμματα).

Στήριξη της Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας από Ανανεώσιμες Πηγές στην Ελλάδα

Το παρακάτω άρθρο παρέχει πληροφορίες σχετικά με το ισχύον πλαίσιο υπαγωγής επενδυτικών σχεδίων στον νέο Αναπτυξιακό Νόμο (Ν. 4887/2022), καθώς και σχετικά με άλλα χρηματοδοτικά εργαλεία (ΕΣΠΑ 2021–2027, Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας – Ελλάδα 2.0) στον τομέα των ΑΠΕ (αιολική ενέργεια, φωτοβολταϊκά, βιομάζα, γεωθερμία και συστήματα αποθήκευσης).

Σημαντική Επισήμανση (2026):

Οι διατάξεις του παλαιού Ν. 3299/04 έχουν καταργηθεί. Υπό το ισχύον νομοθετικό καθεστώς, τα κλασικά φωτοβολταϊκά πάρκα που τροφοδοτούν το σύνολο της ενέργειάς τους στο δίκτυο (χωρίς συσσωρευτές) δεν στηρίζονται πλέον με άμεσες κρατικές επιχορηγήσεις. Η στήριξή τους λαμβάνει αντ’ αυτού τη μορφή ανταγωνιστικών διαδικασιών (διαγωνισμών που διενεργεί η ρυθμιστική αρχή ΡΑΑΕΥ) που εξασφαλίζουν λειτουργική ενίσχυση (Πριμοδότηση Λειτουργικής Ενίσχυσης – Feed-in Premium). Οι άμεσες επιχορηγήσεις βάσει του Αναπτυξιακού Νόμου ή του ΕΣΠΑ προορίζονται κατά κύριο λόγο για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις με ενσωματωμένη αποθήκευση (συσσωρευτές), συστήματα αυτοκατανάλωσης (net billing) για επιχειρήσεις, ενεργειακές κοινότητες και καινοτόμα έργα.

Βασικά Στοιχεία Υπαγωγής βάσει του Ν. 4887/2022

1.1. Συντελεστές Ενίσχυσης και Ζώνες (Χάρτης Περιφερειακών Ενισχύσεων 2022–2027)

Οι συντελεστές ενίσχυσης εξαρτώνται από το μέγεθος της επιχείρησης και τον τόπο εγκατάστασής της. Περιοχές που εμπίπτουν στο Σχέδιο Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης (π.χ. Δυτική Μακεδονία) επωφελούνται από τους υψηλότερους συντελεστές, οι οποίοι μπορούν να φθάσουν έως 70–75%. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜμΕ) λαμβάνουν γενικά προσαύξηση 10% έως 20% σε σύγκριση με τις μεγάλες επιχειρήσεις.

1.2. Ελάχιστος Συνολικός Προϋπολογισμός Επενδυτικών Σχεδίων (Ν. 4887/2022)

Για την υπαγωγή στον Αναπτυξιακό Νόμο, το ελάχιστο ύψος της επένδυσης καθορίζεται ως εξής: μεγάλες επιχειρήσεις – €1.000.000• μεσαίες επιχειρήσεις – €500.000• μικρές επιχειρήσεις – €250.000• πολύ μικρές επιχειρήσεις – €100.000.

Ορισμός μεγέθους επιχείρησης (σύμφωνα με τη Σύσταση 2003/361/ΕΚ): Πολύ μικρή επιχείρηση – λιγότεροι από 10 εργαζόμενοι και κύκλος εργασιών ή σύνολο ισολογισμού έως €2 εκατομμύρια. Μικρή επιχείρηση – λιγότεροι από 50 εργαζόμενοι και κύκλος εργασιών ή σύνολο ισολογισμού έως €10 εκατομμύρια. Μεσαία επιχείρηση – λιγότεροι από 250 εργαζόμενοι και κύκλος εργασιών έως €50 εκατομμύρια ή σύνολο ισολογισμού έως €43 εκατομμύρια. Μεγάλη επιχείρηση – υπερβαίνει τα κριτήρια της μεσαίας επιχείρησης.

1.3. Είδη Ενίσχυσης

Τα επενδυτικά σχέδια μπορούν να λάβουν τις εξής μορφές στήριξης: (α) φορολογική απαλλαγή – απαλλαγή από τον φόρο εισοδήματος επί αδιανέμητων κερδών (πλεονεκτική για κερδοφόρες επιχειρήσεις)• (β) επιχορήγηση – χρηματικό ποσό που παρέχεται από το κράτος χωρίς αντάλλαγμα για την κάλυψη μέρους των δαπανών (υπό τον ισχύοντα νόμο, χορηγείται κυρίως σε ΜμΕ)• (γ) επιδότηση χρηματοδοτικής μίσθωσης (leasing) – κάλυψη μέρους των δόσεων χρηματοδοτικής μίσθωσης για την απόκτηση νέου εξοπλισμού• (δ) επιδότηση του κόστους της δημιουργούμενης απασχόλησης – κάλυψη μέρους του μισθολογικού κόστους για νέες θέσεις εργασίας.

1.4. Ίδια Συμμετοχή του Επενδυτή

Η ίδια συμμετοχή του επενδυτή (εξαιρουμένης της κρατικής ενίσχυσης) δεν μπορεί να είναι μικρότερη του 25% των επιλέξιμων δαπανών. Για νεοσύστατες εταιρείες, το καταβεβλημένο μετοχικό/εταιρικό κεφάλαιο αντιμετωπίζεται ως ίδια συμμετοχή. Για υφιστάμενες εταιρείες, η ίδια συμμετοχή μπορεί να καλυφθεί είτε με αύξηση κεφαλαίου μέσω νέων εισφορών σε μετρητά είτε με χρήση φορολογηθέντων αποθεματικών (υπό την προϋπόθεση ότι αυτά δεν διανέμονται για ορισμένο χρονικό διάστημα μετά την ολοκλήρωση της επένδυσης).

Απαιτήσεις, Δαπάνες και Κριτήρια Αξιολόγησης (Επικαιροποιημένα βάσει του Ν. 4887/2022)

Απαιτήσεις, Περιορισμοί και Προϋποθέσεις για το Επενδυτικό Δάνειο

Όπου το προτεινόμενο προς στήριξη επενδυτικό σχέδιο προβλέπει επίσης τη χρήση δανείου, το δάνειο πρέπει: να έχει διάρκεια τουλάχιστον τεσσάρων (4) ετών• να λαμβάνει τη μορφή τραπεζικού δανείου ή ομολογιακού δανείου (εξαιρούνται οι πιστώσεις σε ανοικτό λογαριασμό)• να συνάπτεται αποκλειστικά για την υλοποίηση του επενδυτικού σχεδίου, γεγονός που πρέπει να δηλώνεται ρητά στην αντίστοιχη δανειακή σύμβαση• και να έχει εγκριθεί από την τράπεζα (τουλάχιστον ως προέγκριση/επιστολή προθέσεων) κατά τον χρόνο υποβολής της αίτησης υπαγωγής, με σαφή αναφορά του ποσού, της διάρκειας, του επιτοκίου, της περιόδου χάριτος και των εξασφαλίσεων. Το δάνειο μπορεί επίσης να συνάπτεται σε ξένο νόμισμα.

Γενικές Πληροφορίες για τις Επιλέξιμες και Μη Επιλέξιμες Δαπάνες (βάσει του Ν. 4887/2022)

Επιλέξιμες δαπάνες:

• Άυλα στοιχεία ενεργητικού και αμοιβές συμβούλων: στηρίζονται αποκλειστικά για μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜμΕ). Ο συντελεστής ενίσχυσης για αμοιβές συμβούλων δεν μπορεί να υπερβαίνει το 50% των αμοιβών αυτών και υπόκειται σε ανώτατα όρια σε σχέση με τον συνολικό προϋπολογισμό.
• Ενσώματα στοιχεία ενεργητικού: κατασκευή κτιρίων, αγορά και εγκατάσταση νέου, σύγχρονου μηχανολογικού εξοπλισμού, συστημάτων αυτοματισμού, λογισμικού.
• Αγορά γης: επιλέξιμη κυρίως για ΜμΕ και μόνο έως 10% του συνόλου των επιλέξιμων επενδυτικών δαπανών.

Μη επιλέξιμες δαπάνες:

• Λειτουργικές δαπάνες.
• Αγορά επιβατικών αυτοκινήτων (έως 6 θέσεων) και επίπλωση γραφείων (εκτός εάν αποτελεί μέρος ειδικού αρχικού εξοπλισμού).
• Επενδύσεις που αποσκοπούν απλώς στην αντικατάσταση υφιστάμενου μηχανολογικού εξοπλισμού χωρίς επέκταση ή μεταβολή της παραγωγικής διαδικασίας.
• Κατασκευή σε γήπεδο που δεν ανήκει κατά κυριότητα στον επενδυτή: κατά κανόνα δεν στηρίζεται. Εξαίρεση: για επενδύσεις παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ σε γήπεδο που δεν ανήκει στον φορέα, η στήριξη επιτρέπεται εφόσον η χρήση του γηπέδου έχει παραχωρηθεί ή μισθωθεί για διάστημα τουλάχιστον είκοσι (20) ετών. Η μισθωτική σύμβαση πρέπει να έχει καταχωριστεί δεόντως στο αρμόδιο κτηματολογικό γραφείο/υποθηκοφυλακείο.

Βασικά Κριτήρια Υπαγωγής Επενδυτικών Σχεδίων (Κριτήρια Αξιολόγησης μέσω του Συστήματος ΟΠΣΚΕ)

Οι προτάσεις αξιολογούνται πλέον υπό αυστηρό σύστημα μοριοδότησης:

Αξιολόγηση του επενδυτικού φορέα: εξετάζονται η οικονομική δυνατότητα, η ρευστότητα, η ικανότητα κάλυψης της ίδιας συμμετοχής (τουλάχιστον 25%), και η εμπειρία των μετόχων.

Οικονομοτεχνική αξιολόγηση και βιωσιμότητα: αξιολογούνται η πληρότητα του επιχειρηματικού σχεδίου, οι προοπτικές κερδοφορίας και ο βαθμός τεχνολογικής καινοτομίας.

Συμβολή στους στόχους του Αναπτυξιακού Νόμου (κριτήρια ESG): αύξηση της απασχόλησης (δημιουργία νέων ετήσιων μονάδων εργασίας), τόπος εγκατάστασης της επένδυσης (π.χ. προτίμηση σε περιοχές του Σχεδίου Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης), και συμβολή στην προστασία του περιβάλλοντος, την εξοικονόμηση ενέργειας και την κυκλική οικονομία.

Κριτήρια Αξιολόγησης Επενδύσεων:

• Η εισαγωγή φιλικών προς το περιβάλλον τεχνολογιών και η προώθηση της πράσινης μετάβασης (π.χ. ενεργειακή απόδοση, κυκλική οικονομία).
• Ο ψηφιακός μετασχηματισμός της επιχείρησης (Βιομηχανία 4.0).
• Η διεθνής ανταγωνιστικότητα των προϊόντων και υπηρεσιών, και ιδίως ο εξαγωγικός προσανατολισμός της επιχείρησης και η αύξηση των εξαγωγών.
• Η καινοτομία και η ποιότητα των παραγόμενων προϊόντων και παρεχόμενων υπηρεσιών.
• Η συμβολή της επένδυσης στην περιφερειακή ανάπτυξη, την κοινωνική συνοχή και τη δημιουργία ή διατήρηση θέσεων εργασίας.

Αναδιάρθρωση των Επιλέξιμων Επενδυτικών Δαπανών

Μετά την πιστοποίηση της ολοκλήρωσης και έναρξης παραγωγικής λειτουργίας της επένδυσης, επιτρέπεται, κατόπιν αιτήματος του επενδυτή, αναδιάρθρωση των επιλέξιμων δαπανών. Η αναδιάρθρωση αυτή, ωστόσο, δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να οδηγήσει σε αύξηση του αρχικώς εγκριθέντος ποσού ενίσχυσης. Επιτρέπονται μεταβολές μεταξύ κατηγοριών δαπανών, εντός ορισμένων ορίων (γενικά έως 10–15%), χωρίς προηγούμενη έγκριση, υπό την προϋπόθεση ότι δεν αλλοιώνεται ο χαρακτήρας της επένδυσης.

Προθεσμία Ολοκλήρωσης – Δυνατότητα Παράτασης

Η προθεσμία που τίθεται στην απόφαση έγκρισης για την ολοκλήρωση της επένδυσης (γενικά έως 3 έτη) μπορεί να παραταθεί. Βάσει του Ν. 4887/2022, η παράταση δεν μπορεί να υπερβαίνει το ένα τρίτο (1/3) της αρχικής προθεσμίας (γενικά 1 επιπλέον έτος), υπό την προϋπόθεση ότι: (α) η αίτηση υποβάλλεται πριν από τη λήξη της αρχικής προθεσμίας• και (β) έχει υλοποιηθεί και πιστοποιηθεί ελάχιστο ποσοστό του εγκεκριμένου έργου (γενικά 25% ή 50%, ανάλογα με το πρόγραμμα). Σε περιπτώσεις αποδεδειγμένης ανωτέρας βίας, η προθεσμία μπορεί να παραταθεί για χρονικό διάστημα αντίστοιχο με την καθυστέρηση που προκλήθηκε από το γεγονός, χωρίς να απαιτείται προηγούμενη υλοποίηση ποσοστού του έργου, εφόσον το γεγονός επήλθε εντός της εγκεκριμένης προθεσμίας.

Έναρξη Υλοποίησης Επενδυτικών Σχεδίων

Οι εργασίες του επενδυτικού σχεδίου επιτρέπεται να αρχίσουν μόνο μετά την υποβολή της αίτησης υπαγωγής στον Αναπτυξιακό Νόμο 4887/2022 (λόγω του κανόνα του κινήτρου-αποτελέσματος). Δαπάνες που πραγματοποιήθηκαν πριν από την ημερομηνία υποβολής της αίτησης (με εξαίρεση ορισμένες προπαρασκευαστικές μελέτες, όπου προβλέπεται) δεν είναι επιλέξιμες και απορρίπτονται. Η έναρξη υλοποίησης πριν από τη δημοσίευση της απόφασης έγκρισης γίνεται αποκλειστικά με ευθύνη του επενδυτή και δεν δεσμεύει την επιτροπή αξιολόγησης ή τη διοίκηση ως προς την τελική υπαγωγή της επένδυσης.

Απαιτήσεις και Περιορισμοί για τη Στήριξη της Χρηματοδοτικής Μίσθωσης Εξοπλισμού

Η στήριξη της χρηματοδοτικής μίσθωσης (leasing) για την απόκτηση νέου, σύγχρονου μηχανολογικού εξοπλισμού χορηγείται υπό την προϋπόθεση ότι η σύμβαση χρηματοδοτικής μίσθωσης περιλαμβάνει τον υποχρεωτικό όρο περί αγοράς του εξοπλισμού και μεταβίβασης της κυριότητας στην εταιρεία κατά τη λήξη της σύμβασης. Η διάρκεια της σύμβασης δεν μπορεί να υπερβαίνει τη διάρκεια της μακροχρόνιας υποχρέωσης διατήρησης της επένδυσης (γενικά 3–5 έτη).

Καταβολή της Επενδυτικής Ενίσχυσης

Το ποσό της ενίσχυσης καταβάλλεται τμηματικά ως εξής: μέρος της ενίσχυσης (γενικά 25% έως 50%) μπορεί να καταβληθεί μετά την υλοποίηση και πιστοποίηση αντίστοιχου ποσοστού του φυσικού και οικονομικού αντικειμένου της επένδυσης από το αρμόδιο ελεγκτικό όργανο. Το υπόλοιπο της ενίσχυσης καταβάλλεται μετά την πιστοποίηση της ολοκλήρωσης και έναρξης παραγωγικής λειτουργίας της επένδυσης. Προκαταβολή είναι δυνατή (σε ορισμένα προγράμματα στήριξης έως 100% του ποσού της ενίσχυσης, συνήθως όμως σε χαμηλότερο ποσοστό), υπό την προϋπόθεση ότι υποβάλλεται εγγυητική επιστολή τράπεζας που λειτουργεί νόμιμα στην Ελλάδα ή σε κράτος μέλος της ΕΕ, ίσου ποσού πλέον προσαύξησης (γενικά 10%).