Σημείωση περί Επικαιρότητας:
Το αρχικό κείμενο εδώ αναφερόταν στη νομική κατάσταση όπως ίσχυε τον Ιανουάριο του 2013. Το ισχύον σήμερα πλαίσιο διαμορφώνεται κυρίως από τον Ν. 4685/2020, τον Ν. 4951/2022 και τον Ν. 5037/2023. Οι αρμοδιότητες που κατείχαν παλαιότερα η ΔΕΗ και η ΔΕΣΜΗΕ ανήκουν σήμερα αντίστοιχα στον ΔΕΔΔΗΕ / ΑΔΜΗΕ και στη ΔΑΠΕΕΚ. Η πρώην άδεια παραγωγής έχει αντικατασταθεί, για εγκαταστάσεις άνω του 1 MW, από τη βεβαίωση παραγωγού ΑΠΕ (Βεβαίωση Παραγωγού ΑΠΕ).
Φωτοβολταϊκές Εγκαταστάσεις έως 500 kW
Για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις με ισχύ έως 500 kW, απαιτούνται τα εξής βήματα:
α) Περιβαλλοντική Άδεια
Βάσει του Ν. 4685/2020 και της Κοινής Υπουργικής Απόφασης ΥΠΕΝ/ΔΙΠΑ/11936/836/2021, τα φωτοβολταϊκά έργα κατατάσσονται σε κατηγορίες περιβαλλοντικής αδειοδότησης:
- Εγκαταστάσεις έως 1 MW εμπίπτουν γενικά στην Κατηγορία Β (πρότυπες περιβαλλοντικές δεσμεύσεις – ΠΠΔ), εφόσον δεν βρίσκονται σε ευαίσθητες περιοχές. Δεν απαιτείται πλήρης μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων (ΜΠΕ/ΑΕΠΟ), παρά μόνο ηλεκτρονική υπαγωγή στις πρότυπες δεσμεύσεις.
- Εγκαταστάσεις σε ευαίσθητες περιοχές (π.χ. Natura 2000, δασικές εκτάσεις) εμπίπτουν στην Κατηγορία Α2 ή Α1 και απαιτούν πλήρη διαδικασία ΜΠΕ με ΑΕΠΟ.
β) Άδεια Εγκατάστασης και Λειτουργίας
- Για εγκαταστάσεις έως 1 MW: δεν απαιτείται πλέον άδεια παραγωγής ή άδεια εγκατάστασης από την περιφέρεια. Αντ’ αυτού, ανάλογα με την κατηγορία και τον τόπο εγκατάστασης του έργου, απαιτείται ειδική βεβαίωση ή απλή γνωστοποίηση.
- Για εγκαταστάσεις αυτοπαραγωγής (net metering / ενεργειακός συμψηφισμός) έως 1 MW, εφαρμόζεται απλοποιημένη διαδικασία βάσει του Ν. 4513/2018 και του Ν. 5037/2023.
γ) Οικοδομική Άδεια
- Για τις περισσότερες χερσαίες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις, απαιτείται έγκριση εργασιών μικρής κλίμακας (ΕΕΜΚ) από την αρμόδια πολεοδομική υπηρεσία (ΥΔΟΜ), βάσει του άρθρου 29 του Ν. 4495/2017.
- Κατ’ εξαίρεση, απαιτείται πλήρης οικοδομική άδεια όπου τα χρησιμοποιούμενα στοιχεία (π.χ. ορισμένα συστήματα ιχνηλάτησης) δεν εμπίπτουν πλέον στους κανόνες περί εργασιών μικρής κλίμακας.
δ) Σύνδεση με το Δίκτυο
- Υποβολή αίτησης για προσφορά σύνδεσης με το δίκτυο στον ΔΕΔΔΗΕ (διαχειριστή του ελληνικού δικτύου διανομής ηλεκτρικής ενέργειας), ο οποίος έχει αντικαταστήσει την πρώην ΔΕΗ στη λειτουργία αυτή.
- Υπογραφή της σύμβασης σύνδεσης με το δίκτυο με τον ΔΕΔΔΗΕ.
- Για σύνδεση με το σύστημα μεταφοράς: αρμόδιος είναι ο ΑΔΜΗΕ.
ε) Σύμβαση Πώλησης Ηλεκτρικής Ενέργειας / Λειτουργική Ενίσχυση
- Υπογραφή σύμβασης λειτουργικής ενίσχυσης (ΣΛΕ) με τη ΔΑΠΕΕΚ (Διαχειριστή Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και Εγγυήσεων Προέλευσης), η οποία έχει αντικαταστήσει την πρώην ΔΕΣΜΗΕ.
- Εναλλακτικά, για αυτοπαραγωγούς: σύμβαση συμψηφισμού βάσει του καθεστώτος net metering / ενεργειακού συμψηφισμού.
Φωτοβολταϊκές Εγκαταστάσεις με Ισχύ από 500 kWp έως 1.000 kWp
Για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις με ισχύ 500 kWp έως 1.000 kWp, ισχύει το εξής:
2. α) Βεβαίωση Παραγωγού ΑΠΕ (πρώην: Άδεια Παραγωγής)
- Βάσει του Ν. 4951/2022, η πρώην άδεια παραγωγής καταργήθηκε για εγκαταστάσεις έως 1 MW. Για το εύρος 500 kWp–1 MWp, δεν απαιτείται ούτε άδεια παραγωγής ούτε βεβαίωση παραγωγού (η τελευταία ισχύει μόνο για εγκαταστάσεις άνω του 1 MW).
- Απαιτείται, ωστόσο, εγγραφή στο μητρώο ανανεώσιμων πηγών ενέργειας της ΡΑΕ.
2. β) Περιβαλλοντική Άδεια - Εγκαταστάσεις 500 kWp–1 MWp εμπίπτουν γενικά στην Κατηγορία Β (πρότυπες περιβαλλοντικές δεσμεύσεις), εκτός εάν βρίσκονται σε ευαίσθητες περιοχές, οπότε απαιτείται ΑΕΠΟ (Κατηγορία Α2).
- Η διαδικασία διεξάγεται ηλεκτρονικά μέσω του Ηλεκτρονικού Περιβαλλοντικού Μητρώου (ΗΠΜ).
- Όπου απαιτείται ΑΕΠΟ, αρμόδια είναι, ανάλογα με την κατηγορία, η αρμόδια Αποκεντρωμένη Διοίκηση ή το ΥΠΕΝ.
2. γ) Άδεια Εγκατάστασης
- Για εγκαταστάσεις 500 kWp–1 MWp: βάσει του Ν. 4951/2022, για εγκαταστάσεις που δεν υπόκεινται στην υποχρέωση ΑΕΠΟ, δεν απαιτείται πλέον χωριστή άδεια εγκατάστασης από την περιφέρεια. Η περιβαλλοντική άδεια (ΠΠΔ ή ΑΕΠΟ) ενσωματώνει ήδη τους σχετικούς περιβαλλοντικούς όρους λειτουργίας.
- Όπου απαιτείται ΑΕΠΟ, η διαδικασία περιλαμβάνει τις γνωμοδοτήσεις των συμμετεχόντων φορέων (δασαρχείο, διεύθυνση αγροτικής ανάπτυξης, εφορεία αρχαιοτήτων κ.λπ.).
2. δ) Οικοδομική Άδεια
- Όπως και για εγκαταστάσεις έως 500 kW: γενικά έγκριση εργασιών μικρής κλίμακας (ΕΕΜΚ) βάσει του Ν. 4495/2017, κατ’ εξαίρεση πλήρης οικοδομική άδεια.
2. ε) Σύνδεση με το Δίκτυο
- Υποβολή αίτησης για προσφορά σύνδεσης με το δίκτυο στον ΔΕΔΔΗΕ ή τον ΑΔΜΗΕ, ανάλογα με το επίπεδο τάσης της σύνδεσης.
- Υπογραφή της σύμβασης σύνδεσης με το δίκτυο.
2. στ) Σύμβαση Λειτουργικής Ενίσχυσης / Σύμβαση Πώλησης Ηλεκτρικής Ενέργειας
- Υπογραφή σύμβασης λειτουργικής ενίσχυσης (ΣΛΕ) με τη ΔΑΠΕΕΚ κατόπιν επιτυχούς συμμετοχής σε ανταγωνιστική διαγωνιστική διαδικασία (auction) που διενεργεί η ΡΑΕ βάσει του Ν. 4414/2016.
2. ζ) Άδεια Λειτουργίας
- Βάσει του Ν. 4951/2022, η άδεια λειτουργίας για εγκαταστάσεις έως 1 MW έχει απλοποιηθεί σημαντικά και αντικατασταθεί με γνωστοποίηση έναρξης λειτουργίας στην αρμόδια αρχή, αντί για την πρώην διαδικασία χορήγησης άδειας από την περιφέρεια.
Φωτοβολταϊκές Εγκαταστάσεις με Ισχύ άνω των 1.000 kWp (1 MWp)
(Νέα κατηγορία που δεν υπήρχε στο αρχικό κείμενο του 2013 – προστέθηκε εδώ για λόγους πληρότητας.)
Για εγκαταστάσεις άνω του 1 MWp:
- Απαιτείται βεβαίωση παραγωγού ΑΠΕ από τη ΡΑΕ (αντικαθιστά την πρώην άδεια παραγωγής).
- Απαιτείται ΑΕΠΟ (Κατηγορία Α1 ή Α2, ανάλογα με την ισχύ και τον τόπο εγκατάστασης).
- Απαιτείται άδεια εγκατάστασης από την αρμόδια περιφέρεια.
- Απαιτείται συμμετοχή σε ανταγωνιστική διαγωνιστική διαδικασία (auction) για την απόκτηση σύμβασης λειτουργικής ενίσχυσης.
- Απαιτείται άδεια λειτουργίας από την αρμόδια περιφέρεια.
Επιφύλαξη:
Οι παραπάνω πληροφορίες παρέχονται αποκλειστικά για ενημερωτικούς σκοπούς και δεν συνιστούν νομική συμβουλή. Το ελληνικό νομικό πλαίσιο για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας μεταβάλλεται συχνά. Για κάθε συγκεκριμένο έργο, συνιστάται ο έλεγχος του εκάστοτε ισχύοντος νομικού πλαισίου και η συμβουλή εξειδικευμένου νομικού ή επαγγελματία συμβούλου.
Συχνές Ερωτήσεις
Γιατί τα φωτοβολταϊκά θεωρούνται ελκυστική επένδυση στην Ελλάδα;
Τα φωτοβολταϊκά έχουν εξελιχθεί σε μία από τις πλέον ελκυστικές επενδυτικές ευκαιρίες στην Ελλάδα, κατ' αρχήν προσβάσιμη ανεξαρτήτως εθνικότητας του επενδυτή. Προσφέρουν πρόσβαση σε σταθερές αποδόσεις και σε ένα πλέον καλά εδραιωμένο νομικό πλαίσιο στην ελληνική αγορά.
Ποια είναι τα βασικά πλεονεκτήματα μιας τέτοιας επένδυσης;
• Μακροπρόθεσμες αποδόσεις: μετά την εφάπαξ επένδυση, ένα έργο εξασφαλίζει γενικά σταθερές αποδόσεις για πολλά έτη – για εγκαταστάσεις με τιμή feed-in/πριμοδότηση, τυπικά για διάρκεια σύμβασης περίπου 20 ετών.
• Χαμηλή επιβάρυνση: συγκριτικά χαμηλό κόστος συντήρησης• ούτε η προσωπική εργασία του φορέα εκμετάλλευσης ούτε η πρόσληψη προσωπικού απαιτούνται αυστηρά.
• Ανεξαρτησία από τόπο: η λειτουργία δεν απαιτεί τη μόνιμη παρουσία ή επιτόπια διαχείριση εκ μέρους του επιχειρηματία.
Ποιον ρόλο διαδραματίζει η γεωγραφική θέση της Ελλάδας;
Ο κύριος παράγοντας είναι η ισχυρή ηλιακή ακτινοβολία, η οποία θεωρείται βασικός παράγοντας επιτυχίας της επένδυσης. Η παραγόμενη ηλεκτρική ενέργεια, ανάλογα με το μοντέλο στήριξης, είτε εμπορεύεται απευθείας είτε αμείβεται μέσω συστήματος διαφορικής σύμβασης (feed-in premium), το οποίο έχει σε μεγάλο βαθμό αντικαταστήσει τις παλαιότερες σταθερές τιμές feed-in για νέα έργα.
Πώς είναι διαρθρωμένη σήμερα η διαδικασία αδειοδότησης στην Ελλάδα;
Η διαδικασία αναδιοργανώθηκε θεμελιωδώς με τους νόμους 4685/2020 (Φάση Α) και 4951/2022 (Φάση Β) και έχει σχεδιαστεί ώστε να αποφεύγει τυπικούς κινδύνους έργων. Κεντρικό ρόλο εξακολουθεί να διαδραματίζει η δεσμευτική προσφορά σύνδεσης με το δίκτυο:
• Πρέπει να αποκτηθεί πριν από την άδεια εγκατάστασης.
• Παρέχει δεσμευτική εκ των προτέρων επιβεβαίωση εάν η σύνδεση με το δίκτυο στην επιθυμητή τοποθεσία είναι τεχνικά εφικτή και οικονομικά βιώσιμη.
• Αυτό αποτρέπει τα «ανενεργά έργα» (stranded projects), όπου εγκαταστάσεις κατασκευάζονται αλλά δεν μπορούν ποτέ να συνδεθούν.
Αρμόδια ρυθμιστική αρχή από το 2023 είναι η ΡΑΑΕΥ (πρώην ΡΑΕ)• η σύνδεση με το δίκτυο και η επεξεργασία της αγοράς διεκπεραιώνονται αντίστοιχα μέσω του ΔΕΔΔΗΕ (δίκτυο διανομής) και της ΔΑΠΕΕΠ (πρώην ΛΑΓΗΕ).
Υπάρχουν απλοποιήσεις για μικρότερα έργα;
Ναι. Μικρά έργα, όπως μικρότερες εγκαταστάσεις σε στέγες, παραμένουν ιδιαίτερα ελκυστικά, ιδίως βάσει των κανόνων net-metering για αυτοκατανάλωση. Συχνά υπόκεινται σε απλοποιημένες διαδικασίες αδειοδότησης, γεγονός που μειώνει σημαντικά τον διοικητικό κίνδυνο για τον επενδυτή. Τα ακριβή όρια και οι απαιτήσεις θα πρέπει να ελέγχονται τρέχοντα για το συγκεκριμένο έργο, καθώς αναπροσαρμόζονται τακτικά.
Ποιες φορολογικές πτυχές είναι σχετικές για τους επενδυτές;
• Ανάλογα με τη διάρθρωση του έργου (ιδιωτική αυτοκατανάλωση, εμπορική εγκατάσταση, net metering), ενδέχεται να ισχύουν διαφορετικοί κανόνες ΦΠΑ και φόρου εισοδήματος. Γενικευμένες απαλλαγές ΦΠΑ για το κόστος πάνελ και υλικών δεν υφίστανται κατά κανόνα, αλλά εξαρτώνται από τα συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά• συνιστούμε τη διευκρίνιση αυτού με φοροτεχνικό σύμβουλο και την αρμόδια Δ.Ο.Υ. πριν από την έναρξη του έργου.
Ποιες βασικές βελτιώσεις επέφερε η νομοθεσία των τελευταίων ετών;
• Επιτάχυνση: η συνολική διάρκεια της διαδικασίας αδειοδότησης έχει μειωθεί σημαντικά σε σύγκριση με το παρελθόν (36–60 μήνες).
• Ψηφιοποίηση: ηλεκτρονικές πλατφόρμες υποβολής αιτήσεων και κεντρικό σύστημα ουράς αναμονής για συνδέσεις με το δίκτυο.
• Ταχεία διαδρομή για μεγάλα έργα: εξακολουθεί να υπάρχει η δυνατότητα επιταχυνόμενης διαδικασίας στρατηγικών επενδύσεων για ιδιαίτερα σημαντικά έργα.

