Παραγωγή Ηλεκτρικής Ενέργειας από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας στην Ελλάδα (Ισχύον Νομικό Πλαίσιο)
Σημείωση περί Ιστορικού Πλαισίου:
Οι νόμοι 3468/2006 και 3851/2010 αποτέλεσαν τη βάση για την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ) στην Ελλάδα και προέβλεπαν υψηλές, σταθερές τιμές feed-in. Το πλαίσιο αυτό, ωστόσο, έχει καταργηθεί για νέα έργα. Σήμερα, η αγορά διέπεται από τον Ν. 4414/2016 (λειτουργική ενίσχυση / feed-in premium), τον Ν. 4685/2020 (απλοποίηση των διαδικασιών αδειοδότησης), τον Ν. 4951/2022 (εκσυγχρονισμός των διαδικασιών) και τον Ν. 5037/2023.
Τιμολόγηση και Αμοιβή Έργων ΑΠΕ (Μηχανισμός Στήριξης)
Το παλαιό σύστημα σταθερών τιμών feed-in (το οποίο για τα φωτοβολταϊκά έφτανε έως €500/MWh) έχει αντικατασταθεί. Βάσει του Ν. 4414/2016, τα νέα έργα ΑΠΕ (από συγκεκριμένο όριο ισχύος, π.χ. 500 kW ή 1 MW ανάλογα με την τεχνολογία) αμείβονται μέσω κυμαινόμενης πριμοδότησης αγοράς (Feed-in Premium – FiP).
- Ανταγωνιστικές διαδικασίες (διαγωνισμοί): η «τιμή» (τιμή αναφοράς) δεν καθορίζεται πλέον αυθαίρετα με νόμο, αλλά προκύπτει από ανταγωνιστικούς διαγωνισμούς που διενεργεί η Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ). Οι τρέχουσες τιμές που προκύπτουν από τους διαγωνισμούς για αιολικές και φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις κυμαίνονται γενικά μεταξύ €40 και €70/MWh.
- Διμερείς συμβάσεις (PPA): εν τω μεταξύ, πολλά μεγάλα έργα ΑΠΕ δεν επιδιώκουν πλέον κρατική στήριξη, αλλά συνάπτουν μακροπρόθεσμες συμβάσεις αγοραπωλησίας ενέργειας (Corporate PPA) απευθείας με μεγάλους καταναλωτές.
Στήριξη Φωτοβολταϊκών Εγκαταστάσεων και Νέοι Στόχοι (ΕΣΕΚ)
Το παλαιό πρόγραμμα στόχων έως το 2020 είναι πλέον ξεπερασμένο. Η Ελλάδα ακολουθεί το αναθεωρημένο Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ), το οποίο θέτει εξαιρετικά φιλόδοξους στόχους για το 2030 (μερίδιο ΑΠΕ στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας άνω του 80%).
- Αυτοκατανάλωση: το βάρος δίνεται πλέον στο net billing (ταυτόχρονος συμψηφισμός) βάσει του Ν. 5037/2023, το οποίο αντικαθιστά προοδευτικά το προηγούμενο net metering.
- Αποθήκευση: ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται πλέον σε υβριδικά έργα και φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις σε συνδυασμό με συστήματα αποθήκευσης (συσσωρευτές – BESS) με σκοπό τη σταθεροποίηση του δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας.
Βεβαίωση Παραγωγού (πρώην Άδεια Παραγωγής)
Ο Ν. 4685/2020 κατάργησε την παλαιά, χρονοβόρα «άδεια παραγωγής». Αντικαταστάθηκε από τη βεβαίωση παραγωγού ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ.
- Η διαδικασία έχει πλήρως ψηφιοποιηθεί. Οι αιτήσεις υποβάλλονται ηλεκτρονικά, σε καθορισμένους κύκλους, στο μητρώο της ΡΑΑΕΥ (πρώην ΡΑΕ).
- Έργα χαμηλής ισχύος (π.χ. φωτοβολταϊκά κάτω του 1 MW) απαλλάσσονται γενικά από την υποχρέωση απόκτησης βεβαίωσης παραγωγού (απαλλασσόμενες εγκαταστάσεις).
Περιβαλλοντικές Άδειες
Ανάλογα με την κατηγορία του έργου (Α1, Α2 ή Β), απαιτείται απόφαση έγκρισης περιβαλλοντικών όρων (ΑΕΠΟ) από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) ή την αρμόδια αποκεντρωμένη διοίκηση, ή υπαγωγή σε πρότυπες περιβαλλοντικές δεσμεύσεις (ΠΠΔ). Πολλά μικρά έργα (ιδίως φωτοβολταϊκά σε κτίρια ή μικρά πάρκα) απαλλάσσονται πλήρως από την περιβαλλοντική άδεια.
Άδεια Εγκατάστασης και Λειτουργίας (Ν. 4951/2022)
Για την κατασκευή και λειτουργία των εγκαταστάσεων απαιτούνται τα εξής:
- Άδεια εγκατάστασης: εκδίδεται από την αρμόδια αποκεντρωμένη διοίκηση (ή από το ΥΠΕΝ για πολύ μεγάλα έργα) και ισχύει γενικά για τρία (3) έτη. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η εξασφάλιση οριστικής προσφοράς σύνδεσης από τον διαχειριστή δικτύου διανομής (ΔΕΔΔΗΕ) ή τον διαχειριστή συστήματος μεταφοράς (ΑΔΜΗΕ).
- Άδεια λειτουργίας: εκδίδεται μετά την ολοκλήρωση των κατασκευαστικών εργασιών και την επιτυχή δοκιμαστική λειτουργία της εγκατάστασης. Μεγάλος αριθμός μικρών έργων απαλλάσσεται από τις άδειες αυτές.
Συμβάσεις Πώλησης / Λειτουργικής Ενίσχυσης
Ο φορέας που είναι αρμόδιος για την αγορά της ενέργειας και την καταβολή της ενίσχυσης δεν είναι πλέον η ΔΕΣΜΗΕ, αλλά η ΔΑΠΕΕΠ (Διαχειριστής Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και Εγγυήσεων Προέλευσης Α.Ε.) για το διασυνδεδεμένο δίκτυο, και ο ΔΕΔΔΗΕ για τα μη διασυνδεδεμένα νησιά (ΜΔΝ).
- Ο παραγωγός συνάπτει με τη ΔΑΠΕΕΠ είτε σύμβαση κυμαινόμενης πριμοδότησης αγοράς (ΣΕΔΠ) είτε σύμβαση σταθερής τιμής (ΣΕΣΤ).
- Η διάρκεια των συμβάσεων αυτών είναι πλέον είκοσι (20) έτη (και 25 έτη για ηλιοθερμικές εγκαταστάσεις), αντί για 10+10 έτη όπως προέβλεπε ο παλαιός νόμος.
Εγγυήσεις Προέλευσης
Η προέλευση της ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές αποδεικνύεται αποκλειστικά μέσω εγγυήσεων προέλευσης (ΕΠ). Ο αποκλειστικός φορέας έκδοσης, μεταβίβασης και ανάκλησης εγγυήσεων προέλευσης στην Ελλάδα είναι πλέον η ΔΑΠΕΕΠ, η οποία διαχειρίζεται το αντίστοιχο ψηφιακό μητρώο σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές οδηγίες.