Ν. 3851/2010 για την Επιτάχυνση της Ανάπτυξης των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας — Ενημερωμένο Κείμενο

Στόχοι – Ιστορικό Πλαίσιο και Τρέχουσα Κατάσταση

Ο Ν. 3851/2010 έθεσε τους ακόλουθους αρχικούς εθνικούς στόχους για το 2020:

• Μερίδιο ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές (ΑΠΕ) στην ακαθάριστη τελική κατανάλωση ενέργειας 20%,
• Μερίδιο ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ στην ακαθάριστη κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας τουλάχιστον 40%,
• Τουλάχιστον 20% της ενέργειας από ΑΠΕ να χρησιμοποιείται για θέρμανση και ψύξη έως το 2020,
• Μερίδιο ενέργειας από ΑΠΕ στην τελική κατανάλωση ενέργειας στον τομέα των μεταφορών 10%.

Επικαιροποίηση των Στόχων:

Οι παραπάνω στόχοι για το 2020 επιτεύχθηκαν και ξεπεράστηκαν. Βάσει του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) 2019–2030, όπως τροποποιήθηκε το 2023, οι νέοι εθνικοί στόχοι για το 2030 είναι:

• Μερίδιο ΑΠΕ στην ακαθάριστη τελική κατανάλωση ενέργειας: ≥ 35%
• Μερίδιο ΑΠΕ στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας: ≥ 65%
• Στόχοι σύμφωνοι με την Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 (RED III), η οποία θέτει πανευρωπαϊκό στόχο ΑΠΕ 42,5% έως το 2030.

Διαδικασία Αδειοδότησης – Ισχύοντες Κανόνες (Ν. 4951/2022)

Το σύστημα αδειοδότησης που θεσπίστηκε με τον Ν. 3851/2010 έχει ουσιαστικά αντικατασταθεί από τον Ν. 4951/2022 («Εκσυγχρονισμός της Αδειοδότησης Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας»). Τα βασικά στοιχεία του ισχύοντος καθεστώτος παρατίθενται παρακάτω:

Βεβαίωση Παραγωγού ΑΠΕ (σε Αντικατάσταση της Άδειας Παραγωγής)

Βάσει του Ν. 4951/2022 (άρθρα 10–17):

• Η παλαιά άδεια παραγωγής έχει καταργηθεί για εγκαταστάσεις ΑΠΕ με ισχύ έως 1 MW.
• Για εγκαταστάσεις άνω του 1 MW, απαιτείται βεβαίωση παραγωγού ΑΠΕ, εκδιδόμενη από τη Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας (ΡΑΕ).
• Η βεβαίωση παραγωγού ΑΠΕ δεν αντικαθιστά τις λοιπές απαιτούμενες άδειες (περιβαλλοντική άδεια, οικοδομική άδεια κ.λπ.).
• Η αίτηση υποβάλλεται ηλεκτρονικά μέσω της πλατφόρμας της ΡΑΕ.
• Η ΡΑΕ αποφασίζει εντός 4 μηνών από την υποβολή πλήρους αίτησης.
• Η βεβαίωση ισχύει για 25 έτη και μπορεί να παραταθεί.

Απαλλαγές από την Υποχρέωση Βεβαίωσης:

Απαλλάσσονται οι εγκαταστάσεις ΑΠΕ με ισχύ έως 1 MW, καθώς και οι εγκαταστάσεις αυτοπαραγωγής (net metering / ενεργειακός συμψηφισμός) βάσει του Ν. 4513/2018 και του Ν. 5037/2023.

Καθορισμός του Σημείου Σύνδεσης με το Δίκτυο:

Η τοποθεσία, ο τρόπος και το είδος της σύνδεσης καθορίζονται από τον διαχειριστή δικτύου διανομής ΔΕΔΔΗΕ (για σύνδεση με το δίκτυο διανομής) ή τον διαχειριστή συστήματος μεταφοράς ΑΔΜΗΕ (για σύνδεση με το σύστημα μεταφοράς) σε συνεργασία με τη ΡΑΕ. Για μη διασυνδεδεμένα νησιά, αρμόδιος παραμένει ο εκάστοτε διαχειριστής.

• Η προσφορά σύνδεσης εκδίδεται εντός των προθεσμιών που ορίζονται στους αντίστοιχους κανόνες λειτουργίας δικτύου και συστήματος του ΔΕΔΔΗΕ και του ΑΔΜΗΕ.

Περιβαλλοντική Άδεια:

Βάσει του Ν. 4685/2020 και της Κοινής Υπουργικής Απόφασης ΥΠΕΝ/ΔΙΠΑ/11936/836/2021, τα έργα ΑΠΕ κατατάσσονται σε τρεις κατηγορίες περιβαλλοντικής αδειοδότησης:

Κατηγορία Α1: μεγάλα έργα με υψηλή περιβαλλοντική επίπτωση – απαιτούνται πλήρης μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων (ΜΠΕ) και απόφαση έγκρισης περιβαλλοντικών όρων (ΑΕΠΟ) από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ).

Κατηγορία Α2: έργα μεσαίας περιβαλλοντικής επίπτωσης – απαιτούνται ΜΠΕ και ΑΕΠΟ από την αρμόδια Αποκεντρωμένη Διοίκηση.

Κατηγορία Β: έργα χαμηλής περιβαλλοντικής επίπτωσης – υπαγωγή σε πρότυπες περιβαλλοντικές δεσμεύσεις (ΠΠΔ) μέσω ηλεκτρονικής πλατφόρμας, χωρίς έκδοση ΑΕΠΟ.

• Τα φωτοβολταϊκά έργα έως 1 MW εμπίπτουν γενικά στην Κατηγορία Β, εκτός εάν βρίσκονται σε ευαίσθητες περιοχές (Natura 2000, δασικές εκτάσεις κ.λπ.).
• Η ΑΕΠΟ ισχύει για 10 έτη και μπορεί να παραταθεί δύο φορές για ίσο χρονικό διάστημα, εφόσον η αίτηση υποβληθεί εντός 6 μηνών πριν από τη λήξη.
• Η υποχρέωση υποβολής προηγούμενης γνωμοδότησης εμπειρογνώμονα για την πρώτη μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων έχει καταργηθεί.

Άδεια Εγκατάστασης:

Βάσει του Ν. 4951/2022 (άρθρο 18 επ.):

• Για εγκαταστάσεις έως 1 MW που υπόκεινται σε ΠΠΔ: δεν απαιτείται χωριστή άδεια εγκατάστασης από την περιφέρεια.
• Για εγκαταστάσεις άνω του 1 MW που απαιτούν ΑΕΠΟ: απαιτείται άδεια εγκατάστασης, εκδιδόμενη από την αρμόδια περιφέρεια εντός 30 ημερών από την υποβολή πλήρους φακέλου.
• Η άδεια εγκατάστασης ισχύει για 2 έτη και μπορεί να παραταθεί μία φορά για ίσο χρονικό διάστημα.

Για την έκδοση της άδειας εγκατάστασης απαιτούνται τα εξής:

• Βεβαίωση παραγωγού ΑΠΕ (για έργα άνω του 1 MW)
• ΑΕΠΟ ή βεβαίωση υπαγωγής σε ΠΠΔ
• Προσφορά σύνδεσης από τον ΔΕΔΔΗΕ ή τον ΑΔΜΗΕ
• Άδεια δασικής αρχής (όπου απαιτείται)
• Λοιπές απαιτούμενες άδειες (αρχή προστασίας πολιτιστικής κληρονομιάς, διεύθυνση αγροτικής ανάπτυξης κ.λπ.)

Προσφορά Σύνδεσης:

Εκδίδεται από τον ΔΕΔΔΗΕ ή τον ΑΔΜΗΕ, ανάλογα με το επίπεδο σύνδεσης.

• Εκδίδεται εντός των προθεσμιών που ορίζονται στους κανόνες λειτουργίας δικτύου και συστήματος (γενικά 4 μήνες για πολύπλοκες περιπτώσεις).
• Η αποδοχή της προσφοράς σύνδεσης από τον αιτούντα οδηγεί στην υπογραφή σύμβασης σύνδεσης.
• Η οριστική προσφορά σύνδεσης ισχύει για 4 έτη και δεσμεύει αμφότερα τα μέρη.

Σύμβαση Λειτουργικής Ενίσχυσης (σε Αντικατάσταση της Σύμβασης Αγοράς με τη ΔΕΣΜΗΕ):

Βάσει του Ν. 4414/2016:

• Αντί για την παλαιά σύμβαση αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας με τη ΔΕΣΜΗΕ, συνάπτεται πλέον σύμβαση λειτουργικής ενίσχυσης (ΣΛΕ) με τη ΔΑΠΕΕΚ (Διαχειριστή ΑΠΕ και Εγγυήσεων Προέλευσης).
• Η ΣΛΕ χορηγείται κατόπιν επιτυχούς συμμετοχής σε ανταγωνιστική διαδικασία (διαγωνισμό) που διενεργεί η ΡΑΕ.
• Η ΔΑΠΕΕΚ εξετάζει τα δικαιώματα επί του ακινήτου κατά την υπογραφή της ΣΛΕ.
• Σε περιοχές με «κορεσμό δικτύου» ή περιορισμένη χωρητικότητα δικτύου, δίνεται προτεραιότητα σε εγκαταστάσεις που απαλλάσσονται από την υποχρέωση βεβαίωσης παραγωγού ΑΠΕ (έως 1 MW).

Άδεια Λειτουργίας:

Βάσει του Ν. 4951/2022:

• Για εγκαταστάσεις έως 1 MW: η άδεια λειτουργίας έχει αντικατασταθεί από γνωστοποίηση έναρξης λειτουργίας στην αρμόδια αρχή.
• Για εγκαταστάσεις άνω του 1 MW: η άδεια λειτουργίας εκδίδεται από την αρμόδια περιφέρεια εντός 20 ημερών από την αίτηση.
• Για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις, η άδεια λειτουργίας ισχύει για 20 έτη, με δυνατότητα παράτασης.

Μεταβίβαση Αδειών και Εγκαταστάσεων:

Η βεβαίωση παραγωγού ΑΠΕ μπορεί να μεταβιβαστεί κατόπιν έγκρισης της ΡΑΕ, εφόσον ο νέος κάτοχος πληροί τα νόμιμα κριτήρια.

• Σε περίπτωση μεταβίβασης της εγκατάστασης, ο νέος κάτοχος αναλαμβάνει τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις έναντι της ΔΑΠΕΕΚ.
• Η άδεια λειτουργίας μεταβιβάζεται με απόφαση της αρμόδιας αρχής.
• Η προθεσμία απόκτησης της άδειας εγκατάστασης δεν παρατείνεται λόγω μεταβίβασης.

Εξαιρέσεις – Βεβαίωση Απαλλαγής:

Χερσαίες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις έως 500 kW και εγκαταστάσεις επί κτιρίων απαλλάσσονται από την υποχρέωση ΑΕΠΟ και λαμβάνουν βεβαίωση απαλλαγής από την αρμόδια αρχή εντός 20 ημερών.

• Κατά την έκδοση της βεβαίωσης, ελέγχεται εάν το γήπεδο εμπίπτει στο δίκτυο Natura 2000 ή βρίσκεται σε απόσταση μικρότερη των 150 μέτρων από άλλο γήπεδο για το οποίο έχει εκδοθεί αντίστοιχη άδεια.
• Για εγκαταστάσεις αυτοπαραγωγής (net metering), εφαρμόζεται απλοποιημένη διαδικασία βάσει του Ν. 4513/2018 και του Ν. 5037/2023.

Μητρώο Αδειών:

Η ΡΑΕ και το ΥΠΕΝ τηρούν ηλεκτρονικό μητρώο που καταγράφει:

• Βεβαιώσεις παραγωγού ΑΠΕ
• Άδειες εγκατάστασης
• Άδειες λειτουργίας
• Βεβαιώσεις απαλλαγής
• Απαλλαγές από την υποχρέωση βεβαίωσης παραγωγού ΑΠΕ

Ζητήματα Χωροταξίας και Πολεοδομίας:

• Γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας: η κατασκευή εγκαταστάσεων επιτρέπεται σε τέτοια γη μόνο υπό την αυστηρή προϋπόθεση ότι δεν χρησιμοποιείται για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις πάνω από το 1% της γης αυτής εντός της οικείας περιφερειακής ενότητας.
• Οικοδομικές άδειες: για την κατασκευή φωτοβολταϊκής εγκατάστασης δεν απαιτείται κλασική οικοδομική άδεια• απαιτείται, ωστόσο, «έγκριση εργασιών μικρής κλίμακας». Επιπλέον, ισχύουν ειδικοί, εξαιρετικά απλοποιημένοι κανόνες για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις σε στέγες και συστήματα αυτοπαραγωγής (net metering).

Περαιτέρω Σημαντικοί Κανόνες και Καινοτομίες

• Υπεράκτιες εγκαταστάσεις: το βάρος δίνεται στην ανάπτυξη υπεράκτιων αιολικών πάρκων και πλωτών φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων, εγκρινόμενων από το Υπουργείο Περιβάλλοντος. Η ανάπτυξή τους υπόκειται σε ειδικές διαγωνιστικές διαδικασίες και αυστηρή μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων, τα επιμέρους στοιχεία των οποίων καθορίζονται με ειδικές υπουργικές αποφάσεις.
• Ειδική εισφορά ΑΠΕ (3%): σημαντικό μέρος των εσόδων από την παραγωγή ΑΠΕ (ειδική εισφορά) επιστρέφει στις τοπικές κοινότητες. Το ένα τρίτο πιστώνεται στους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος των οικιακών καταναλωτών του δήμου όπου λειτουργεί το πάρκο, μειώνοντας το ενεργειακό τους κόστος. Μέρος διατίθεται απευθείας στον δήμο, ενώ τα υπόλοιπα έσοδα κατευθύνονται στο Πράσινο Ταμείο για περιβαλλοντικά μέτρα. (Οι αυτοπαραγωγοί και ορισμένες κατηγορίες μικρών έργων απαλλάσσονται από την καταβολή της εισφοράς αυτής.)

Επιφύλαξη:

Οι παραπάνω πληροφορίες παρέχονται αποκλειστικά για ενημερωτικούς σκοπούς και δεν συνιστούν νομική συμβουλή. Το ελληνικό νομικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ μεταβάλλεται συχνά. Για κάθε συγκεκριμένο έργο, συνιστάται η συμβουλή εξειδικευμένου νομικού ή τεχνικού συμβούλου.