Γιατί τα Φωτοβολταϊκά Αξίζουν στην Ελλάδα
Τα φωτοβολταϊκά έχουν εξελιχθεί σε μία από τις πλέον ελκυστικές και βιώσιμες επενδύσεις στην Ελλάδα, όχι μόνο για Έλληνες πολίτες. Η αγορά έχει ωριμάσει σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Η επενδυτική αυτή ευκαιρία είναι ανοικτή σε ευρωπαίους και διεθνείς επενδυτές που επιθυμούν να επωφεληθούν από τις εξαιρετικές κλιματικές συνθήκες της Ελλάδας και τη συνεχιζόμενη επέκταση της ανανεώσιμης ενέργειας στη χώρα.
1.1. Πλεονεκτήματα της Επένδυσης στον Τομέα των Φωτοβολταϊκών
Ποιος δεν θα ήθελε να εξασφαλίσει μια μακροπρόθεσμη πηγή εισοδήματος ή σημαντική εξοικονόμηση κόστους ενέργειας που:
- χρηματοδοτείται με εφάπαξ επενδυτικό κόστος στην έναρξη του έργου και, σε αντάλλαγμα, εξασφαλίζει μακροπρόθεσμες αποδόσεις ή εξοικονόμηση κόστους ηλεκτρικής ενέργειας (συχνά για πάνω από 20 έτη),
- συνεπάγεται συγκριτικά χαμηλό κόστος συντήρησης καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής,
- δεν απαιτεί ούτε φυσική εργασία εκ μέρους του φορέα εκμετάλλευσης ούτε κατ’ ανάγκη πρόσληψη προσωπικού,
- και δεν απαιτεί τη διαρκή παρουσία του επιχειρηματία επιτόπου (χάρη στην ψηφιακή απομακρυσμένη παρακολούθηση).
Η λύση είναι τα φωτοβολταϊκά στην Ελλάδα.
1.2. Ιδιαίτερα Χαρακτηριστικά της Ελλάδας ως Τόπου Εγκατάστασης
Όλα ξεκινούν από αυτό με το οποίο συνδέεται γενικά πρώτα η Ελλάδα: τον ήλιο. Η ισχυρή ηλιακή ακτινοβολία στην Ελλάδα εγγυάται υψηλές ενεργειακές αποδόσεις.
Σε σύγκριση με το 2013, η αγορά έχει εξελιχθεί από σταθερές κρατικές τιμές feed-in σε μια σύγχρονη, βασισμένη στον ανταγωνισμό αγορά. Τα μεγάλα έργα χρηματοδοτούνται σήμερα μέσω διαγωνισμών (μοντέλα πριμοδότησης αγοράς) ή, ολοένα περισσότερο, μέσω ιδιωτικών συμβάσεων αγοραπωλησίας ενέργειας (PPA) με τη βιομηχανία.
Η νόμιμη διαδικασία απόκτησης αδειών στην Ελλάδα έχει ψηφιοποιηθεί σε μεγάλο βαθμό. Η παλαιά άδεια παραγωγής έχει σήμερα συχνά αντικατασταθεί από τη «βεβαίωση παραγωγού». Ένα από τα σημαντικότερα διδάγματα του παρελθόντος είναι η εξασφάλιση χωρητικότητας δικτύου. Η ισχύουσα νομοθεσία καθιστά τη δεσμευτική προσφορά σύνδεσης με το δίκτυο από τον διαχειριστή δικτύου (ΔΕΔΔΗΕ ή ΑΔΜΗΕ) απόλυτη βασική προϋπόθεση. Δεδομένου ότι τα ελληνικά δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας είναι πλέον σε μεγάλο βαθμό κορεσμένα, το πλαίσιο αυτό εξετάζει αυστηρά εάν πληρούνται οι προϋποθέσεις σύνδεσης στην επιθυμητή τοποθεσία πριν από την έκδοση περαιτέρω οικοδομικών αδειών. Αυτό προστατεύει τους επενδυτές από την κατασκευή εγκαταστάσεων που δεν μπορούν αργότερα να συνδεθούν με το δίκτυο.
Η ελληνική διαδικασία, ρυθμιζόμενη από εθνικούς νόμους και τη ρυθμιστική αρχή ΡΑΑΕΥ (πρώην ΡΑΕ), αποσκοπεί στη διαφάνεια. Οι διαδικασίες αδειοδότησης έχουν απλοποιηθεί περαιτέρω τα τελευταία χρόνια μέσω νέων νόμων απλοποίησης της γραφειοκρατίας, μολονότι η διαθεσιμότητα δικτύου παραμένει πρόκληση. Η Ελλάδα έχει αυξήσει σημαντικά τους στόχους επέκτασής της και επιδιώκει να παράγει το μεγαλύτερο μέρος της ηλεκτρικής της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές έως το 2030.
Τα Φωτοβολταϊκά Συστήματα στην Ελλάδα Προσφέρουν Επικερδείς Αποδόσεις Ακόμη και για Μικρά Επενδυτικά Ποσά
Η αγορά είναι επίσης εξαιρετικά ελκυστική για μικροεπενδυτές ή ιδιοκτήτες κατοικιών. Σημαντικά απλοποιημένες διαδικασίες ισχύουν για μικρές εγκαταστάσεις σε στέγες (π.χ. 10 kW). Εδώ χρησιμοποιείται η διαδικασία «net billing» (πρώην net metering), βάσει της οποίας η παραγόμενη ηλεκτρική ενέργεια συμψηφίζεται απευθείας με την ίδια κατανάλωση του ιδιοκτήτη. Μέσω κρατικών προγραμμάτων στήριξης, συχνά σε συνδυασμό με αποθήκευση με συσσωρευτές, οι εγκαταστάσεις αυτές αποσβένονται πολύ γρήγορα και ελαχιστοποιούν τον οικονομικό κίνδυνο.
Σημαντικό πλεονέκτημα για εμπορικούς επενδυτές (B2B) είναι η δυνατότητα απαλλαγής από τον ΦΠΑ για το κόστος πάνελ και υλικών (διαδικασία αντίστροφης χρέωσης βάσει του άρθρου 39α του ελληνικού Κώδικα ΦΠΑ). Η απαλλαγή χορηγείται από την αρμόδια Δ.Ο.Υ.
Συνολικά, αξίζει περισσότερο από ποτέ να επενδύσει κανείς σε φωτοβολταϊκά στην Ελλάδα. Και δεδομένου ότι ο ήλιος στην Ελλάδα λάμπει σχεδόν συνεχώς, καθένας μπορεί να εξασφαλίσει εδώ τη δική του θέση στον ήλιο.
Τι Έχει Αλλάξει από το 2013 στο Ελληνικό Δίκαιο και στην Αγορά (Πλαίσιο για την Παρούσα Ενημέρωση):
Σύστημα αμοιβής: οι σταθερές και πολύ υψηλές τιμές feed-in του 2013 δεν υφίστανται πλέον με τη μορφή αυτή για νέες εγκαταστάσεις. Η αγορά έχει ωριμάσει. Σήμερα κυριαρχούν οι ανταγωνιστικοί διαγωνισμοί (auctions), οι πριμοδοτήσεις feed-in, και, ολοένα περισσότερο, οι ιδιωτικές συμβάσεις αγοραπωλησίας ενέργειας (PPA).
Σύνδεση με το δίκτυο: η απόκτηση προσφοράς σύνδεσης με το δίκτυο αποτελεί σήμερα τη μεγαλύτερη πρόκληση, λόγω κορεσμένων δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας (grid congestion).
Αρχές: η ρυθμιστική αρχή ΡΑΕ ονομάζεται πλέον ΡΑΑΕΥ (Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων).
Μικρές εγκαταστάσεις: το σύστημα «net billing» (πρώην net metering) ισχύει πλέον εδώ, συχνά στηριζόμενο από κρατικά προγράμματα (π.χ. «Φωτοβολταϊκά στη Στέγη»), ολοένα περισσότερο σε συνδυασμό με αποθήκευση με συσσωρευτές.
Ισχύς: τα «900 MW» του 2013 έχουν ξεπεραστεί προ πολλού. Η Ελλάδα έχει εν τω μεταξύ εγκαταστήσει πάνω από 13 GW ανανεώσιμης ενέργειας.
Συχνές Ερωτήσεις
Ποιους εθνικούς στόχους επιδίωκε ιστορικά η Ελλάδα στον τομέα των ΑΠΕ;
Ο Ν. 3851/2010 έθεσε τότε στόχους για το έτος 2020: μερίδιο ΑΠΕ 20% στην ακαθάριστη τελική κατανάλωση ενέργειας, τουλάχιστον 40% μερίδιο ΑΠΕ στην ακαθάριστη κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας, 20% μερίδιο ΑΠΕ στη θέρμανση/ψύξη, και 10% μερίδιο ΑΠΕ στην κατανάλωση καυσίμων. Οι ισχύοντες σήμερα στόχοι για το 2030 καθορίζονται στο Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) και είναι σημαντικά πιο φιλόδοξοι.
Πώς διαφέρει η διαδικασία αδειοδότησης ανάλογα με το μέγεθος της εγκατάστασης;
Το ισχύον δίκαιο εξακολουθεί να διακρίνει θεμελιωδώς μεταξύ μεγαλύτερων και μικρότερων εγκαταστάσεων, μολονότι τα συγκεκριμένα όρια ισχύος έχουν προσαρμοστεί στο πλαίσιο των μεταρρυθμίσεων του 2020/2022:
• Μεγαλύτερες εγκαταστάσεις: απαιτούν πλήρη διαδικασία, συμπεριλαμβανομένης της Βεβαίωσης Παραγωγού από τη ΡΑΑΕΥ.
• Μικρότερες εγκαταστάσεις (συμπεριλαμβανομένων εγκαταστάσεων σε στέγες, έργων net-metering): επωφελούνται από πολυάριθμες απαλλαγές και επιταχυνόμενη διαδικασία.
Για την ταξινόμηση υφιστάμενων έργων:
• Άδεια παραγωγής: εκδιδόταν από τη ΡΑΕ (σήμερα ΡΑΑΕΥ), χρόνος επεξεργασίας περίπου 2 μήνες, διάρκεια 25 έτη (με δυνατότητα παράτασης)• η άδεια εγκατάστασης έπρεπε να αποκτηθεί εντός 30 μηνών από την έκδοση, άλλως η άδεια καταπίπτει.
• Προσφορά σύνδεσης με το δίκτυο: εκδιδόταν από τη ΔΕΣΜΗΕ/ΔΕΗ (σήμερα ΔΕΔΔΗΕ) εντός 4 μηνών.
• Περιβαλλοντική συμμόρφωση (απόφαση ΕΠΟ): εξεταζόταν από ειδικές αρχές, διάρκεια περίπου 4 μήνες, ισχύς 10 έτη.
• Άδεια εγκατάστασης: εκδιδόταν από τον Γενικό Γραμματέα της περιφέρειας.
• Άδεια λειτουργίας: το τελευταίο βήμα πριν από τη λειτουργία, ιστορικά ίσχυε για 20 έτη.
Ποια πλεονεκτήματα έχουν οι μικρότερες εγκαταστάσεις;
Οι μικρότερες εγκαταστάσεις (ιδίως έργα net-metering για αυτοκατανάλωση και μικρές εγκαταστάσεις σε στέγες) εξακολουθούν να επωφελούνται από απλοποιήσεις:
• συχνά καμία υποχρέωση απόκτησης Βεβαίωσης Παραγωγού,
• απλοποιημένη διεκπεραίωση απευθείας με τον διαχειριστή δικτύου διανομής ΔΕΔΔΗΕ,
• συχνά απαλλαγή από τη μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων.
Τα ακριβή όρια θα πρέπει να ελέγχονται τρέχοντα για κάθε συγκεκριμένο έργο.
Μπορούν τα έργα να πωληθούν πριν από τη θέση σε λειτουργία;
• Μεγαλύτερα έργα με υποχρέωση αδειοδότησης: η μεταβίβαση της Βεβαίωσης Παραγωγού ή των σχετικών αδειών είναι, κατ' αρχήν, δυνατή κατόπιν έγκρισης της ΡΑΑΕΥ.
• Μικρότερα έργα: η διάθεση της ίδιας της εγκατάστασης συχνά περιορίζεται πριν από τη θέση σε λειτουργία• η πώληση εταιρικών μεριδίων/μετοχών είναι νομικά περίπλοκη και θα πρέπει να διευκρινίζεται εκ των προτέρων με τις αρμόδιες αρχές. Μετά τη θέση σε λειτουργία, η πώληση είναι γενικά δυνατή ανά πάσα στιγμή.
Τι πρέπει να τηρείται σχετικά με τη σύμβαση σύνδεσης με το δίκτυο;
Μετά τη λήψη της προσφοράς σύνδεσης, η σύμβαση σύνδεσης με το δίκτυο πρέπει να υπογραφεί με τον ΔΕΔΔΗΕ (ή, για μεγάλα έργα, με τον αρμόδιο διαχειριστή συστήματος μεταφοράς ΑΔΜΗΕ). Για ορισμένες κατηγορίες έργων, απαιτούνται εγγυητικές καταβολές και αποδεικτικά χρηματοδότησης, τα οποία επιστρέφονται μετά την επιτυχή θέση σε λειτουργία. Τα συγκεκριμένα ποσά και οι προθεσμίες έχουν προσαρμοστεί επανειλημμένα από την ιστορική νομική κατάσταση (π.χ. €150/kW).
Πόσο υψηλή είναι σήμερα η τιμή feed-in;
• Γεωργική γη υψηλής ποιότητας: οι εγκαταστάσεις εδώ εξακολουθούν να επιτρέπονται μόνο υπό αυστηρούς περιορισμούς έκτασης (ιστορικά έως 1% της γεωργικής έκτασης της οικείας περιφέρειας)• τα ακριβή ισχύοντα όρια πρέπει να ελέγχονται ανά έργο.
• Εγκαταστάσεις σε στέγες: εξακολουθούν να υπόκεινται σε χωριστούς, απλοποιημένους κανόνες.
• Δημοτική εισφορά: το 3% των εσόδων από εγκαταστάσεις ΑΠΕ εξακολουθεί να παρακρατείται ως ειδική εισφορά, μέρος της οποίας μειώνει άμεσα τους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος των κατοίκων του φιλοξενούντος δήμου.
Ποιες βασικές βελτιώσεις επέφερε η νομοθεσία των τελευταίων ετών;
• Επιτάχυνση: η συνολική διάρκεια της διαδικασίας αδειοδότησης έχει μειωθεί σημαντικά σε σύγκριση με το παρελθόν (36–60 μήνες).
• Ψηφιοποίηση: ηλεκτρονικές πλατφόρμες υποβολής αιτήσεων και κεντρικό σύστημα ουράς αναμονής για συνδέσεις με το δίκτυο.
• Ταχεία διαδρομή για μεγάλα έργα: εξακολουθεί να υπάρχει η δυνατότητα επιταχυνόμενης διαδικασίας στρατηγικών επενδύσεων για ιδιαίτερα σημαντικά έργα.