Νόμος 3851/2010 για την Επιτάχυνση της Ανάπτυξης των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας – Επικαιροποιημένο Κείμενο (Ιούνιος 2026)
Στόχοι – Ιστορικό Πλαίσιο και Σημερινή Κατάσταση
Ο Ν. 3851/2010 θέσπισε τους ακόλουθους αρχικούς εθνικούς στόχους για το 2020:
- Συμμετοχή της ενέργειας από ΑΠΕ στην ακαθάριστη τελική κατανάλωση ενέργειας σε ποσοστό 20%,
- Συμμετοχή της ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ στην ακαθάριστη κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας σε ποσοστό τουλάχιστον 40%,
- Τουλάχιστον 20% της ενέργειας από ΑΠΕ να χρησιμοποιείται για θέρμανση και ψύξη έως το 2020,
- Συμμετοχή της ενέργειας από ΑΠΕ στην τελική κατανάλωση ενέργειας στις μεταφορές σε ποσοστό 10%.
Επικαιροποίηση Στόχων: Οι ανωτέρω στόχοι του 2020 έχουν εκπληρωθεί και υπερκεραστεί. Βάσει του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) 2019–2030, όπως τροποποιήθηκε το 2023, οι νέοι εθνικοί στόχοι για το 2030 είναι:
- Συμμετοχή ΑΠΕ στην ακαθάριστη τελική κατανάλωση ενέργειας: ≥ 35%
- Συμμετοχή ΑΠΕ στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας: ≥ 65%
- Στόχοι εναρμονισμένοι με την Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 (RED III), που ορίζει ενωσιακό στόχο ΑΠΕ 42,5% έως το 2030.
Διαδικασία Αδειοδότησης – Ισχύον Καθεστώς (Ν. 4951/2022)
Το σύστημα αδειοδότησης που θέσπισε ο Ν. 3851/2010 έχει αντικατασταθεί ουσιωδώς από τον Ν. 4951/2022 («Εκσυγχρονισμός της αδειοδότησης Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας»). Τα κύρια στοιχεία του ισχύοντος καθεστώτος περιγράφονται κατωτέρω:
α) Βεβαίωση Παραγωγού ΑΠΕ (αντικατέστησε την Άδεια Παραγωγής)
Βάσει του Ν. 4951/2022 (άρθρα 10–17):
- Για εγκαταστάσεις άνω του 1 MW απαιτείται Βεβαίωση Παραγωγού ΑΠΕ, η οποία εκδίδεται από τη ΡΑΕ.
- Η Βεβαίωση Παραγωγού ΑΠΕ δεν αντικαθιστά τις λοιπές αναγκαίες άδειες (περιβαλλοντική αδειοδότηση, οικοδομική άδεια κ.λπ.).
- Η αίτηση υποβάλλεται ηλεκτρονικά μέσω της πλατφόρμας της ΡΑΕ.
- Η ΡΑΕ αποφαίνεται εντός 4 μηνών από την υποβολή πλήρους αίτησης.
- Η Βεβαίωση ισχύει για 25 έτη και μπορεί να ανανεωθεί.
Εξαιρέσεις από την υποχρέωση Βεβαίωσης: Εξαιρούνται εγκαταστάσεις ΑΠΕ ισχύος έως 1 MW, καθώς και εγκαταστάσεις αυτοπαραγωγής (net metering / energy offset) βάσει του Ν. 4513/2018 και του Ν. 5037/2023.
β) Καθορισμός Σημείου Σύνδεσης
- Ο καθορισμός του σημείου, του τρόπου και του είδους σύνδεσης πραγματοποιείται από τον ΔΕΔΔΗΕ (για σύνδεση στο δίκτυο διανομής) ή τον ΑΔΜΗΕ (για σύνδεση στο σύστημα μεταφοράς), σε συνεργασία με τη ΡΑΕ.
- Για τα μη διασυνδεδεμένα νησιά, αρμόδιος παραμένει ο αντίστοιχος διαχειριστής.
- Η προσφορά σύνδεσης εκδίδεται εντός των προθεσμιών που ορίζουν οι εκάστοτε Κώδικες Διαχείρισης του ΔΕΔΔΗΕ και του ΑΔΜΗΕ.
γ) Περιβαλλοντική Αδειοδότηση
Βάσει του Ν. 4685/2020 και της ΚΥΑ ΥΠΕΝ/ΔΙΠΑ/11936/836/2021:
- Τα έργα ΑΠΕ κατατάσσονται σε τρεις κατηγορίες περιβαλλοντικής αδειοδότησης:
- Κατηγορία Α1: Μεγάλα έργα υψηλής περιβαλλοντικής επίπτωσης – απαιτείται πλήρης ΜΠΕ και ΑΕΠΟ από το ΥΠΕΝ.
- Κατηγορία Α2: Έργα μέτριας περιβαλλοντικής επίπτωσης – απαιτείται ΜΠΕ και ΑΕΠΟ από την αρμόδια Αποκεντρωμένη Διοίκηση.
- Κατηγορία Β: Έργα χαμηλής περιβαλλοντικής επίπτωσης – υπαγωγή σε Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις (ΠΠΔ) μέσω ηλεκτρονικής πλατφόρμας, χωρίς έκδοση ΑΕΠΟ.
- Φωτοβολταϊκά έργα έως 1 MW εντάσσονται κατά κανόνα στην Κατηγορία Β, εκτός εάν εντοπίζονται σε ευαίσθητες περιοχές (Natura 2000, δασικές εκτάσεις κ.λπ.).
- Η ΑΕΠΟ ισχύει για 10 έτη και μπορεί να ανανεωθεί δύο φορές για ίσο χρονικό διάστημα, εφόσον η αίτηση υποβληθεί εντός 6 μηνών πριν τη λήξη της.
- Καταργήθηκε η υποχρέωση προηγούμενης έκθεσης εμπειρογνωμόνων για την αρχική εκτίμηση περιβαλλοντικής συμβατότητας.
δ) Άδεια Εγκατάστασης
Βάσει του Ν. 4951/2022 (άρθρο 18 επ.):
- Για εγκαταστάσεις έως 1 MW που εντάσσονται σε ΠΠΔ: δεν απαιτείται χωριστή Άδεια Εγκατάστασης από την Περιφέρεια.
- Για εγκαταστάσεις άνω του 1 MW που απαιτούν ΑΕΠΟ: απαιτείται Άδεια Εγκατάστασης, η οποία εκδίδεται από την αρμόδια Περιφέρεια εντός 30 ημερών από την υποβολή πλήρους φακέλου.
- Η Άδεια Εγκατάστασης ισχύει για 2 έτη και μπορεί να ανανεωθεί μία φορά για ίσο χρονικό διάστημα.
- Για την έκδοση της Άδειας Εγκατάστασης απαιτούνται:
- Βεβαίωση Παραγωγού ΑΠΕ (για έργα άνω 1 MW)
- ΑΕΠΟ ή βεβαίωση υπαγωγής σε ΠΠΔ
- Προσφορά Σύνδεσης από ΔΕΔΔΗΕ ή ΑΔΜΗΕ
- Άδεια Δασαρχείου (εφόσον απαιτείται)
- Λοιπές απαιτούμενες εγκρίσεις (Εφορεία Αρχαιοτήτων, Διεύθυνση Αγροτικής Ανάπτυξης κ.λπ.)
ε) Προσφορά Σύνδεσης
- Εκδίδεται από τον ΔΕΔΔΗΕ ή τον ΑΔΜΗΕ, ανάλογα με το επίπεδο σύνδεσης.
- Εκδίδεται εντός των προθεσμιών που ορίζουν οι Κώδικες Διαχείρισης (κατά κανόνα 4 μήνες για σύνθετες περιπτώσεις).
- Η αποδοχή της προσφοράς σύνδεσης από τον αιτούντα οδηγεί στην υπογραφή Σύμβασης Σύνδεσης.
- Η τελική Προσφορά Σύνδεσης ισχύει για 4 έτη και είναι δεσμευτική και για τα δύο μέρη.
στ) Σύμβαση Λειτουργικής Ενίσχυσης (αντικατέστησε τη Σύμβαση Πώλησης με ΔΕΣΜΗΕ)
Βάσει του Ν. 4414/2016:
- Αντί της παλαιάς Σύμβασης Πώλησης Ηλεκτρικής Ενέργειας με το ΔΕΣΜΗΕ, υπογράφεται πλέον Σύμβαση Λειτουργικής Ενίσχυσης (ΣΛΕ) με τον ΔΑΠΕΕΚ (Διαχειριστής ΑΠΕ και Εγγυήσεων Προέλευσης).
- Η ΣΛΕ χορηγείται μετά από επιτυχή συμμετοχή σε ανταγωνιστική διαδικασία (auction) που προκηρύσσει η ΡΑΕ.
- Ο ΔΑΠΕΕΚ ελέγχει τα δικαιώματα επί του ακινήτου κατά την υπογραφή της ΣΛΕ.
- Σε περιοχές «κορεσμού» ή περιορισμένης δυναμικότητας δικτύου, προτεραιότητα δίνεται σε εγκαταστάσεις εξαιρούμενες από την υποχρέωση Βεβαίωσης Παραγωγού (έως 1 MW).
ζ) Άδεια Λειτουργίας
Βάσει του Ν. 4951/2022:
- Για εγκαταστάσεις έως 1 MW: η Άδεια Λειτουργίας αντικαταστάθηκε από γνωστοποίηση έναρξης λειτουργίας προς την αρμόδια αρχή.
- Για εγκαταστάσεις άνω του 1 MW: εκδίδεται Άδεια Λειτουργίας από την αρμόδια Περιφέρεια εντός 20 ημερών από την υποβολή αίτησης.
- Για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις η Άδεια Λειτουργίας ισχύει για 20 έτη με δυνατότητα παράτασης.
η) Μεταβίβαση Αδειών και Εγκαταστάσεων
- Η Βεβαίωση Παραγωγού ΑΠΕ μπορεί να μεταβιβαστεί μετά από έγκριση της ΡΑΕ, εφόσον ο νέος κάτοχος πληροί τα νόμιμα κριτήρια.
- Σε περίπτωση μεταβίβασης εγκατάστασης, ο νέος κάτοχος υπεισέρχεται στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις έναντι του ΔΑΠΕΕΚ.
- Η Άδεια Λειτουργίας μεταβιβάζεται με απόφαση της αρμόδιας αρχής.
- Η προθεσμία για λήψη Άδειας Εγκατάστασης δεν παρατείνεται λόγω μεταβίβασης.
θ) Εξαιρέσεις – Πιστοποιητικό Απαλλαγής
- Φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις επί εδάφους έως 500 kW και εγκαταστάσεις επί κτιρίων εξαιρούνται από την υποχρέωση ΑΕΠΟ και λαμβάνουν Πιστοποιητικό Απαλλαγής εντός 20 ημερών από αρμόδια αρχή.
- Ως μέρος της χορήγησης του πιστοποιητικού ελέγχεται εάν το οικόπεδο εντάσσεται στο δίκτυο Natura 2000 ή εάν απέχει λιγότερο από 150 μέτρα από άλλο οικόπεδο για το οποίο έχει εκδοθεί αντίστοιχη άδεια.
- Για εγκαταστάσεις αυτοπαραγωγής (net metering) ισχύει απλοποιημένη διαδικασία βάσει Ν. 4513/2018 και Ν. 5037/2023.
ι) Μητρώο Αδειών
- Τηρείται ηλεκτρονικό Μητρώο από τη ΡΑΕ και το ΥΠΕΝ, στο οποίο καταχωρούνται:
- Βεβαιώσεις Παραγωγού ΑΠΕ
- Άδειες Εγκατάστασης
- Άδειες Λειτουργίας
- Πιστοποιητικά Απαλλαγής
- Εξαιρέσεις από υποχρέωση Βεβαίωσης Παραγωγού
κ. Χωροταξικά και Πολεοδομικά Ζητήματα
- Γεωργική Γη Υψηλής Παραγωγικότητας: Η εγκατάσταση σταθμών επιτρέπεται σε τέτοιες εκτάσεις, υπό την αυστηρή προϋπόθεση ότι εντός του αντίστοιχου νομού δεν δεσμεύεται ποσοστό μεγαλύτερο του 1% των εκτάσεων αυτών για φωτοβολταϊκά.
- Οικοδομικές Άδειες: Δεν απαιτείται κλασική οικοδομική άδεια για την εγκατάσταση φωτοβολταϊκής μονάδας, ωστόσο απαιτείται «έγκριση εργασιών δόμησης μικρής κλίμακας». Προβλέπονται επίσης ειδικές, εξαιρετικά απλοποιημένες ρυθμίσεις για φωτοβολταϊκά σε στέγες και συστήματα αυτοπαραγωγής (net metering).
λ. Άλλες Σημαντικές Ρυθμίσεις και Καινοτομίες
- Υπεράκτιες Εγκαταστάσεις: Δίνεται έμφαση στην ανάπτυξη των υπεράκτιων αιολικών και πλωτών φωτοβολταϊκών, τα οποία αδειοδοτούνται από το Υπουργείο Περιβάλλοντος. Η ανάπτυξή τους υπόκειται σε ειδικές διαδικασίες υποβολής προσφορών και αυστηρή περιβαλλοντική αξιολόγηση, οι λεπτομέρειες των οποίων καθορίζονται με ειδικές Υπουργικές Αποφάσεις.
- Ειδικό Τέλος ΑΠΕ (3%): Ένα σημαντικό μέρος των εσόδων από την παραγωγή ΑΠΕ (ειδική εισφορά) επιστρέφει στις τοπικές κοινωνίες. Το 1/3 διοχετεύεται στους λογαριασμούς ρεύματος των οικιακών καταναλωτών του δήμου όπου λειτουργεί το πάρκο, μειώνοντας το κόστος ενέργειάς τους. Ένα μέρος αποδίδεται απευθείας στον Δήμο, ενώ τα υπόλοιπα έσοδα κατευθύνονται στο Πράσινο Ταμείο για την υλοποίηση περιβαλλοντικών δράσεων. (Οι αυτοπαραγωγοί και ορισμένες κατηγορίες μικρών έργων απαλλάσσονται από την καταβολή αυτής της εισφοράς).
Αποποίηση ευθύνης: Οι ανωτέρω πληροφορίες παρέχονται αποκλειστικά για ενημερωτικούς σκοπούς και δεν συνιστούν νομική συμβουλή. Το ελληνικό νομοθετικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ μεταβάλλεται συχνά. Για κάθε συγκεκριμένο έργο συνιστάται η προσφυγή σε εξειδικευμένο νομικό ή τεχνικό σύμβουλο.