Φορολογικό Πλαίσιο για Κληρονομιές και Δωρεές στην Ελλάδα
Η φορολόγηση κληρονομιών, δωρεών και γονικών παροχών διέπεται από τον Ν. 2961/2001 (Κώδικας Φορολογίας Κληρονομιών, Δωρεών και Γονικών Παροχών), στην τρέχουσα, επανειλημμένα μεταρρυθμισμένη μορφή του. Οι δηλώσεις φόρου κληρονομιάς και δωρεάς πρέπει να υποβάλλονται ηλεκτρονικά μέσω της πλατφόρμας myPROPERTY της ΑΑΔΕ• η προθεσμία είναι έξι μήνες από την ημερομηνία θανάτου ή τη δημοσίευση της διαθήκης (δώδεκα μήνες για κατοίκους εξωτερικού).
Οι Τρεις Φορολογικές Κατηγορίες
- Κατηγορία Α: σύζυγος/μέρος συμφώνου συμβίωσης, κατιόντες πρώτου βαθμού (τέκνα), εξ αίματος κατιόντες δεύτερου βαθμού (εγγόνια), εξ αίματος ανιόντες πρώτου βαθμού (γονείς). Τα υιοθετημένα τέκνα εξομοιώνονται με τα εκ φύσεως τέκνα.
- Κατηγορία Β: δισέγγονα, παππούδες/γιαγιάδες, αδέλφια (συμπεριλαμβανομένων ετεροθαλών), ανίψια, θετοί γονείς, θετά τέκνα, πεθερικά.
- Κατηγορία Γ: όλα τα λοιπά, μη συγγενικά πρόσωπα.
Συντελεστές Φόρου Κληρονομιάς
- Κατηγορία Α: 0% έως €150.000• 1% από €150.000 έως €300.000 (αθροιστικός φόρος στα €300.000: €1.500)• 5% από €300.000 έως €600.000 (αθροιστικά €16.500)• 10% πέραν αυτού. Ειδικός κανόνας: εάν ο θανών αφήνει σύζυγο (μετά από τουλάχιστον 5 έτη γάμου ή με κοινά τέκνα) ή ανήλικα τέκνα, το αφορολόγητο όριό τους αυξάνεται σε €400.000.
- Κατηγορία Β: 0% έως €30.000• 5% από €30.000 έως €100.000 (αθροιστικά €3.500)• 10% από €100.000 έως €300.000 (αθροιστικά €23.500)• 20% πέραν αυτού.
- Κατηγορία Γ: 0% έως €6.000• 20% από €6.000 έως €72.000 (αθροιστικά €13.200)• 30% από €72.000 έως €267.000 (αθροιστικά €71.700)• 40% πέραν αυτού.
Για τον υπολογισμό του φόρου επί ακινήτων χρησιμοποιείται η «αντικειμενική αξία», η οποία καθορίζεται πανελλαδικά ανά ζώνη από το Υπουργείο Οικονομικών και επικαιροποιείται τακτικά.
Παραδείγματα Υπολογισμού
- Παράδειγμα 1: Ο θανών Α αφήνει στην ενήλικη κόρη του Β διαμέρισμα με αντικειμενική αξία €200.000 και στην αδελφή του Γ διαμέρισμα αξίας €80.000. Η κόρη Β (Κατηγορία Α) καταβάλλει συντελεστή 1% επί των €50.000 που υπερβαίνουν τα €150.000, δηλαδή €500. Η αδελφή Γ (Κατηγορία Β) καταβάλλει συντελεστή 5% επί των €50.000 που υπερβαίνουν τα €30.000, δηλαδή €2.500.
- Παράδειγμα 2: Ο θανών Α αφήνει στον/στη σύντροφό του Β, με τον/την οποίο/-α δεν είχε συνάψει σύμφωνο συμβίωσης (Κατηγορία Γ), ακίνητο αξίας €200.000. Τα πρώτα €6.000 είναι αφορολόγητα, τα επόμενα €66.000 φορολογούνται με 20% (€13.200), και τα υπόλοιπα €128.000 με 30% (€38.400)• ο Β καταβάλλει συνολικά €51.600 φόρο κληρονομιάς.
Παλαιότεροι ειδικοί κανόνες για την κατ’ αποκοπή φορολόγηση μετοχών έχουν καταργηθεί: κληρονομούμενες μετοχές, ομόλογα, εταιρικά μερίδια και τραπεζικά υπόλοιπα περιλαμβάνονται πλέον στην κληρονομιαία περιουσία με την αξία τους και φορολογούνται βάσει των κανονικών πινάκων (Α, Β, Γ).
Δωρεές και Γονικές Παροχές (Νέοι Κανόνες από το 2021)
Για δωρεές και γονικές παροχές προς πρόσωπα της Κατηγορίας Α, ισχύει αφορολόγητο όριο €800.000 ανά δωρητή και δικαιούχο από την 1η Οκτωβρίου 2021 – αυτό ισχύει για ακίνητα, μετοχές, καθώς και χρηματικές δωρεές, εφόσον το ποσό μεταφέρεται αποδεδειγμένα μέσω τραπεζικών λογαριασμών. Τα ποσά που υπερβαίνουν το όριο αυτό φορολογούνται με ενιαίο συντελεστή 10%. Χρηματικές δωρεές προς πρόσωπα της Κατηγορίας Β φορολογούνται με ενιαίο συντελεστή 20% από το πρώτο ευρώ, και προς πρόσωπα της Κατηγορίας Γ με 40%.
Συχνές Ερωτήσεις
Ποιος νόμος διέπει τον φόρο κληρονομίας στην Ελλάδα;
Βάση αποτελεί ο ν. 2961/2001 (Κώδικας Φορολογίας Κληρονομιών, Δωρεών, Γονικών Παροχών), ο οποίος έχει τροποποιηθεί πολλές φορές μετά τη ριζική αναμόρφωσή του με τον ν. 3842/2010. Η μεταρρύθμιση του αστικού κληρονομικού δικαίου του 2026 (ν. 5303/2026) δεν μετέβαλε τις φορολογικές κατηγορίες, τα αφορολόγητα ποσά ή τους συντελεστές.
Πώς κατατάσσονται οι κληρονόμοι για φορολογικούς σκοπούς;
Σύμφωνα με το άρθρο 29 § 1 ν. 2961/2001, οι κληρονόμοι, οι κληροδόχοι και οι λοιποί αποκτώντες αιτία θανάτου κατατάσσονται σε τρεις φορολογικές κατηγορίες (Α, Β και Γ) ανάλογα με τη συγγένειά τους με τον κληρονομούμενο. Η κατηγορία καθορίζει το αφορολόγητο ποσό και τους φορολογικούς συντελεστές.
Ποιοι ανήκουν στην κατηγορία Α;
Στην κατηγορία Α υπάγονται ο σύζυγος ή ο σύντροφος με σύμφωνο συμβίωσης του κληρονομουμένου, τα τέκνα (κατιόντες πρώτου βαθμού), οι εγγονοί (εξ αίματος κατιόντες δεύτερου βαθμού) και οι γονείς (εξ αίματος ανιόντες πρώτου βαθμού).
Αντιμετωπίζονται τα θετά τέκνα όπως τα φυσικά τέκνα;
Ναι. Για τους σκοπούς του φόρου κληρονομίας τα θετά τέκνα αντιμετωπίζονται όπως τα φυσικά τέκνα. Όταν υπάρχει βάσιμη υπόνοια ότι η υιοθεσία έγινε αποκλειστικά για την καταστρατήγηση των φορολογικών διατάξεων, η φορολογική αρχή μπορεί να αρνηθεί την αναγνώριση του βαθμού συγγένειας σε συγκεκριμένη περίπτωση.
Ποιοι συντελεστές ισχύουν στην κατηγορία Α;
Ο φόρος υπολογίζεται προοδευτικά κατά τα ακόλουθα κλιμάκια:
- έως 150.000 €: 0%
- 150.001 € έως 300.000 €: 1% (σωρευτικός φόρος έως 1.500 €)
- 300.001 € έως 600.000 €: 5% (σωρευτικός φόρος έως 16.500 €)
- άνω των 600.000 €: 10%
Πότε ισχύει το αυξημένο αφορολόγητο ποσό των 400.000 €;
Εάν ο κληρονομούμενος αφήνει μόνο σύζυγο και ανήλικα τέκνα, ισχύει για αυτούς αυξημένο αφορολόγητο ποσό 400.000 € ανά κληρονόμο. Για τον σύζυγο απαιτείται γάμος διάρκειας τουλάχιστον πέντε ετών έως τον θάνατο· η προϋπόθεση αυτή δεν ισχύει όταν υπάρχουν κοινά τέκνα.
Ποιοι ανήκουν στην κατηγορία Β;
Στην κατηγορία Β υπάγονται, μεταξύ άλλων, οι δισέγγονοι και οι περαιτέρω κατιόντες, οι παππούδες/γιαγιάδες και οι περαιτέρω ανιόντες, τα αδέλφια (συμπεριλαμβανομένων των ετεροθαλών), οι συγγενείς τρίτου βαθμού εκ πλαγίου (ανίψια, θείοι και θείες), οι πατριοί και μητριές, τα τέκνα του συζύγου από προηγούμενο γάμο και τα πεθερικά.
Ποιοι συντελεστές ισχύουν στην κατηγορία Β;
Ο φόρος υπολογίζεται προοδευτικά κατά τα ακόλουθα κλιμάκια:
- έως 30.000 €: 0%
- 30.001 € έως 100.000 €: 5% (σωρευτικός φόρος έως 3.500 €)
- 100.001 € έως 300.000 €: 10% (σωρευτικός φόρος έως 23.500 €)
- άνω των 300.000 €: 20%
Ποιοι ανήκουν στην κατηγορία Γ;
Στην κατηγορία Γ υπάγονται όλα τα λοιπά πρόσωπα, ιδίως οι απώτεροι συγγενείς και τα πρόσωπα που δεν συνδέονται με συγγένεια με τον κληρονομούμενο (για παράδειγμα φίλοι ή σύντροφοι χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης).
Ποιοι συντελεστές ισχύουν στην κατηγορία Γ;
Ο φόρος υπολογίζεται προοδευτικά κατά τα ακόλουθα κλιμάκια:
- έως 6.000 €: 0%
- 6.001 € έως 72.000 €: 20% (σωρευτικός φόρος έως 13.200 €)
- 72.001 € έως 267.000 €: 30% (σωρευτικός φόρος έως 71.700 €)
- άνω των 267.000 €: 40%
Πώς αποτιμώνται τα ακίνητα για τους σκοπούς του φόρου κληρονομίας;
Ο φόρος υπολογίζεται με βάση την αντικειμενική αξία του ακινήτου. Αυτή προσδιορίζεται λαμβάνοντας υπόψη τη θέση, το εμβαδόν και την παλαιότητα του ακινήτου και αναπροσαρμόζεται τακτικά από την Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ).
Πώς και έως πότε πρέπει να υποβληθεί η δήλωση φόρου κληρονομίας;
Η δήλωση υποβάλλεται ηλεκτρονικά μέσω της πλατφόρμας myPROPERTY της ΑΑΔΕ εντός έξι μηνών από τον θάνατο ή τη δημοσίευση της διαθήκης· εάν ο κληρονόμος κατοικεί στο εξωτερικό, η προθεσμία είναι δώδεκα μήνες.
Μπορώ να διαθέσω την κληρονομιαία περιουσία πριν από την ολοκλήρωση της φορολογικής διαδικασίας;
Κατά κανόνα όχι. Μόνο μετά την ηλεκτρονική εκκαθάριση από τη ΔΟΥ και την καταβολή του τυχόν οφειλόμενου φόρου κληρονομίας μπορούν τα ακίνητα να μεταγραφούν στο υποθηκοφυλακείο ή στο Κτηματολόγιο και να αποδεσμευτούν οι τραπεζικοί λογαριασμοί του κληρονομουμένου.
Φορολογούνται με τον ίδιο τρόπο οι κληρονομίες και οι δωρεές εν ζωή;
Όχι. Για τις δωρεές και τις γονικές παροχές προς συγγενείς της κατηγορίας Α ισχύουν, υπό ορισμένες προϋποθέσεις (ιδίως καταβολή μέσω τραπεζικού εμβάσματος), σημαντικά υψηλότερα αφορολόγητα ποσά από ό,τι για τις κληρονομίες. Η μεταβίβαση περιουσιακών στοιχείων εν ζωή μπορεί, επομένως, να είναι φορολογικά συμφέρουσα· αυτό θα πρέπει να σχεδιάζεται εξατομικευμένα.
Ενημέρωση: Ιούνιος 2026. Όλες οι πληροφορίες σε αυτές τις σελίδες παρέχονται χωρίς εγγύηση ή ευθύνη.

