ΙΔΔ – Διεθνές Κληρονομικό Δίκαιο – Εφαρμοστέο Δίκαιο, Επιλογή Δικαίου και Φορολογικό Πλαίσιο
1. Θάνατοι από τις 17.08.2015 και μετά (Ισχύον Νομικό Πλαίσιο)
Για θανάτους από τις 17.08.2015 και μετά, εφαρμόζεται ενιαία σε όλη την Ευρώπη ο Ευρωπαϊκός Κανονισμός Κληρονομικής Διαδοχής (EuErbVO) αριθ. 650/2012. Οι παλαιοί εθνικοί κανόνες σύγκρουσης (όπως το άρθρο 25 παρ. 1 του γερμανικού ΕισΝΑΚ/EGBGB ή το άρθρο 28 του ελληνικού Αστικού Κώδικα) δεν έχουν πλέον εφαρμογή σε αυτές τις περιπτώσεις.
Ως βασικός κανόνας, σύμφωνα με το άρθρο 21 του Κανονισμού, ορίζεται ότι το σύνολο της κληρονομικής διαδοχής διέπεται από το δίκαιο του κράτους στο οποίο ο κληρονομούμενος είχε τη συνήθη διαμονή του κατά τον χρόνο του θανάτου του. Εάν από το σύνολο των περιστάσεων προκύπτει ότι ο κληρονομούμενος είχε προφανώς στενότερο δεσμό με άλλο κράτος, εφαρμόζεται κατ’ εξαίρεση το δίκαιο του κράτους αυτού.
Ωστόσο, σύμφωνα με το άρθρο 22 του Κανονισμού, ο κληρονομούμενος μπορεί να επιλέξει ως εφαρμοστέο το δίκαιο του κράτους του οποίου την ιθαγένεια διαθέτει κατά τον χρόνο της επιλογής ή κατά τον χρόνο του θανάτου του (δίκαιο ιθαγένειας). Αυτό πρέπει να γίνει ρητά με διάταξη τελευταίας βούλησης (π.χ. διαθήκη).
Σημείωση Πρακτικής 2026: Για την απρόσκοπτη διευθέτηση διασυνοριακών κληρονομιών, ζητείται πλέον ως πρότυπο το Ευρωπαϊκό Κληρονομητήριο (ΕΝΖ), το οποίο αναγνωρίζεται εξίσου ως αποδεικτικό κληρονομικής ιδιότητας τόσο στην Ελλάδα όσο και στη Γερμανία.
2. Θάνατοι πριν από τις 17.08.2015 (Παλαιές / Ιστορικές Υποθέσεις)
Για την εκκαθάριση κληρονομιών που αφορούν θανάτους πριν από τις 17.08.2015, εξακολουθούν να ισχύουν οι παλαιοί εθνικοί κανόνες (άρθρο 25 EGBGB και άρθρο 28 του ελληνικού Αστικού Κώδικα – ΑΚ αντίστοιχα).
- Κατά το παλαιό γερμανικό δίκαιο (πρώην άρθρο 25 EGBGB): Ίσχυε η αρχή της ιθαγένειας με περιορισμένη δυνατότητα επιλογής δικαίου για ακίνητα που βρίσκονταν στη Γερμανία.
- Κατά το παλαιό ελληνικό δίκαιο (άρθρο 28 ΑΚ): Ίσχυε επίσης η αρχή της ιθαγένειας. Έλληνες υπήκοοι που κατοικούσαν στο εξωτερικό για πάνω από 25 χρόνια εξαιρούνταν από τους ελληνικούς κανόνες περί νόμιμης μοίρας (Νόμος 1738/1987). Όσον αφορά το κύρος του τύπου των διαθηκών, εφαρμόζεται η Σύμβαση της Χάγης για τις Διαθήκες.
3. Φόρος Κληρονομιάς στην Ελλάδα (Κατάσταση 2026)
Ανεξάρτητα από το ποιο αστικό δίκαιο (εφαρμοστέο κληρονομικό δίκαιο) εφαρμόζεται βάσει του Ευρωπαϊκού Κανονισμού, η περιουσία που βρίσκεται στην Ελλάδα (ιδίως τα ακίνητα) υπόκειται στον ελληνικό φόρο κληρονομιάς (Νόμος 2961/2001, όπως ισχύει σήμερα). Η φορολόγηση εξαρτάται από τον βαθμό συγγένειας:
- Κατηγορία Α (σύζυγοι, τέκνα, εγγόνια, γονείς): Ισχύει υψηλό αφορολόγητο όριο 150.000 € ανά κληρονόμο (για τον επιζώντα σύζυγο ή τα ανήλικα τέκνα, υπό προϋποθέσεις, έως 400.000 €). Ποσά που υπερβαίνουν αυτό το όριο φορολογούνται προοδευτικά με συντελεστές 1% έως 10%. Ισχύουν πρόσθετες απαλλαγές για την απόκτηση πρώτης κατοικίας.
- Κατηγορία Β (αδέλφια, ανίψια, παππούδες/γιαγιάδες): Το αφορολόγητο όριο είναι 30.000 € και οι φορολογικοί συντελεστές κυμαίνονται από 5% έως 20%.
- Κατηγορία Γ (τρίτοι, μη συγγενικά πρόσωπα): Το αφορολόγητο όριο ανέρχεται σε μόλις 6.000 € και οι φορολογικοί συντελεστές κυμαίνονται από 20% έως 40%.