Η συγχώνευση, η διάσπαση και η αλλαγή νομικής μορφής εταιρειών στην Ελλάδα διέπονται, από το 2019, από τον ενιαίο Ν. 4601/2019 περί μετασχηματισμού εταιρειών, ο οποίος αντικατέστησε τους κανόνες που ήταν προηγουμένως διάσπαρτοι στον Νόμο περί Ανωνύμων Εταιρειών, στον Νόμο περί ΕΠΕ, και σε διάφορους επιμέρους νόμους.
Ο νόμος καλύπτει και τους τρεις τύπους μετασχηματισμού — συγχώνευση, διάσπαση, και μετασχηματισμό (αλλαγή νομικής μορφής) — και επιτρέπει πλέον, κατ’ αρχήν, τη διενέργειά τους και μεταξύ εταιρειών διαφορετικής νομικής μορφής.
1. Συγχώνευση Κεφαλαιουχικών Εταιρειών
Σε συγχώνευση, μια εταιρεία μεταβιβάζει το σύνολο της περιουσίας της είτε σε ήδη υφιστάμενη εταιρεία (συγχώνευση με απορρόφηση) είτε, μαζί με μία ή περισσότερες άλλες εταιρείες, σε νεοσυσταθείσα εταιρεία (συγχώνευση με σύσταση νέας εταιρείας, άρθρα 6 επ. του Ν. 4601/2019).
Απαιτείται καταρχάς σχέδιο σύμβασης συγχώνευσης (άρθρο 7 του Ν. 4601/2019), το οποίο πρέπει να περιέχει, μεταξύ άλλων:
- τη νομική μορφή, την επωνυμία και την έδρα των συμμετεχουσών εταιρειών, μαζί με τους αριθμούς μητρώου τους (ΓΕΜΗ),
- τη σχέση ανταλλαγής των μετοχών και τυχόν καταβολή τοις μετρητοίς,
- την ημερομηνία από την οποία οι νέες μετοχές παρέχουν δικαίωμα συμμετοχής στα κέρδη,
- την ημερομηνία μετασχηματισμού, από την οποία οι πράξεις της μεταβιβάζουσας εταιρείας θεωρείται ότι έχουν διενεργηθεί για λογαριασμό της αποκτώσας εταιρείας,
- δικαιώματα που παρέχονται σε μεμονωμένους κατόχους μετοχών ή ειδικών δικαιωμάτων,
- ειδικά πλεονεκτήματα για μέλη των εταιρικών οργάνων ή ελεγκτές των συμμετεχουσών εταιρειών.
Η σύμβαση συγχώνευσης πρέπει να δημοσιεύεται βάσει του άρθρου 8 του Ν. 4601/2019• τα διοικητικά όργανα των συμμετεχουσών εταιρειών πρέπει επιπλέον να συντάξουν λεπτομερή γραπτή έκθεση που να εξηγεί τη σύμβαση από οικονομική και νομική άποψη και, ιδίως, να σχολιάζει την επάρκεια της σχέσης ανταλλαγής (άρθρο 9 του Ν. 4601/2019)• για μικρότερες εταιρείες, ή με τη συναίνεση όλων των μετόχων, ο έλεγχος από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες μπορεί να παραλειφθεί. Προς προστασία των πιστωτών, ο νόμος προβλέπει ότι πιστωτές των οποίων οι απαιτήσεις — μη ακόμη ληξιπρόθεσμες — γεννήθηκαν πριν από την ολοκλήρωση των διατυπώσεων δημοσιότητας μπορούν, εντός 30 ημερών από την ολοκλήρωσή τους, να απαιτήσουν επαρκή ασφάλεια, εφόσον η οικονομική κατάσταση των συμμετεχουσών εταιρειών καθιστά αναγκαία τέτοια ασφάλεια ως αποτέλεσμα της συγχώνευσης.
Η απόφαση συγχώνευσης απαιτεί γενικά αυξημένη πλειοψηφία της γενικής συνέλευσης ή της συνέλευσης εταίρων κάθε συμμετέχουσας εταιρείας. Πρόσθετες ειδικές διατάξεις εφαρμόζονται σε συγχωνεύσεις με συμμετοχή ΕΠΕ ή ΙΚΕ (συμπεριλαμβανομένων των Κεφαλαίων ΣΤ΄ και Ζ΄ του Ν. 4601/2019). Η συγχώνευση παράγει αποτελέσματα με την εγγραφή στο Γενικό Εμπορικό Μητρώο (ΓΕΜΗ)• χωριστή έγκριση από νομαρχία ή το Υπουργείο Εμπορίου, όπως προβλεπόταν προηγουμένως, δεν είναι πλέον αναγκαία.
2. Διάσπαση Κεφαλαιουχικών Εταιρειών
Η διάσπαση — σήμερα δυνατή για όλες τις καλυπτόμενες εταιρικές μορφές, όχι πλέον μόνο για ανώνυμες εταιρείες — διέπεται από τα άρθρα 58 επ. του Ν. 4601/2019 και μπορεί να πραγματοποιηθεί με απορρόφηση, με σύσταση νέας εταιρείας, ή με συνδυασμό των δύο:
- Σε διάσπαση με απορρόφηση, η διασπώμενη εταιρεία μεταβιβάζει το σύνολο της περιουσίας της, κατόπιν λύσης χωρίς εκκαθάριση, σε περισσότερες ήδη υφιστάμενες εταιρείες.
- Σε διάσπαση με σύσταση νέας εταιρείας, η μεταβίβαση γίνεται σε εταιρείες που συνιστώνται ταυτόχρονα για τον σκοπό αυτό.
- Δυνατή είναι επίσης η απόσχιση επιμέρους κλάδου δραστηριότητας (μερική διάσπαση, ή απόσχιση κλάδου), κατά την οποία η διασπώμενη εταιρεία συνεχίζει να υφίσταται.
Και για τη διάσπαση απαιτείται ομοίως έγγραφη σύμβαση διάσπασης (άρθρο 59 του Ν. 4601/2019) η οποία πρέπει να δημοσιεύεται (άρθρο 60 του Ν. 4601/2019)• τα διοικητικά όργανα πρέπει να συντάξουν λεπτομερή έκθεση (άρθρο 61 του Ν. 4601/2019), η σύμβαση πρέπει, όπου συντρέχει περίπτωση, να ελεγχθεί από εμπειρογνώμονες (άρθρο 62 του Ν. 4601/2019), και τα δικαιώματα εργαζομένων και πιστωτών πρέπει να διασφαλίζονται αντίστοιχα (άρθρα 64–65 του Ν. 4601/2019) — οι αρχές αντιστοιχούν ουσιαστικά σε εκείνες που εφαρμόζονται στις συγχωνεύσεις.
3. Μετασχηματισμός Εταιρείας με Αλλαγή Νομικής Μορφής
Η αλλαγή νομικής μορφής — για παράδειγμα από ΕΠΕ σε ανώνυμη εταιρεία (ΑΕ), από ΙΚΕ σε ΕΠΕ, ή από προσωπική εταιρεία (ΟΕ/ΕΕ) σε κεφαλαιουχική εταιρεία — διέπεται σήμερα ομοίως ενιαία από τα άρθρα 104 επ. του Ν. 4601/2019. Οι απαιτήσεις σύστασης της νέας νομικής μορφής εφαρμόζονται, κατ’ αρχήν, αναλόγως στην αλλαγή νομικής μορφής (άρθρο 105 του Ν. 4601/2019)• και εδώ, τα διοικητικά όργανα πρέπει να συντάξουν λεπτομερή γραπτή έκθεση σχετικά με τη σκοπούμενη αλλαγή νομικής μορφής (άρθρο 106 του Ν. 4601/2019), η οποία πρέπει να τεθεί στη διάθεση των εταίρων ή της συνέλευσης εταίρων προς επιθεώρηση (άρθρο 107 του Ν. 4601/2019).
Η απόφαση περί αλλαγής νομικής μορφής απαιτεί γενικά αυξημένη πλειοψηφία της συνέλευσης εταίρων ή της γενικής συνέλευσης και πρέπει να καταρτίζεται συμβολαιογραφικά όπου η νέα νομική μορφή απαιτεί συμβολαιογραφικό καταστατικό (π.χ. στην περίπτωση της ΑΕ). Αυτή προηγείται γενικά αποτίμησης του ενεργητικού και του παθητικού της εταιρείας που αλλάζει νομική μορφή. Οι εταίροι με απεριόριστη προσωπική ευθύνη σε ΟΕ ή ΕΕ που αλλάζει νομική μορφή σε κεφαλαιουχική εταιρεία εξακολουθούν γενικά να ευθύνονται για υποχρεώσεις που γεννήθηκαν πριν από την αλλαγή νομικής μορφής έως την ολοκλήρωση των νόμιμων διατυπώσεων δημοσιότητας.
Η αλλαγή νομικής μορφής παράγει ομοίως αποτελέσματα μόνο με την εγγραφή στο Γενικό Εμπορικό Μητρώο (ΓΕΜΗ).
Φορολογική Μεταχείριση
Για τη φορολογική μεταχείριση συγχωνεύσεων, διασπάσεων και αλλαγών νομικής μορφής, εφαρμόζεται από την 5η Δεκεμβρίου 2024 το νέο, ενιαίο σύστημα φορολογικών κινήτρων βάσει του Ν. 5162/2024 (βλ. αναλυτικότερα σχετικά με αυτό το άρθρο «Φορολογικά Πλεονεκτήματα κατά τον Μετασχηματισμό Επιχειρήσεων»).
Συχνές Ερωτήσεις
Ποιες μορφές συγχώνευσης είναι δυνατές στην Ελλάδα;
Η συγχώνευση ΕΠΕ ή ΑΕ είναι δυνατή — σήμερα βάσει των διατάξεων του Ν. 4601/2019 σε συνδυασμό με τον αντίστοιχο εταιρικού δικαίου νόμο:
• με σύσταση νέας εταιρείας, μέσω μεταβίβασης της περιουσίας των μεταβιβαζουσών εταιρειών σε νεοσυσταθείσα ΕΠΕ ή ΑΕ•
• με απορρόφηση, μέσω μεταβίβασης της περιουσίας σε υφιστάμενο νομικό πρόσωπο.
Ποιες απαιτήσεις πλειοψηφίας ισχύουν για συγχώνευση ΕΠΕ;
Εξακολουθούν να απαιτούνται αποφάσεις εταίρων λαμβανόμενες με πλειοψηφία τριών τετάρτων των συμμετεχουσών εταιρειών. Η συγχώνευση μπορεί, κατ' αρχήν, να πραγματοποιηθεί μόνο μετά την παρέλευση προθεσμίας από την εκπλήρωση των διατυπώσεων δημοσιότητας, εντός της οποίας οι πιστωτές μπορούν να προβάλουν αντιρρήσεις. Απαιτείται σύμβαση συγχώνευσης — συμβολαιογραφική ή, αναλόγως των απαιτήσεων του Ν. 4601/2019, συνταγμένη ως ιδιωτικό έγγραφο και κατατεθειμένη στο μητρώο εταιρειών.
Ποιες απαιτήσεις ισχύουν για συγχώνευση ΑΕ;
Απαιτούνται αποφάσεις γενικής συνέλευσης όλων των συμμετεχουσών εταιρειών, μαζί με σχέδιο σύμβασης συγχώνευσης. Η σύμβαση συγχώνευσης απαιτεί σήμερα εγγραφή στο μητρώο εταιρειών Γ.Ε.ΜΗ. (αντί της προηγούμενης έγκρισης από την πλέον καταργηθείσα νομαρχία). Οι αποφάσεις συγχώνευσης πρέπει να κατατίθενται μαζί με τη σύμβαση συγχώνευσης και τις δηλώσεις που προβλέπει ο Ν. 4601/2019.
Ποιες πληροφορίες πρέπει να περιέχει η σύμβαση συγχώνευσης;
Απαιτούνται ιδίως τα εξής:
• η νομική μορφή, η επωνυμία, η έδρα και οι αριθμοί μητρώου των συμμετεχουσών εταιρειών•
• η σχέση ανταλλαγής των μετοχών και, όπου συντρέχει περίπτωση, το ύψος τυχόν καταβολής τοις μετρητοίς•
• λεπτομέρειες της μεταβίβασης των νέων μετοχών ή εταιρικών μεριδίων•
• η ημερομηνία μετασχηματισμού και η χρήση των αποτελεσμάτων•
• δικαιώματα για κατόχους μετοχών και κατόχους ειδικών δικαιωμάτων•
• ειδικά πλεονεκτήματα για μέλη του διοικητικού συμβουλίου ή ελεγκτές•
• η συμφωνία για τη μεταβίβαση του συνόλου της περιουσίας.
Ποια έκθεση ελέγχου απαιτείται;
Το διοικητικό συμβούλιο (ή η διαχείριση) κάθε συμμετέχουσας εταιρείας πρέπει να συντάξει λεπτομερή έκθεση ελέγχου που να εξηγεί τη σύμβαση συγχώνευσης από οικονομική και νομική άποψη. Περιέχει πληροφορίες σχετικά με τη σχέση ανταλλαγής και καταλήγει σε δήλωση περί της επάρκειάς της. Υπό ορισμένες προϋποθέσεις του Ν. 4601/2019, η έκθεση αυτή μπορεί να παραλειφθεί (π.χ. με τη συναίνεση όλων των κατόχων μετοχών).
Ποιες μορφές διάσπασης υφίστανται για ΑΕ;
Η διάσπαση ελληνικών ΑΕ είναι δυνατή — σήμερα βάσει του Ν. 4601/2019 — με τους εξής τρόπους:
• διάσπαση με συγχώνευση (μεταβίβαση σε υφιστάμενες ΑΕ κατόπιν λύσης χωρίς εκκαθάριση)•
• διάσπαση με σύσταση νέας εταιρείας (μεταβίβαση σε ΑΕ που συνιστώνται ταυτόχρονα για τον σκοπό αυτό)•
• διάσπαση με συγχώνευση και σύσταση νέας εταιρείας (συνδυασμένη μεταβίβαση σε υφιστάμενες και νεοσυσταθείσες ΑΕ)•
• απόσχιση κλάδου δραστηριότητας, με τη μεταβιβάζουσα εταιρεία να συνεχίζει να υφίσταται — μορφή την οποία ο Ν. 4601/2019 έχει ρητά ενοποιήσει και απλοποιήσει σε σύγκριση με τον προγενέστερο νόμο.
Πώς πραγματοποιείται αλλαγή νομικής μορφής από ΑΕ σε ΕΠΕ;
Η αλλαγή νομικής μορφής πραγματοποιείται με συμβολαιογραφική απόφαση μετασχηματισμού της γενικής συνέλευσης, κατόπιν προηγούμενης αποτίμησης του ενεργητικού και του παθητικού. Η απόφαση και οι δηλώσεις συναίνεσης μεμονωμένων κατόχων μετοχών πρέπει να καταρτίζονται συμβολαιογραφικά. Οι απαιτήσεις σύστασης της νέας νομικής μορφής εφαρμόζονται στην αλλαγή νομικής μορφής.
Πώς πραγματοποιείται αλλαγή νομικής μορφής από ΕΠΕ σε ΑΕ;
Απαιτείται απόφαση της γενικής συνέλευσης λαμβανόμενη με πλειοψηφία τριών τετάρτων, κατόπιν προηγούμενης αποτίμησης του ενεργητικού και του παθητικού. Η απόφαση μετασχηματισμού πρέπει να περιέχει το καταστατικό της ΑΕ, τη σύνθεση του πρώτου διοικητικού συμβουλίου, και λοιπά νόμιμα στοιχεία, και πρέπει να καταχωρίζεται στο μητρώο εταιρειών Γ.Ε.ΜΗ.
Πώς πραγματοποιείται αλλαγή νομικής μορφής ΟΕ/ΕΕ σε ΕΠΕ ή ΑΕ;
Ο μετασχηματισμός ΟΕ/ΕΕ σε ΕΠΕ πραγματοποιείται με έγγραφη συμβολαιογραφική σύμβαση μετασχηματισμού• ο μετασχηματισμός σε ΑΕ πραγματοποιείται με ομόφωνη απόφαση όλων των εταίρων και κατόπιν αποτίμησης του ενεργητικού και του παθητικού. Οι εταίροι με απεριόριστη προσωπική ευθύνη εξακολουθούν να ευθύνονται για προϋφιστάμενες υποχρεώσεις έως την εκπλήρωση της διατύπωσης δημοσιότητας.