Ελληνικό Δίκαιο Ανταγωνισμού – Αντιμονοπωλιακό Δίκαιο
Το ελληνικό αντιμονοπωλιακό δίκαιο διέπεται από τον Ν. 3959/2011 («Προστασία του Ελεύθερου Ανταγωνισμού»), ο οποίος είναι εναρμονισμένος με το ενωσιακό δίκαιο ανταγωνισμού και αφορά κυρίως συμπράξεις, την κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης στην αγορά, και τον έλεγχο συγκεντρώσεων. Αρμόδια αρχή είναι η Επιτροπή Ανταγωνισμού, της οποίας η οργάνωση αναδιαρθρώθηκε πιο πρόσφατα με τον Ν. 4886/2022 — έκτοτε, οι αποφάσεις λαμβάνονται κατ’ αρχήν από την Ολομέλεια της Επιτροπής.
Απαγόρευση Συμφωνιών που Περιορίζουν τον Ανταγωνισμό
Βάσει του άρθρου 1 του Ν. 3959/2011, απαγορεύονται όλες οι συμφωνίες, οι εναρμονισμένες πρακτικές, και οι αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων που έχουν ως αντικείμενο ή αποτέλεσμα την παρεμπόδιση, τον περιορισμό, ή τη νόθευση του ανταγωνισμού. Τούτο καλύπτει, ιδίως:
- τον άμεσο ή έμμεσο καθορισμό τιμών αγοράς ή πώλησης ή άλλων εμπορικών όρων,
- τον περιορισμό ή τον έλεγχο της παραγωγής, της διάθεσης, της τεχνολογικής ανάπτυξης, ή των επενδύσεων,
- την κατανομή αγορών προμήθειας ή πώλησης,
- την εφαρμογή ανόμοιων όρων σε ισοδύναμες συναλλαγές χωρίς αντικειμενική δικαιολόγηση, και
- την εξάρτηση της σύναψης συμβάσεων από την αποδοχή πρόσθετων υποχρεώσεων που δεν συνδέονται αντικειμενικά με το αντικείμενο των συμβάσεων αυτών.
Τέτοιες συμφωνίες μπορούν να εξαιρεθούν εν όλω ή εν μέρει όπου, αφήνοντας στους καταναλωτές δίκαιο μερίδιο από το προκύπτον όφελος, συμβάλλουν στη βελτίωση της παραγωγής ή της διανομής προϊόντων ή στην προώθηση της τεχνικής ή οικονομικής προόδου, δεν επιβάλλουν περιορισμούς πέραν του αναγκαίου, και δεν παρέχουν τη δυνατότητα κατάργησης του ανταγωνισμού σε σημαντικό τμήμα των σχετικών προϊόντων.
Κατάχρηση Δεσπόζουσας Θέσης στην Αγορά
Απαγορεύεται επίσης η κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης στην αγορά, για παράδειγμα με την επιβολή αθέμιτων τιμών ή εμπορικών όρων, τον περιορισμό της παραγωγής, της διάθεσης, ή της τεχνολογικής ανάπτυξης εις βάρος των καταναλωτών, την άρνηση προμήθειας ή αγοράς χωρίς αντικειμενική δικαιολόγηση και με αντι-ανταγωνιστικό αποτέλεσμα, ή την εξάρτηση συμβάσεων από άσχετες πρόσθετες υποχρεώσεις.
Έλεγχος Συγκεντρώσεων
Συγκέντρωση κατά την έννοια του Ν. 3959/2011 υφίσταται όπου συγχωνεύονται, με οποιονδήποτε τρόπο, τουλάχιστον δύο προηγουμένως ανεξάρτητες επιχειρήσεις, ή όπου πρόσωπο που ήδη ελέγχει μία ή περισσότερες επιχειρήσεις αποκτά τον έλεγχο περαιτέρω επιχείρησης. Βάσει της εξακολουθούσας να ισχύει εκδοχής του άρθρου 6, κάθε συγκέντρωση πρέπει να γνωστοποιείται στην Επιτροπή Ανταγωνισμού εντός 30 ημερών από τη σύναψη της συμφωνίας, τη δημοσίευση της δημόσιας πρότασης, ή την απόκτηση συμμετοχής που εξασφαλίζει τον έλεγχο, όπου ο συνολικός παγκόσμιος κύκλος εργασιών όλων των συμμετεχουσών επιχειρήσεων υπερβαίνει τα €150.000.000 και τουλάχιστον δύο από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις πραγματοποιούν έκαστη κύκλο εργασιών άνω των €15.000.000 στην ελληνική αγορά.
Συγκέντρωση που δεν γνωστοποιείται κατά παράβαση της υποχρέωσης αυτής μπορεί να επισύρει πρόστιμο ύψους τουλάχιστον €30.000, έως 10% του συνολικού κύκλου εργασιών των συμμετεχουσών επιχειρήσεων. Η Επιτροπή Ανταγωνισμού εξετάζει τις γνωστοποιημένες συγκεντρώσεις και τις απαγορεύει όπου υπάρχουν σοβαρές αμφιβολίες ως προς τη συμβατότητά τους με το δίκαιο ανταγωνισμού• άλλως, η συγκέντρωση εγκρίνεται.
Σημείωση: Από τον Ν. 4886/2022, η Επιτροπή Ανταγωνισμού διαθέτει επίσης διευρυμένες εξουσίες ψηφιακής έρευνας (άρθρο 38Α)• οι διαδικαστικές λεπτομέρειες θα πρέπει να ελέγχονται με βάση την τρέχουσα, κωδικοποιημένη εκδοχή του νόμου.
Συχνές Ερωτήσεις
. Ποιος νόμος διέπει το ελληνικό δίκαιο ανταγωνισμού;
Το ελληνικό δίκαιο ανταγωνισμού διέπεται από τον Ν. 3959/2011 και είναι εναρμονισμένο με τις απαιτήσεις του ενωσιακού δικαίου (άρθρα 101, 102 ΣΛΕΕ). Αφορά κυρίως συμπράξεις, την κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης στην αγορά, και συγκεντρώσεις επιχειρήσεων (έλεγχο συγκεντρώσεων).
Ποιες συμφωνίες απαγορεύονται βάσει του άρθρου 1 του Ν. 3959/2011;
Απαγορεύονται όλες οι συμφωνίες, οι πρακτικές επιχειρήσεων, και οι αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων που έχουν ως αντικείμενο ή αποτέλεσμα την παρεμπόδιση, τον περιορισμό, ή τη νόθευση του ανταγωνισμού. Σε αυτές περιλαμβάνονται, ιδίως:
• ο καθορισμός τιμών ή εμπορικών όρων•
• ο περιορισμός της παραγωγής, της διανομής, της τεχνολογικής ανάπτυξης, ή των επενδύσεων•
• η κατανομή πηγών προμήθειας ή αγοράς•
• η εφαρμογή ανόμοιων όρων σε ισοδύναμες συναλλαγές•
• η εξάρτηση συμβάσεων από ανεπιθύμητες πρόσθετες υποχρεώσεις.
Πότε είναι κατ' εξαίρεση νόμιμες τέτοιες συμφωνίες;
Οι συμφωνίες μπορούν να εξαιρεθούν εφόσον:
• συμβάλλουν, αφήνοντας στους καταναλωτές δίκαιο μερίδιο από το όφελος, στη βελτίωση της παραγωγής ή της διανομής προϊόντων, ή στην τεχνική ή οικονομική πρόοδο•
• αφήνουν στους καταναλωτές δίκαιο μερίδιο από το προκύπτον όφελος•
• δεν επιβάλλουν στις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις περιορισμούς πέραν του αναγκαίου•
• δεν παρέχουν τη δυνατότητα κατάργησης του ανταγωνισμού σε σημαντικό τμήμα των σχετικών προϊόντων.
Τι συνιστά κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης στην αγορά;
Παραδείγματα κατάχρησης περιλαμβάνουν:
• άμεσο ή έμμεσο εξαναγκασμό για καθορισμό τιμών ή αθέμιτων εμπορικών όρων•
• περιορισμό της παραγωγής, της διάθεσης, ή της τεχνολογικής ανάπτυξης εις βάρος των καταναλωτών•
• εφαρμογή ανόμοιων όρων σε ισοδύναμες συναλλαγές με εμπορικούς εταίρους•
• εξάρτηση συμβάσεων από άσχετες πρόσθετες υποχρεώσεις.
Πότε υφίσταται συγκέντρωση κατά την έννοια του νόμου;
Συγκέντρωση υφίσταται όπου:
• συγχωνεύονται τουλάχιστον δύο προηγουμένως ανεξάρτητες επιχειρήσεις, ή
• ένα ή περισσότερα πρόσωπα που ήδη ελέγχουν μία ή περισσότερες επιχειρήσεις αποκτούν τον έλεγχο περαιτέρω επιχειρήσεων ή τμημάτων επιχειρήσεων.
Πότε γεννάται υποχρέωση γνωστοποίησης συγκέντρωσης;
Η συγκέντρωση πρέπει να γνωστοποιείται στην Επιτροπή Ανταγωνισμού εντός 30 ημερών, όπου ο συνολικός παγκόσμιος κύκλος εργασιών όλων των συμμετεχουσών επιχειρήσεων ανέρχεται σε τουλάχιστον €150.000.000 και τουλάχιστον δύο από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις πραγματοποιούν έκαστη κύκλο εργασιών άνω των €15.000.000 στην ελληνική αγορά. Η προθεσμία αρχίζει από τη σύναψη της συμφωνίας, τη δημοσίευση της πρότασης ή της πρότασης ανταλλαγής, ή την απόκτηση της συμμετοχής που εξασφαλίζει τον έλεγχο.
Ποιες κυρώσεις ισχύουν για παράβαση της υποχρέωσης γνωστοποίησης;
Σε περίπτωση υπαίτιας παράβασης της υποχρέωσης γνωστοποίησης, η Επιτροπή Ανταγωνισμού επιβάλλει πρόστιμο τουλάχιστον €30.000, το οποίο μπορεί να ανέλθει έως 10% του συνολικού κύκλου εργασιών των συμμετεχουσών επιχειρήσεων.
Ποια αρχή είναι αρμόδια;
Αρμόδια αρχή είναι η Επιτροπή Ανταγωνισμού, της οποίας οι διαδικαστικοί και οργανωτικοί κανόνες εκσυγχρονίστηκαν με τον Ν. 4886/2022. Εάν συγκέντρωση παραβιάζει τις απαιτήσεις του δικαίου ανταγωνισμού, δεν εγκρίνεται• όπου δεν υπάρχουν σοβαρές αμφιβολίες ως προς τη συμβατότητά της με τον ανταγωνισμό, η Επιτροπή εγκρίνει τη συγκέντρωση.