Ενωσιακό Σήμα – Διεθνώς Καταχωρισμένο Σήμα (IR)

Μέσω της καταχώρισης, ένα σήμα μπορεί να προστατευθεί νομικά εντός του αντίστοιχου πεδίου προστασίας του. Για τη διασυνοριακή προστασία σημάτων διατίθενται δύο μέσα: το ενωσιακό σήμα και το διεθνώς καταχωρισμένο σήμα (σήμα IR).

Α. Το Ενωσιακό Σήμα

Όπου επιδιώκεται νομική προστασία για ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, αυτή μπορεί να επιτευχθεί ενιαία με την καταχώριση ενωσιακού σήματος. Ο θεσμός αυτός εισήχθη το 1993 ως «κοινοτικό σήμα» (κωδικοποιημένος πιο πρόσφατα με τον Κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 207/2009) και μετονομάστηκε στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης του ενωσιακού δικαίου σημάτων στις 23 Μαρτίου 2016: το κοινοτικό σήμα μετατράπηκε σε ενωσιακό σήμα, και το πρώην γραφείο — το Γραφείο Εναρμόνισης στην Εσωτερική Αγορά (OHIM), με έδρα το Αλικάντε — μετατράπηκε στο Γραφείο Διανοητικής Ιδιοκτησίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUIPO). Η ισχύουσα σήμερα νομική βάση είναι ο Κανονισμός (ΕΕ) 2017/1001 (η κωδικοποιημένη εκδοχή του Κανονισμού περί Ενωσιακού Σήματος).

1. Ορισμός και Πεδίο Προστασίας

Από τη μεταρρύθμιση, ενωσιακά σήματα μπορούν να αποτελούν σημεία κάθε είδους — ιδίως λέξεις (συμπεριλαμβανομένων ονομάτων προσώπων), εικόνες, γράμματα, αριθμούς, χρώματα, το σχήμα ή τη συσκευασία προϊόντων, ή ακόμη και ήχους — υπό την προϋπόθεση ότι είναι ικανά να διακρίνουν τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες μιας επιχείρησης από εκείνα άλλων και μπορούν να απεικονιστούν στο μητρώο με επαρκή σαφήνεια• η γραφική παράσταση δεν απαιτείται πλέον υποχρεωτικά, γεγονός που διευκολύνει, για παράδειγμα, την καταχώριση πολυμεσικών σημάτων. Θεσπίστηκε επίσης νέος θεσμός, το «ενωσιακό πιστοποιητικό σήμα». Δικαιούχοι μπορούν να είναι οποιαδήποτε φυσικά ή νομικά πρόσωπα, συμπεριλαμβανομένων νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου.

Με την καταχώριση, ο δικαιούχος αποκτά αποκλειστικό δικαίωμα να απαγορεύει σε τρίτους τη χρήση πανομοιότυπων ή συγχέσιμων σημείων για όμοια ή πανομοιότυπα προϊόντα/υπηρεσίες. Η εδαφική προστασία ισχύει ενιαία σε ολόκληρη την επικράτεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης και δεν μπορεί να περιοριστεί σε επιμέρους κράτη μέλη• λόγος απαραδέκτου σε ένα μόνο κράτος μέλος συνεπάγεται κατά κανόνα την απόρριψη ολόκληρης της αίτησης.

2. Διαδικασία Κατάθεσης

Από τη μεταρρύθμιση, οι αιτήσεις πρέπει να κατατίθενται αποκλειστικά απευθείας στο EUIPO• η προηγούμενη δυνατότητα κατάθεσης μέσω εθνικών γραφείων σημάτων ή του γραφείου σημάτων Μπενελούξ δεν υφίσταται πλέον. Η αίτηση πρέπει να περιέχει, μεταξύ άλλων, σχετικό αίτημα, στοιχεία που εξατομικεύουν τον αιτούντα, κατάλογο προϊόντων και υπηρεσιών ταξινομημένο σύμφωνα με τη Διεθνή Ταξινόμηση της Νίκαιας με ακριβή περιγραφή κάθε επιμέρους προϊόντος/υπηρεσίας (γενικοί τίτλοι κλάσεων δεν αρκούν πλέον), και απεικόνιση του σήματος.

Το EUIPO εξετάζει πρώτα τις τυπικές προϋποθέσεις της αίτησης και τυχόν απόλυτους λόγους απαραδέκτου, και αποδίδει στην αίτηση ημερομηνία κατάθεσης. Επίσημη έρευνα ομοιότητας πραγματοποιείται πλέον μόνο κατόπιν ρητού αιτήματος και έναντι καταβολής τέλους. Μετά τη δημοσίευση της αίτησης, ξεκινά τρίμηνη προθεσμία ανακοπής• εάν δεν ασκηθεί ανακοπή, ή καμία δεν ευδοκιμήσει, το σήμα καταχωρίζεται. Η διάρκεια προστασίας είναι δέκα έτη από την ημερομηνία κατάθεσης και μπορεί να ανανεωθεί για περαιτέρω περιόδους δέκα ετών, απεριόριστες φορές.

Β. Το Διεθνές Σήμα (Σήμα IR)

Για διεθνή προστασία σήματος εκτός ή πέραν της ΕΕ, διατίθεται η καταχώριση σήματος IR βάσει του Διακανονισμού της Μαδρίτης για τη Διεθνή Καταχώριση Σημάτων (MMA, 1891) και του Πρωτοκόλλου σχετικά με τον Διακανονισμό της Μαδρίτης (PMMA, 1989)• το διεθνές μητρώο τηρείται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Διανοητικής Ιδιοκτησίας (WIPO) στη Γενεύη. Το Σύστημα της Μαδρίτης αριθμεί σήμερα περίπου 115 συμβαλλόμενα μέρη (μεταξύ των οποίων σχεδόν όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, οι Ηνωμένες Πολιτείες, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ιαπωνία, η Κίνα, η Ρωσία, και η Αυστραλία)• η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί συμβαλλόμενο μέρος του Πρωτοκόλλου από το 2004, με αποτέλεσμα ένα καταχωρισμένο ενωσιακό σήμα να μπορεί να χρησιμεύσει επίσης ως βασικό σήμα για αίτηση IR.

Προϋπόθεση για αίτηση IR είναι η ύπαρξη ήδη επιτυχώς καταχωρισμένου εθνικού σήματος ή ενωσιακού σήματος ως «βασικού σήματος». Η αίτηση κατατίθεται μέσω του αρμόδιου εθνικού γραφείου σημάτων του τόπου εγκατάστασης του αιτούντος, ή — όπου βάση χρησιμεύει ενωσιακό σήμα — μέσω του EUIPO, το οποίο διαβιβάζει την αίτηση στον WIPO• ο WIPO διαχειρίζεται την περαιτέρω διαδικασία εξέτασης και δημοσίευσης και ενημερώνει τις οριζόμενες χώρες επέκτασης, των οποίων τα γραφεία μπορούν να αρνηθούν την αιτούμενη προστασία εντός δώδεκα ή δεκαοκτώ μηνών, αντίστοιχα.

Η καταχώριση του σήματος IR εξαρτάται από το βασικό σήμα κατά τα πρώτα πέντε έτη• εάν το βασικό σήμα εκπέσει, το σήμα IR χάνει επίσης την ισχύ του. Η διάρκεια προστασίας βάσει του PMMA — σήμερα σχεδόν η μόνη πλέον εφαρμοζόμενη σύμβαση — είναι δέκα έτη και μπορεί να ανανεωθεί απεριόριστες φορές.

Γ. Σύγκριση Πλεονεκτημάτων και Μειονεκτημάτων

Το σήμα IR παρέχει δέσμη επιμέρους αποκτηθέντων εθνικών δικαιωμάτων προστασίας: εάν η προστασία απορριφθεί σε μία χώρα, παραμένει σε ισχύ στις λοιπές οριζόμενες χώρες — μολονότι πρέπει να τηρούνται σε κάθε μία οι κατά τόπους ιδιαιτερότητες διατήρησης του δικαιώματος, γεγονός που συχνά απαιτεί τοπικούς αντιπροσώπους. Το κύριο πλεονέκτημα του ενωσιακού σήματος έγκειται στην ενιαία διαδικασία κατάθεσης για όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, καθώς και στο γεγονός ότι η ουσιαστική χρήση σε ένα μόνο κράτος μέλος προστατεύει το σήμα σε ολόκληρη την ΕΕ έναντι ανάκλησης λόγω μη χρήσης• ωστόσο, λόγος απαραδέκτου σε ένα και μόνο κράτος μέλος οδηγεί στην απόρριψη ολόκληρης της αίτησης.