Εμπορικές Συναλλαγές

Q: Ποιοι ειδικοί κανόνες ισχύουν για την εμπορική πώληση κατά το γερμανικό δίκαιο;

η υποχρέωση του αγοραστή να ελέγξει τα εμπορεύματα και να γνωστοποιήσει τα ελαττώματα αμελλητί (§ 377 HGB) – διαφορετικά τα εμπορεύματα θεωρούνται εγκεκριμένα, εκτός εάν το ελάττωμα δεν μπορούσε να διαπιστωθεί; τα διευρυμένα δικαιώματα του πωλητή σε περίπτωση υπερημερίας του αγοραστή ως προς την παραλαβή, όπως η δημόσια κατάθεση ή η αυτοδύναμη πώληση (§ 373 HGB); ειδικοί κανόνες για τις πωλήσεις με παράδοση σε ορισμένη ημερομηνία (fixed-date sales).

Οι δικαιοπραξίες που διενεργεί ένας έμπορος στο πλαίσιο της άσκησης της εμπορικής του δραστηριότητας χαρακτηρίζονται, κατά τον γερμανικό Εμπορικό Κώδικα, ως εμπορικές συναλλαγές (§ 343 HGB)• η § 344 HGB θεσπίζει τεκμήριο ότι οι δικαιοπραξίες που διενεργεί ένας έμπορος εντάσσονται πάντοτε στην εμπορική του δραστηριότητα.

Οι ειδικοί συμβατικοί τύποι που απαντώνται συχνά στην πράξη — η εμπορική πώληση, η σύμβαση παραγγελίας και οι συναλλαγές μεταφοράς, διαμεταφοράς και αποθήκευσης — παρουσιάζονται κατωτέρω, μαζί με τα αντίστοιχά τους στο ελληνικό δίκαιο.

α) Εμπορική πώληση

Εμπορική πώληση είναι η εμπορική συναλλαγή που έχει ως αντικείμενο την αγορά εμπορευμάτων ή κινητών αξιών (τίτλων), η οποία διενεργείται από τουλάχιστον έναν έμπορο για τους σκοπούς της εμπορικής του δραστηριότητας. Σε αντίθεση με την απλή αστική πώληση, η εμπορική πώληση συνάπτεται εξ ορισμού από τουλάχιστον έναν έμπορο για τον σκοπό αυτόν. Κατά το γερμανικό δίκαιο, πέραν των γενικών διατάξεων του Αστικού Κώδικα, εφαρμόζονται οι ειδικοί κανόνες των §§ 373 επ. HGB — ιδίως η υποχρέωση εξέτασης και έγκαιρης γνωστοποίησης ελαττωμάτων του αγοραστή κατά την § 377 παρ. 1 HGB (άμεσος έλεγχος και γνωστοποίηση ελαττωμάτων μετά την παράδοση), τα διευρυμένα δικαιώματα του πωλητή σε περίπτωση υπερημερίας παραλαβής του αγοραστή (κατάθεση, πώληση για λογαριασμό του υπερήμερου, § 373 HGB), καθώς και οι κανόνες περί πώλησης με ρητή προθεσμία παράδοσης.

Κατά το ελληνικό δίκαιο, δεν υφίσταται έως σήμερα ειδικό νομοθετικό καθεστώς για την εμπορική πώληση• εφαρμόζονται αντ’ αυτού οι γενικές διατάξεις του Αστικού Κώδικα (συμπεριλαμβανομένων των άρθρων 513 επ. ΑΚ για τη σύμβαση πώλησης) — με την παραδοχή, πάντως, ότι οι διατάξεις προστασίας καταναλωτή (ιδίως ο Ν. 2251/1994 για την προστασία των καταναλωτών) δεν εφαρμόζονται σε πώληση μεταξύ εμπόρων.

Καθοριστική πρακτική σημασία για την εμπορική πώληση μεταξύ δύο εμπόρων έχει η υποχρέωση του αγοραστή να ελέγξει άμεσα τα εμπορεύματα κατά την παράδοση. Εάν διαπιστωθεί ελάττωμα, πρέπει να γνωστοποιηθεί αμελλητί στον πωλητή• διαφορετικά, τα εμπορεύματα θεωρούνται κατά κανόνα ότι έχουν γίνει αποδεκτά — εκτός αν το ελάττωμα δεν ήταν ευλόγως ανιχνεύσιμο. Η λεγόμενη αυτή υποχρέωση γνωστοποίησης ελαττωμάτων ρυθμίζεται κατά το γερμανικό δίκαιο από την § 377 παρ. 1 HGB. Περαιτέρω ειδικοί κανόνες αφορούν τη διεύρυνση των δικαιωμάτων του πωλητή σε περίπτωση υπερημερίας παραλαβής του αγοραστή (§ 373 HGB) και την πώληση με ρητή προθεσμία παράδοσης.

β) Σύμβαση παραγγελίας

Στη σύμβαση παραγγελίας, ο παραγγελιοδόχος αναλαμβάνει, σε εμπορική βάση, να αγοράζει ή να πωλεί εμπορεύματα ή κινητές αξίες στο δικό του όνομα αλλά για λογαριασμό τρίτου (του εντολέα), έναντι προμήθειας. Γίνεται διάκριση μεταξύ της σύμβασης παραγγελίας (της εσωτερικής σχέσης μεταξύ παραγγελιοδόχου και εντολέα) και της συναλλαγής εκτέλεσης (της εξωτερικής σχέσης με τον τρίτο)• μετά την εκτέλεση της συναλλαγής ακολουθεί η συναλλαγή εκκαθάρισης (καταβολή της προμήθειας και απόδοση λογαριασμού για το τίμημα πώλησης). Ο παραγγελιοδόχος δεσμεύεται από τις εντολές του εντολέα, ιδίως ως προς την τιμή. Κατά το γερμανικό δίκαιο, οι σχετικοί κανόνες βρίσκονται στις §§ 383 επ. HGB.

Κατά το ελληνικό δίκαιο, η σύμβαση παραγγελίας ρυθμίζεται χωριστά στα άρθρα 90 επ. του Εμπορικού Νόμου (Εμπ.Ν. του 1835): το άρθρο 90 ορίζει τον παραγγελιοδόχο ως το πρόσωπο που ενεργεί στο δικό του όνομα, ή υπό εμπορική επωνυμία, για λογαριασμό εντολέα. Όταν ο παραγγελιοδόχος ενεργεί αντιθέτως στο όνομα του εντολέα (άμεση αντιπροσώπευση), το άρθρο 91 Εμπ.Ν. παραπέμπει επιπλέον στις αστικές διατάξεις περί εντολής (άρθρα 713 επ. ΑΚ) και, ανάλογα με τη ρύθμιση, στις διατάξεις περί σύμβασης έργου ή παροχής υπηρεσιών. Η προσφυγή στον Ν. 4072/2012 δεν έχει εφαρμογή εδώ• ο νόμος αυτός αφορά ξεχωριστά ζητήματα εταιρικού δικαίου και δικαίου διανοητικής ιδιοκτησίας.

γ) Συναλλαγές μεταφοράς (μεταφορά, διαμεταφορά και αποθήκευση)

Στη συναλλαγή μεταφοράς, ο μεταφορέας αναλαμβάνει, με σύμβαση μεταφοράς, να μεταφέρει καθορισμένα εμπορεύματα σε τόπο προορισμού και να τα παραδώσει εκεί• ο αποστολέας αναλαμβάνει σε αντάλλαγμα να καταβάλει τον συμφωνηθέντα ναύλο. Οι κύριες υποχρεώσεις του μεταφορέα είναι η μεταφορά και η παράδοση. Κατά το γερμανικό δίκαιο, οι σχετικοί κανόνες βρίσκονται στις §§ 407 επ. HGB.

Κατά το ελληνικό δίκαιο, η ευθύνη του μεταφορέα ρυθμίζεται από τον Εμπορικό Νόμο, ιδίως τα άρθρα 97 επ., και ειδικότερα τα άρθρα 102–105 και 107 Εμπ.Ν.: βάσει των διατάξεων αυτών, ο μεταφορέας ευθύνεται για την απώλεια ή τη ζημία των μεταφερόμενων εμπορευμάτων από την παραλαβή τους έως την παράδοσή τους, εκτός αν η απώλεια ή η ζημία οφείλεται σε ανωτέρα βία. Στις διασυνοριακές οδικές μεταφορές εφαρμόζονται επιπλέον διεθνείς συμβάσεις όπως η CMR (την οποία έχει κυρώσει η Ελλάδα) και, ως ειδικότερο δίκαιο, παραμερίζουν σε μεγάλο βαθμό τις εθνικές διατάξεις.

Σε αντίθεση με τη συνήθη χρήση του όρου, η συναλλαγή διαμεταφοράς πρέπει να διακρίνεται από τη συναλλαγή μεταφοράς: ο διαμεταφορέας δεν εκτελεί ο ίδιος τη μεταφορά, αλλά οργανώνει την αποστολή και συνάπτει τις προς τούτο αναγκαίες συμβάσεις. Ο διαμεταφορέας ενεργεί συνεπώς ως οργανωτής, αναζητώντας για λογαριασμό του πελάτη την πλέον συμφέρουσα διαδρομή στην αγορά ναύλων. Κατά το γερμανικό δίκαιο, αυτό ρυθμίζεται από τις §§ 453 επ. HGB, ως εμπορική ειδική περίπτωση της σύμβασης εντολής.

Κατά το ελληνικό δίκαιο, δεν υφίσταται ειδική νομοθετική κωδικοποίηση για τη σύμβαση διαμεταφοράς• αντιμετωπίζεται ως σύμβαση εντολής ιδιόρρυθμου χαρακτήρα βάσει των γενικών αστικών διατάξεων (συμπεριλαμβανομένων εκείνων περί εντολής, άρθρα 713 επ. ΑΚ) και διαμορφώνεται στην πράξη κυρίως από τους κλαδικούς γενικούς όρους συναλλαγών των διαμεταφορέων (Γενικοί Όροι Διαμεταφοράς) και, για τη διασυνοριακή μεταφορά, από τις οικείες διεθνείς συμβάσεις μεταφορών.

Η σύμβαση αποθήκευσης έχει ως αντικείμενο την εμπορική φύλαξη εμπορευμάτων για ορισμένο χρονικό διάστημα. Ο αποθηκευτής αναλαμβάνει την αποθήκευση και τη φύλαξη, και ο καταθέτης αναλαμβάνει να καταβάλει την αμοιβή. Ο καταθέτης υπόκειται σε παρεπόμενες υποχρεώσεις, μεταξύ των οποίων: υποχρέωση συσκευασίας και σήμανσης των εμπορευμάτων• υποχρέωση ενημέρωσης (ιδίως για επικίνδυνα εμπορεύματα)• και υποχρέωση έκδοσης των σχετικών εγγράφων. Ο αποθηκευτής υπόκειται, πέραν της υποχρέωσης φύλαξης, σε υποχρεώσεις επιμέλειας• κατά το γερμανικό δίκαιο, αυτές ρυθμίζονται ρητά από τις §§ 467 επ. HGB.

Κατά το ελληνικό δίκαιο, οι αντίστοιχες υποχρεώσεις — τουλάχιστον για την ίδρυση και λειτουργία αδειοδοτημένων γενικών αποθηκών — απορρέουν από το Ν.Δ. 3077/1954 «Περί Γενικών Αποθηκών». Το νομοθετικό αυτό διάταγμα, παρά την παλαιότητά του, παραμένει σε ισχύ έως σήμερα και τροποποιήθηκε εν μέρει πλέον προσφάτως, μεταξύ άλλων, με το άρθρο 161 του Ν. 4512/2018• ρυθμίζει, ιδίως, τη διοικητική αδειοδότηση, τη λειτουργία και την ενεχύραση των αποθηκευμένων εμπορευμάτων μέσω αποθετηρίων εγγράφων.

Συχνές Ερωτήσεις

Τι είναι η εμπορική πράξη;

Κατά τον γερμανικό Εμπορικό Κώδικα, εμπορική πράξη είναι κάθε δικαιοπραξία που διενεργεί ένας έμπορος στο πλαίσιο της λειτουργίας της εμπορικής του επιχείρησης (§ 343 HGB). Σύμφωνα με την § 344 HGB, τεκμαίρεται ότι οι δικαιοπραξίες ενός εμπόρου ανήκουν στη λειτουργία της επιχείρησής του. Τυπικές εμπορικές πράξεις είναι η εμπορική πώληση, η σύμβαση παραγγελίας και οι εργασίες μεταφοράς, διαμεταφοράς και αποθήκευσης.

Τι είναι η εμπορική πώληση;

Εμπορική πώληση είναι η σύμβαση πώλησης εμπορευμάτων ή κινητών αξιών που συνάπτεται από τουλάχιστον έναν έμπορο στο πλαίσιο της λειτουργίας της εμπορικής του επιχείρησης. Κατά το γερμανικό δίκαιο εφαρμόζονται, πέραν του Αστικού Κώδικα, οι ειδικές διατάξεις των §§ 373 επ. HGB.

Ποιοι ειδικοί κανόνες ισχύουν για την εμπορική πώληση κατά το γερμανικό δίκαιο;

η υποχρέωση του αγοραστή να ελέγξει τα εμπορεύματα και να γνωστοποιήσει τα ελαττώματα αμελλητί (§ 377 HGB) – διαφορετικά τα εμπορεύματα θεωρούνται εγκεκριμένα, εκτός εάν το ελάττωμα δεν μπορούσε να διαπιστωθεί,
τα διευρυμένα δικαιώματα του πωλητή σε περίπτωση υπερημερίας του αγοραστή ως προς την παραλαβή, όπως η δημόσια κατάθεση ή η αυτοδύναμη πώληση (§ 373 HGB),
ειδικοί κανόνες για τις πωλήσεις με παράδοση σε ορισμένη ημερομηνία (fixed-date sales).

Υπάρχει ειδικό καθεστώς για την εμπορική πώληση κατά το ελληνικό δίκαιο;

Όχι. Το ελληνικό δίκαιο δεν προβλέπει χωριστή νομοθετική ρύθμιση για την εμπορική πώληση. Εφαρμόζονται οι γενικές διατάξεις του Αστικού Κώδικα για τη σύμβαση πώλησης (άρθρα 513 επ. ΑΚ). Οι διατάξεις για την προστασία του καταναλωτή, ιδίως ο ν. 2251/1994, δεν εφαρμόζονται σε πωλήσεις μεταξύ εμπόρων.

Υπάρχει υποχρέωση γνωστοποίησης ελαττωμάτων κατά το ελληνικό δίκαιο;

Το ελληνικό δίκαιο δεν περιέχει διάταξη αντίστοιχη της § 377 HGB, σύμφωνα με την οποία τα εμπορεύματα θεωρούνται εγκεκριμένα εάν ο αγοραστής δεν γνωστοποιήσει εγκαίρως τα ελαττώματα. Οι αξιώσεις του αγοραστή από την ευθύνη για πραγματικά ελαττώματα διέπονται από τους γενικούς κανόνες του Αστικού Κώδικα (άρθρα 534 επ. ΑΚ)· για κινητά πράγματα παραγράφονται κατά κανόνα μετά από δύο έτη από την παράδοση (άρθρο 554 ΑΚ). Στις ελληνογερμανικές συναλλαγές συνιστάται, επομένως, να συμφωνούνται συμβατικές προθεσμίες ελέγχου και γνωστοποίησης – και σε κάθε περίπτωση να ελέγχονται τα εμπορεύματα άμεσα και να γνωστοποιούνται εγγράφως τα ελαττώματα.

Τι είναι η σύμβαση παραγγελίας;

Με τη σύμβαση παραγγελίας ο παραγγελιοδόχος αναλαμβάνει κατ' επάγγελμα να αγοράζει ή να πωλεί εμπορεύματα ή κινητές αξίες στο δικό του όνομα, αλλά για λογαριασμό άλλου (του παραγγελέα), έναντι προμήθειας. Διακρίνονται η σύμβαση παραγγελίας (εσωτερική σχέση), η εκτελεστική σύμβαση με τον τρίτο (εξωτερική σχέση) και η επακόλουθη εκκαθάριση. Ο παραγγελιοδόχος δεσμεύεται από τις οδηγίες του παραγγελέα, ιδίως ως προς την τιμή. Στο γερμανικό δίκαιο οι σχετικές διατάξεις περιέχονται στις §§ 383 επ. HGB.

Πώς ρυθμίζεται η σύμβαση παραγγελίας στο ελληνικό δίκαιο;

Η παραγγελία ρυθμίζεται από τα άρθρα 90 επ. του Εμπορικού Νόμου του 1835. Το άρθρο 90 ορίζει ως παραγγελιοδόχο το πρόσωπο που ενεργεί στο δικό του όνομα ή υπό εμπορική επωνυμία για λογαριασμό παραγγελέα. Εάν ο παραγγελιοδόχος ενεργεί στο όνομα του παραγγελέα (άμεση αντιπροσώπευση), το άρθρο 91 παραπέμπει επιπλέον στις διατάξεις του Αστικού Κώδικα για την εντολή (άρθρα 713 επ. ΑΚ).

Ποιες υποχρεώσεις απορρέουν από τη σύμβαση μεταφοράς;

Ο μεταφορέας αναλαμβάνει να μεταφέρει τα εμπορεύματα στον τόπο προορισμού και να τα παραδώσει στον παραλήπτη· ο αποστολέας αναλαμβάνει να καταβάλει τον συμφωνηθέντα ναύλο. Στο γερμανικό δίκαιο η σύμβαση μεταφοράς ρυθμίζεται από τις §§ 407 επ. HGB.

Πώς ευθύνεται ο μεταφορέας κατά το ελληνικό δίκαιο;

Σύμφωνα με τον Εμπορικό Νόμο (ιδίως άρθρα 97 επ., και ειδικότερα άρθρα 102–105 και 107), ο μεταφορέας ευθύνεται για την απώλεια ή τη βλάβη των εμπορευμάτων από τον χρόνο παραλαβής τους έως την παράδοση, εκτός εάν η απώλεια ή η βλάβη οφείλεται σε ανωτέρα βία. Στις διεθνείς οδικές μεταφορές υπερισχύει του εθνικού δικαίου η Σύμβαση CMR, την οποία έχει κυρώσει η Ελλάδα.

Σε τι διαφέρει η διαμεταφορά από τη μεταφορά;

Ο διαμεταφορέας δεν εκτελεί ο ίδιος τη μεταφορά, αλλά οργανώνει την αποστολή και συνάπτει τις αναγκαίες συμβάσεις – για παράδειγμα αναζητώντας την πλέον συμφέρουσα διαδρομή στην αγορά μεταφορών. Στο γερμανικό δίκαιο η διαμεταφορά ρυθμίζεται από τις §§ 453 επ. HGB. Στο ελληνικό δίκαιο δεν υπάρχει ειδική νομοθετική ρύθμιση· η σύμβαση διαμεταφοράς αντιμετωπίζεται ως ιδιόρρυθμη (sui generis) σύμβαση εντολής του Αστικού Κώδικα (μεταξύ άλλων άρθρα 713 επ. ΑΚ περί εντολής) και διαμορφώνεται στην πράξη από τους Γενικούς Όρους Διαμεταφοράς του κλάδου και από τις διεθνείς συμβάσεις μεταφορών.

Τι περιλαμβάνει η σύμβαση αποθήκευσης;

Ο θεματοφύλακας-αποθηκευτής αναλαμβάνει να αποθηκεύει και να φυλάσσει τα εμπορεύματα· ο παρακαταθέτης καταβάλλει την αμοιβή και οφείλει να συσκευάζει και να σημαίνει τα εμπορεύματα, να παρέχει πληροφορίες (ιδίως για επικίνδυνα εμπορεύματα) και να παραδίδει τα αναγκαία έγγραφα. Στο γερμανικό δίκαιο η σύμβαση αποθήκευσης ρυθμίζεται από τις §§ 467 επ. HGB. Στην Ελλάδα, για τις αδειοδοτημένες γενικές αποθήκες εφαρμόζεται το ν.δ. 3077/1954 «Περί γενικών αποθηκών»· το διάταγμα αυτό ισχύει ακόμη, τροποποιήθηκε τελευταία εν μέρει με το άρθρο 161 ν. 4512/2018 και ρυθμίζει ιδίως την αδειοδότηση, τη λειτουργία και την ενεχυρίαση εμπορευμάτων μέσω αποθετηρίων τίτλων.