Οι Incoterms στο Εμπορικό Δίκαιο και στο Διεθνές Εμπόριο

Το Διεθνές Εμπορικό Επιμελητήριο (ICC) στο Παρίσι δημοσιεύει, από το 1936, τους «Διεθνείς Κανόνες για την Ερμηνεία των Εμπορικών Όρων», γνωστούς ως Incoterms. Η τρέχουσα έκδοση, οι Incoterms® 2020, τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2020 και παραμένει, προς το παρόν, η εφαρμοστέα έκδοση — η εμπειρία δείχνει ότι το ICC αναθεωρεί τους κανόνες μόνο περίπου κάθε δέκα χρόνια, οπότε νέα έκδοση δεν αναμένεται πριν από περίπου το 2030. Ονομασίες όπως «Incoterms 2024/2025/2026» δεν υφίστανται και, όπου χρησιμοποιούνται, πρέπει πάντα να νοούνται ως αναφορά στις εφαρμοστέες Incoterms® 2020.

Οι Incoterms είναι διεθνώς αναγνωρισμένοι, τυποποιημένοι συμβατικοί και παραδοτικοί όροι που κατανέμουν τα έξοδα, τον κίνδυνο και τα καθήκοντα επιμέλειας μεταξύ των μερών μιας διεθνούς (ή εγχώριας) σύμβασης πώλησης. Δεν ρυθμίζουν όμως τη σύναψη της σύμβασης, τη μεταβίβαση της κυριότητας, τη διεκπεραίωση της πληρωμής ή τις έννομες συνέπειες της αθέτησης της σύμβασης• τα ζητήματα αυτά ρυθμίζονται από τους όρους της ίδιας της σύμβασης πώλησης ή από το εφαρμοστέο δίκαιο.

Οι έντεκα ρήτρες Incoterms 2020

Οι Incoterms® 2020 αντιστοιχούν, ως προς τη διάρθρωση και την ταξινόμηση, στις Incoterms 2010• η μόνη διαρθρωτική αλλαγή ήταν η μετονομασία του DAT (Delivered at Terminal) σε DPU (Delivered at Place Unloaded), ώστε πλέον οποιοσδήποτε συμφωνηθείς τόπος να μπορεί να χρησιμεύσει ως τόπος προορισμού:

• EXW – Ex Works (Εκ του εργοστασίου)
• FCA – Free Carrier (Ελεύθερο στον μεταφορέα)
• FAS – Free Alongside Ship (Ελεύθερο παραπλεύρως του πλοίου)
• FOB – Free On Board (Ελεύθερο επί του πλοίου)
• CFR – Cost and Freight (Κόστος και ναύλος)
• CIF – Cost, Insurance and Freight (Κόστος, ασφάλεια και ναύλος)
• CPT – Carriage Paid To (Μεταφορά πληρωμένη έως)
• CIP – Carriage and Insurance Paid To (Μεταφορά και ασφάλεια πληρωμένες έως)
• DAP – Delivered At Place (Παραδοτέο σε τόπο)
• DPU – Delivered At Place Unloaded (Παραδοτέο σε τόπο, εκφορτωμένο)
• DDP – Delivered Duty Paid (Παραδοτέο, δασμός πληρωμένος)

Ταξινόμηση των Incoterms

Ανά τρόπο μεταφοράς: ρήτρες για κάθε τρόπο μεταφοράς (EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU, DDP) και ρήτρες αποκλειστικά για θαλάσσια και εσωτερική πλωτή μεταφορά (FAS, FOB, CFR, CIF). Ανά τρόπο εκτέλεσης: Ομάδα E — η ρήτρα παραλαβής (EXW)• Ομάδα F — ρήτρες αποστολής στις οποίες ο πωλητής δεν επιβαρύνεται με το κύριο κόστος μεταφοράς (FCA, FAS, FOB)• Ομάδα C — ρήτρες αποστολής στις οποίες ο πωλητής επιβαρύνεται με το κύριο κόστος μεταφοράς (CFR, CIF, CPT, CIP)• Ομάδα D — ρήτρες άφιξης (DAP, DPU, DDP).

Κύριες και παρεπόμενες λειτουργίες

Οι Incoterms ρυθμίζουν κατά κύριο λόγο ποιες υποχρεώσεις, δαπάνες και κινδύνους φέρει κάθε μέρος για το αντίστοιχο τμήμα της μεταφοράς έως ή από το συμφωνηθέν σημείο παράδοσης. Επιπλέον, ρυθμίζουν, μεταξύ άλλων, ποιος προμηθεύεται τα εμπορεύματα και τα έγγραφα μεταφοράς, ποιος ασφαλίζει, ενημερώνει, επιθεωρεί και συσκευάζει τα εμπορεύματα, καθώς και ποιος φέρει τα σχετικά έξοδα.

Βασικές αλλαγές στην έκδοση του 2020 σε σχέση με το 2010

• Μετονομασία του DAT σε DPU (πλέον οποιοσδήποτε τόπος, και όχι μόνο «τερματικός σταθμός», μπορεί να χρησιμεύσει ως τόπος προορισμού).
• Αναγνώριση φορτωτικών με σημείωση «επί του πλοίου» (on-board) σε σχέση με τη ρήτρα FCA.
• Σαφέστερη παρουσίαση της κατανομής των εξόδων στο πλαίσιο των κανόνων.
• Προσαρμογή της ασφαλιστικής κάλυψης στις ρήτρες CIF και CIP ώστε να αντικατοπτρίζει την τρέχουσα εμπορική πρακτική.
• Αναγνώριση ιδίων μεταφορικών μέσων του αγοραστή ή του πωλητή στις ρήτρες FCA, DAP, DPU και DDP.
• Σαφείς κανόνες για την κατανομή των υποχρεώσεων και των εξόδων που σχετίζονται με την ασφάλεια κατά τη μεταφορά εμπορευμάτων.

Πρακτικές παρατηρήσεις

Η επιλεγόμενη ρήτρα πρέπει να αντιστοιχεί στην επιδιωκόμενη κατανομή υποχρεώσεων και στον χρησιμοποιούμενο τρόπο μεταφοράς• οι θαλάσσιες ρήτρες (FAS, FOB, CFR, CIF) ενδείκνυνται μόνο για θαλάσσια ή εσωτερική πλωτή μεταφορά. Οι Incoterms καθίστανται εφαρμοστέες μόνο εφόσον συμφωνηθούν ρητά στη σύμβαση πώλησης — με αναφορά της έκδοσης, π.χ. «Incoterms® 2020 rules by the International Chamber of Commerce (ICC)». Ο τόπος παράδοσης ή προορισμού πρέπει να προσδιορίζεται όσο το δυνατόν ακριβέστερα. Προσοχή πρέπει επίσης να δίδεται στην αλληλεπίδραση με το δίκαιο των συσκευασιών: όποιος φέρει τον κίνδυνο απώλειας κατά τη διέλευση των συνόρων θεωρείται κατά κανόνα «παραγωγός» για τους σκοπούς του δικαίου συσκευασιών και οφείλει να αδειοδοτήσει τη συσκευασία στο πλαίσιο του οικείου συστήματος διευρυμένης ευθύνης παραγωγού. Στη Γερμανία αυτό συνεπάγεται εγγραφή στο μητρώο συσκευασιών LUCID βάσει του Νόμου περί Συσκευασιών (Verpackungsgesetz)• στην Ελλάδα υφίσταται αντίστοιχο σύστημα διευρυμένης ευθύνης παραγωγού βάσει του Ν. 2939/2001 (όπως συμπληρώθηκε πλέον προσφάτως, μεταξύ άλλων, με το άρθρο 84 του Ν. 4819/2021), κατά το οποίο οι «υπόχρεοι παραγωγοί συσκευασιών» οφείλουν να εγγραφούν στο Εθνικό Μητρώο Παραγωγών (Ε.Μ.ΠΑ.) που τηρεί ο Ελληνικός Οργανισμός Ανακύκλωσης (Ε.Ο.ΑΝ.) και να ενταχθούν σε εγκεκριμένο Σύστημα Συλλογικής Εναλλακτικής Διαχείρισης (Σ.Σ.Ε.Δ.).

Σημείωση για τη ρήτρα FOB: από τις Incoterms® 2010 και εξής, η «κουπαστή του πλοίου» δεν είναι πλέον καθοριστική για τη μετάθεση του κινδύνου• καθοριστική είναι πλέον η πραγματική φυσική τοποθέτηση των εμπορευμάτων επί του πλοίου.

Ζητήματα που δεν καλύπτονται από τις Incoterms — όπως η μεταβίβαση της κυριότητας, οι όροι πληρωμής ή οι έννομες συνέπειες της αθέτησης της σύμβασης — πρέπει να συμφωνούνται χωριστά• κατά κανόνα ρυθμίζονται από το εθνικό δίκαιο που είναι εφαρμοστέο βάσει των οικείων κανόνων ιδιωτικού διεθνούς δικαίου (στην Ελλάδα, λ.χ., ο Αστικός Κώδικας) ή από τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τις Διεθνείς Πωλήσεις Κινητών Πραγμάτων (CISG), εκτός αν η εφαρμογή της έχει αποκλειστεί από τα μέρη.

Πηγή

Το επίσημο εγχειρίδιο κανόνων του ICC «Incoterms® 2020» διατίθεται σε δίγλωσση έκδοση (γερμανικά/αγγλικά)• από τον Ιούνιο του 2021, το ICC προσφέρει επίσης μια δωρεάν εφαρμογή Incoterms® 2020 με πρόσθετο υλικό (podcasts, άρθρα).