Γερμανικό, Ελληνικό και Διεθνές Δίκαιο Μεταφορών

Κατά το γερμανικό δίκαιο, το δίκαιο μεταφορών και οι επιμέρους συμβατικοί τύποι ρυθμίζονται από τον Εμπορικό Κώδικα (§§ 407 επ. HGB)• κατά το ελληνικό δίκαιο, οι αντίστοιχοι κανόνες βρίσκονται στον Ελληνικό Εμπορικό Νόμο (Βασιλικό Διάταγμα 19/1835), ο οποίος περιέχει διατάξεις για τη μεταφορά και τις πράξεις διαμεταφοράς στα άρθρα 90–94 και 100–107, και, ειδικότερα για την ευθύνη του μεταφορέα, στα άρθρα 97 επ., ιδίως στα άρθρα 102–105 και 107.

Σύμβαση μεταφοράς και σύμβαση διαμεταφοράς

Με τη σύμβαση μεταφοράς, ο μεταφορέας αναλαμβάνει να μεταφέρει τα εμπορεύματα στον τόπο προορισμού και να τα παραδώσει εκεί στον παραλήπτη. Η σύμβαση διαμεταφοράς (§§ 453 επ. HGB), αντιθέτως, αποτελεί ειδικό τύπο σύμβασης εντολής, με την οποία ο διαμεταφορέας αναλαμβάνει, έναντι αμοιβής, την οργάνωση και τη διευθέτηση της μεταφοράς εμπορευμάτων• πρόσθετες υπηρεσίες όπως η ασφάλιση, η συσκευασία, η σήμανση ή η τελωνειακή διεκπεραίωση μπορούν να συμφωνηθούν χωριστά. Στη Γερμανία, οι συμβάσεις διαμεταφοράς διέπονται στην πράξη από τους Γενικούς Γερμανικούς Όρους των Διαμεταφορέων (ADSp). Στην Ελλάδα δεν υφίσταται ειδική νομοθετική κωδικοποίηση της σύμβασης διαμεταφοράς• αντιμετωπίζεται ως σύμβαση εντολής ιδιόρρυθμου χαρακτήρα βάσει των γενικών διατάξεων του αστικού δικαίου και των κλαδικών γενικών όρων συναλλαγών των διαμεταφορέων (Γενικοί Όροι Διαμεταφοράς), καθώς και, για τη διασυνοριακή μεταφορά, από τις οικείες διεθνείς συμβάσεις μεταφορών. Η διαφορά από τον μεταφορέα έγκειται στο ότι ο μεταφορέας οφείλει ο ίδιος την πραγματική μεταφορά, ενώ ο διαμεταφορέας αναλαμβάνει την οργάνωσή της.

Η σύμβαση συνδυασμένης μεταφοράς (§§ 452–452d HGB)

Η σύμβαση συνδυασμένης μεταφοράς («combined transport») συνδέει διαφορετικούς τρόπους μεταφοράς σε μία ενιαία, αδιάλειπτη αλυσίδα μεταφοράς χωρίς αλλαγή της μονάδας μεταφοράς — με πρακτικότερα σημαντικό παράδειγμα τις μεταφορές κοντέινερ. Γίνεται διάκριση μεταξύ αυτοτελών μονάδων φόρτωσης (π.χ. μεταφορές roll-on/roll-off, piggyback ή με φορτηγίδα) και μη αυτοτελών μονάδων φόρτωσης. Δεν απαιτείται προς τούτο μία ενιαία σύμβαση μεταφοράς.

Η σύμβαση αποθήκευσης

Η σύμβαση αποθήκευσης ρυθμίζεται κατά το γερμανικό δίκαιο από τις §§ 467 επ. HGB• κατά το ελληνικό δίκαιο, αντίστοιχοι κανόνες — πέραν των διατάξεων περί παρακαταθήκης του Αστικού Κώδικα — βρίσκονται στο Ν.Δ. 3077/1954 «Περί Γενικών Αποθηκών», το οποίο, παρά την παλαιότητά του, παραμένει σε ισχύ έως σήμερα και τροποποιήθηκε εν μέρει πλέον προσφάτως με το άρθρο 161 του Ν. 4512/2018. Ρυθμίζει, ιδίως, την αδειοδότηση, τη λειτουργία και την ενεχύραση των αποθηκευμένων εμπορευμάτων μέσω αποθετηρίων εγγράφων (ομολογιών αποθήκης). Οι γερμανικοί κανόνες ρυθμίζουν ιδίως το είδος, την κατάσταση, την ποσότητα και τη συσκευασία των αποθηκευμένων εμπορευμάτων, καθώς και τη διάρκεια αποθήκευσης, τα έγγραφα αποθήκευσης και την αμοιβή• ο HGB περιέχει επίσης διατάξεις για τα αποθετήρια έγγραφα, την ευθύνη, το ενέχυρο και τις παραγραφές.

Δίκαιο ναυτικών μεταφορών και ασφάλιση μεταφορών

Το γερμανικό ναυτικό δίκαιο ρυθμίζεται από τις §§ 476 επ. HGB, οι οποίες μεταρρυθμίστηκαν εκτενώς πλέον προσφάτως το 2013• το δίκαιο των θαλάσσιων μεταφορών χαρακτηρίζεται από ευρεία συμβατική ελευθερία, ενώ εφαρμόζονται συμπληρωματικά και διεθνείς συμβάσεις όπως οι Κανόνες της Χάγης. Στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης του 2013, τα ουσιαστικά πρότυπα διεθνών συμβάσεων — ιδίως των Κανόνων Χάγης-Βίσμπυ — ενσωματώθηκαν απευθείας στις §§ 481 επ. HGB. Η ασφάλιση μεταφορών για τις χερσαίες και εσωτερικές πλωτές μεταφορές στη Γερμανία ρυθμίζεται από τον Νόμο περί Ασφαλιστικής Σύμβασης (VVG) και τους γενικούς όρους ασφάλισης φορτίου ή σκάφους. Το γερμανικό δίκαιο ασφάλισης μεταφορών βάσει του VVG καλύπτει δύο κύριους τομείς: την ασφάλιση αστικής ευθύνης του μεταφορέα, η οποία ρυθμίζεται από τις §§ 100 επ. VVG σε συνδυασμό με τους πρότυπους όρους DTV (DTV-VHV)• και την ασφάλιση μεταφορών υπό στενή έννοια (§ 130 VVG), η οποία καλύπτει ζημίες στα μεταφερόμενα εμπορεύματα (ασφάλιση φορτίου, εδάφιο 1) ή στο ίδιο το μεταφορικό μέσο (ασφάλιση σκάφους, εδάφιο 2).

Διεθνές δίκαιο μεταφορών

Στη διασυνοριακή μεταφορά εμπορευμάτων, οι εθνικές διατάξεις του HGB παραμερίζονται από διάφορες διεθνείς συμβάσεις:

• CMR: η Σύμβαση για τη Σύμβαση Διεθνούς Οδικής Μεταφοράς Εμπορευμάτων εφαρμόζεται υποχρεωτικά όταν η χώρα αναχώρησης ή προορισμού είναι συμβαλλόμενο κράτος• τόσο η Γερμανία όσο και η Ελλάδα είναι συμβαλλόμενα κράτη της CMR. Ρυθμίζει την ευθύνη, τη φορτωτική και τις προθεσμίες αξίωσης.
• COTIF: διεθνής συνθήκη για τη διεθνή σιδηροδρομική μεταφορά εμπορευμάτων μεταξύ των κρατών μελών του Διακυβερνητικού Οργανισμού Διεθνών Σιδηροδρομικών Μεταφορών (OTIF), με έδρα τη Βέρνη, στον οποίο η ΕΕ ίδια είναι συμβαλλόμενο μέρος αυτοτελώς από το 2011.
• Σύμβαση του Μόντρεαλ (MC): η Σύμβαση της Βαρσοβίας του 1929 για τις διεθνείς αεροπορικές μεταφορές έχει σε μεγάλο βαθμό αντικατασταθεί από τη Σύμβαση του Μόντρεαλ, η οποία υπογράφηκε το 1999 και στην οποία είναι συμβαλλόμενα κράτη τόσο η Γερμανία όσο και η Ελλάδα• εντός της ΕΕ εφαρμόζεται συμπληρωματικά και ο Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2027/97.
• CMNI: η Σύμβαση της Βουδαπέστης ρυθμίζει τη διεθνή μεταφορά εμπορευμάτων μέσω εσωτερικών πλωτών οδών όταν ο λιμένας φόρτωσης ή εκφόρτωσης βρίσκεται σε διαφορετικά κράτη και τουλάχιστον ένα από αυτά είναι συμβαλλόμενο μέρος• η Ελλάδα δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος, λόγω έλλειψης διαρκώς πλεύσιμων εσωτερικών πλωτών οδών, ενώ η Γερμανία είναι.
• Κανόνες της Χάγης: η Σύμβαση του 1924 για την ενοποίηση ορισμένων κανόνων σχετικά με τις φορτωτικές θεσπίζει ενιαίους κανόνες για την ευθύνη του μεταφορέα έναντι του φορτωτή.