Σήματα, Διπλώματα Ευρεσιτεχνίας και Υποδείγματα Χρησιμότητας στην Ελλάδα

Q: Ποια σημεία δεν είναι δεκτικά καταχώρισης ως σήματα;

Ιδίως: σημεία που στερούνται διακριτικού χαρακτήρα· περιγραφικά σημεία (είδος, ποιότητα, χαρακτηριστικό, ποσότητα, προορισμός, αξία, γεωγραφική προέλευση, χρόνος παραγωγής)· σύνηθη σημεία της καθημερινής γλώσσας ή των συναλλακτικών ηθών· σχήματα που προκύπτουν αποκλειστικά από την τεχνική λειτουργία ή τη φύση του προϊόντος· παραπλανητικά σημεία· σημεία πανομοιότυπα ή συγχέσιμα με προγενέστερα σήματα νομίμως ισχύοντα στην Ελλάδα.

Q: Ποιες εφευρέσεις δεν είναι δεκτικές ευρεσιτεχνίας;

Δεν είναι δεκτικά ευρεσιτεχνίας, ιδίως: οι ανακαλύψεις, οι επιστημονικές θεωρίες, και οι μαθηματικές μέθοδοι· οι αισθητικές δημιουργίες· τα σχέδια, οι κανόνες και οι μέθοδοι για πνευματική δραστηριότητα, παίγνια, και χρηματοοικονομικές μεθόδους, και, κατ' αρχήν, τα προγράμματα ηλεκτρονικών υπολογιστών «αυτά καθαυτά»· η απλή παρουσίαση πληροφοριών· οι μέθοδοι χειρουργικής και θεραπευτικής αγωγής που εφαρμόζονται σε ανθρώπους ή ζώα· οι διαγνωστικές μέθοδοι που εφαρμόζονται σε ανθρώπους ή ζώα.

Ι. Δίκαιο Σημάτων

Το ελληνικό δίκαιο σημάτων διέπεται, από το 2020, από τον αυτοτελή Νόμο περί Σημάτων 4679/2020, ο οποίος ενσωμάτωσε την Οδηγία (ΕΕ) 2015/2436 περί σημάτων, και ο οποίος αντικατέστησε τις αντίστοιχες διατάξεις του προγενέστερα ισχύοντος Ν. 4072/2012.

α) Τύποι Σημάτων

Λεκτικά σήματα: αποτελούνται από μία ή περισσότερες λέξεις ή τμήματα φράσης με διακριτικό χαρακτήρα.
Εικονιστικά σήματα: σύμβολα, γράμματα, αριθμοί, ή αφηρημένη γραφική απεικόνιση με διακριτικό χαρακτήρα.
Λεκτικά-εικονιστικά σήματα: συνδυασμός λεκτικών και εικονιστικών στοιχείων.
Τρισδιάστατα σήματα: για παράδειγμα, το σχήμα προϊόντος ή της συσκευασίας του.

Από τη μεταρρύθμιση του 2020, σημεία που δεν μπορούν να απεικονιστούν γραφικά (π.χ. ηχητικά σήματα) μπορούν κατ’ αρχήν επίσης να καταχωριστούν, υπό την προϋπόθεση ότι μπορούν να απεικονιστούν στο μητρώο με επαρκή σαφήνεια.

β) Δεκτικότητα Καταχώρισης

Δεν είναι δεκτικά καταχώρισης, ιδίως, σημεία που στερούνται διακριτικού χαρακτήρα, καθαρά περιγραφικές ενδείξεις (είδος, ποιότητα, ποσότητα, προορισμός, αξία, γεωγραφική προέλευση, ή χρόνος παραγωγής), ενδείξεις συνήθεις στη γενική γλωσσική χρήση, σχήματα που προκύπτουν αποκλειστικά από τη φύση του προϊόντος ή επιβάλλονται από την τεχνική λειτουργία του, και παραπλανητικά σημεία. Αποκλείεται επίσης η καταχώριση σήματος που συγχέεται με προγενέστερο εθνικό, ενωσιακό, ή σήμα IR ισχύον στην Ελλάδα.

γ) Διαδικασία Καταχώρισης

Η αίτηση κατατίθεται στο μητρώο σημάτων του Υπουργείου Ανάπτυξης, σήμερα ηλεκτρονικά• όπως γενικά απαιτείται πλέον υπό τον νέο νόμο, ο κατάλογος προϊόντων και υπηρεσιών πρέπει να περιγράφεται με ακρίβεια και εξατομικευμένα. Συνιστάται η διενέργεια προκαταρκτικής έρευνας ομοιότητας στο μητρώο σημάτων από Έλληνα δικηγόρο. Σε περίπτωση προσβολής, ο Ν. 4679/2020 επιτρέπει την προβολή ανταγωγής για ακύρωση ή κήρυξη ακυρότητας απευθείας στο πλαίσιο της δίκης προσβολής• αρμόδιο είναι το Μονομελές Πρωτοδικείο.

ΙΙ. Διπλώματα Ευρεσιτεχνίας

Βάση του ελληνικού δικαίου διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας εξακολουθεί να αποτελεί ο Ν. 1733/1987 (τροποποιημένος πιο πρόσφατα, μεταξύ άλλων, με τον Ν. 4982/2022), ο οποίος προβλέπει τη χορήγηση διπλώματος ευρεσιτεχνίας για νέες εφευρέσεις που περιλαμβάνουν εφευρετική δραστηριότητα και είναι επιδεκτικές βιομηχανικής εφαρμογής. Αρμόδια αρχή είναι ο Οργανισμός Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας (ΟΒΙ).

Εφεύρεση είναι η δημιουργική λύση τεχνικού προβλήματος μέσω εφαρμογής φυσικών νόμων, η οποία υπερβαίνει τη σχετική στάθμη της τεχνικής. Δεν είναι δεκτικά ευρεσιτεχνίας, μεταξύ άλλων, οι ανακαλύψεις, οι επιστημονικές θεωρίες και οι μαθηματικές μέθοδοι, οι αισθητικές δημιουργίες, τα σχέδια και οι μέθοδοι για πνευματικές δραστηριότητες, τα παίγνια και οι επιχειρηματικές δραστηριότητες, και τα προγράμματα ηλεκτρονικών υπολογιστών αυτά καθαυτά, καθώς και οι μέθοδοι χειρουργικής και θεραπευτικής αγωγής και οι διαγνωστικές μέθοδοι που εφαρμόζονται στο ανθρώπινο ή ζωικό σώμα.

ΙΙΙ. Υποδείγματα Χρησιμότητας

Τα υποδείγματα χρησιμότητας προστατεύουν νέες τεχνικές λύσεις ενσωματωμένες σε υλικό αντικείμενο (π.χ. εργαλεία, όργανα, δοχεία, εξαρτήματα), χωρίς να απαιτείται η δημιουργική επίτευξη που απαιτεί το δίκαιο διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας• απαιτείται βιομηχανική εφαρμοσιμότητα. Η αίτηση κατατίθεται στον ΟΒΙ, και εφαρμόζονται αναλόγως οι περισσότερες διατάξεις του δικαίου διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας.

IV. Βιομηχανικά Σχέδια και Υποδείγματα

Η εθνική προστασία σχεδίων εξακολουθεί να διέπεται από τα Προεδρικά Διατάγματα Π.Δ. 259/1997 και 161/2002. Σε επίπεδο ΕΕ, το καταχωρισμένο κοινοτικό σχέδιο θεσπίστηκε με τον Κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 6/2002• στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης του ενωσιακού δικαίου σχεδίων (Κανονισμός (ΕΕ) 2024/2822 της 23ης Οκτωβρίου 2024, ο οποίος — παρόμοια με την προγενέστερη μεταρρύθμιση του δικαίου σημάτων — τίθεται σε ισχύ σταδιακά από τον Μάιο του 2025), η ορολογία ευθυγραμμίζεται και εδώ με το δίκαιο σημάτων: το «κοινοτικό σχέδιο» μετατρέπεται σε «ενωσιακό σχέδιο», εξακολουθώντας να διαχειρίζεται από το EUIPO.

Βιομηχανικό σχέδιο ή υπόδειγμα είναι η δισδιάστατη ή τρισδιάστατη εξωτερική εμφάνιση ενός προϊόντος ή τμήματός του, όπως προκύπτει από τις γραμμές, τα περιγράμματα, τα χρώματα, το σχήμα, την υφή της επιφάνειας, ή τα υλικά του (π.χ. τα σχήματα επίπλων, υποδημάτων, ή διακοσμητικών αντικειμένων)• προϋποθέσεις προστασίας είναι η νεωτερικότητα και ο ατομικός χαρακτήρας. Η διεθνής κατάθεση σχεδίων και υποδειγμάτων γίνεται βάσει της Πράξης της Γενεύης της Συμφωνίας της Χάγης, στο Διεθνές Γραφείο του WIPO στη Γενεύη, του οποίου μέλος είναι επίσης η Ευρωπαϊκή Ένωση, ή εναλλακτικά στον ΟΒΙ, ο οποίος διαβιβάζει τις αντίστοιχες αιτήσεις στο Διεθνές Γραφείο.

Συχνές Ερωτήσεις

Ποιοι τύποι σημάτων μπορούν να καταχωριστούν στην Ελλάδα;

Βάσει του Ν. 4679/2020, είναι ιδίως δεκτικά καταχώρισης οι ακόλουθοι τύποι σημάτων:
• λεκτικά σήματα (μία ή περισσότερες λέξεις / τμήματα φράσης με διακριτικό χαρακτήρα)•
• εικονιστικά σήματα (σύμβολα, γράμματα, αριθμοί, λέξεις σε άτυπη μορφή, αφηρημένη γραφική απεικόνιση)•
• σύνθετα σήματα (λεκτικά και εικονιστικά στοιχεία)•
• τρισδιάστατα σήματα (π.χ. το σχήμα του προϊόντος ή της συσκευασίας του)•
• επιπλέον — ρητά επιτρεπόμενα από τη μεταρρύθμιση του 2020 — σήματα θέσης, μοτίβου, χρώματος, ήχου, κίνησης, και πολυμεσικά σήματα, υπό την προϋπόθεση ότι μπορούν να απεικονιστούν στο μητρώο σημάτων με σαφήνεια και χωρίς αμφισημία.

Ποια σημεία δεν είναι δεκτικά καταχώρισης ως σήματα;

Ιδίως:
• σημεία που στερούνται διακριτικού χαρακτήρα•
• περιγραφικά σημεία (είδος, ποιότητα, χαρακτηριστικό, ποσότητα, προορισμός, αξία, γεωγραφική προέλευση, χρόνος παραγωγής)•
• σύνηθη σημεία της καθημερινής γλώσσας ή των συναλλακτικών ηθών•
• σχήματα που προκύπτουν αποκλειστικά από την τεχνική λειτουργία ή τη φύση του προϊόντος•
• παραπλανητικά σημεία•
• σημεία πανομοιότυπα ή συγχέσιμα με προγενέστερα σήματα νομίμως ισχύοντα στην Ελλάδα.

Πώς λειτουργεί η διαδικασία καταχώρισης εθνικού σήματος;

Η αίτηση κατατίθεται στην αρμόδια υπηρεσία σημάτων του Ελληνικού Υπουργείου Οικονομίας, μαζί με τα σχετικά αποδεικτικά έγγραφα ταυτότητας και απεικόνιση του σήματος• η κατάθεση γίνεται σήμερα κατά κύριο λόγο ηλεκτρονικά. Προηγούμενη έρευνα στο μητρώο σημάτων από Έλληνα δικηγόρο, προς αποφυγή κινδύνου σύγχυσης, εξακολουθεί να συνιστάται.

Τι συνιστά εφεύρεση για τους σκοπούς του δικαίου διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας;

Εφεύρεση είναι η δημιουργική επίτευξη που επιλύει πρόβλημα σε τεχνικό πεδίο μέσω εφαρμογής φυσικών νόμων, κατά τρόπο μη γνωστό προηγουμένως, η οποία, από τη σκοπιά προσώπου με συνήθεις γνώσεις στον σχετικό τομέα, υπερβαίνει τη συνήθη πρόοδο. Προστασία διπλώματος ευρεσιτεχνίας χορηγείται σε νέες, εφευρετικές, και βιομηχανικά εφαρμόσιμες εφευρέσεις. Νομική βάση εξακολουθεί να αποτελεί ο Ελληνικός Νόμος περί Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας (Ν. 1733/1987, στην εκάστοτε ισχύουσα, επανειλημμένα τροποποιημένη εκδοχή του).

Ποιες εφευρέσεις δεν είναι δεκτικές ευρεσιτεχνίας;

Δεν είναι δεκτικά ευρεσιτεχνίας, ιδίως:
• οι ανακαλύψεις, οι επιστημονικές θεωρίες, και οι μαθηματικές μέθοδοι•
• οι αισθητικές δημιουργίες•
• τα σχέδια, οι κανόνες και οι μέθοδοι για πνευματική δραστηριότητα, παίγνια, και χρηματοοικονομικές μεθόδους, και, κατ' αρχήν, τα προγράμματα ηλεκτρονικών υπολογιστών «αυτά καθαυτά»•
• η απλή παρουσίαση πληροφοριών•
• οι μέθοδοι χειρουργικής και θεραπευτικής αγωγής που εφαρμόζονται σε ανθρώπους ή ζώα•
• οι διαγνωστικές μέθοδοι που εφαρμόζονται σε ανθρώπους ή ζώα.

Τι είναι τα υποδείγματα χρησιμότητας;

Τα υποδείγματα χρησιμότητας είναι νέες τεχνικές εφευρέσεις ενσωματωμένες σε υλικό αντικείμενο. Αφορούν κυρίως τεχνικά πεδία και προσφέρουν λύσεις σε τεχνικά προβλήματα. Προστασία υφίσταται επίσης σε χαμηλότερο επίπεδο νεωτερικότητας ή εφευρετικότητας απ' ό,τι για δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, υπό την προϋπόθεση ότι υφίσταται βιομηχανική εφαρμοσιμότητα. Παραδείγματα: εργαλεία, όργανα, δοχεία, εξαρτήματα.

Πώς προστατεύονται τα βιομηχανικά σχέδια και υποδείγματα;

Η εθνική προστασία βιομηχανικών σχεδίων και υποδειγμάτων εξακολουθεί να βασίζεται κατ' ουσίαν στα Προεδρικά Διατάγματα Π.Δ. 259/1997 και Π.Δ. 161/2002, τα οποία ενσωματώνουν την ενωσιακή Οδηγία 98/71/ΕΚ περί σχεδίων. Άμεσα εφαρμόζεται επίσης ο Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 6/2002 περί κοινοτικού σχεδίου, ο οποίος παρέχει μέσο για την απόκτηση ενιαίας, πανενωσιακής προστασίας σχεδίων. Προστατεύεται η εξωτερικά ορατή εμφάνιση του προϊόντος ή τμήματός του (γραμμή, περίγραμμα, σχήμα, υλικό, διακόσμηση), υπό την προϋπόθεση ότι είναι νέα και έχει ατομικό χαρακτήρα. Παραδείγματα: έπιπλα, υποδήματα, διακοσμητικά αντικείμενα.

Πώς γίνεται η διεθνής κατάθεση βιομηχανικών σχεδίων;

Για διεθνή προστασία, η αίτηση μπορεί να κατατεθεί βάσει της Συμφωνίας της Χάγης για τη Διεθνή Καταχώριση Βιομηχανικών Σχεδίων στο Διεθνές Γραφείο του WIPO στη Γενεύη, προαιρετικά μέσω του Οργανισμού Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας (ΟΒΙ) ως ενδιάμεσου γραφείου.