Νομική βάση του εθνικού ελληνικού δικαίου σημάτων αποτελεί, από το 2020, ο αυτοτελής Νόμος περί Σημάτων 4679/2020 (ΦΕΚ Α' 71/20.3.2020), ο οποίος ενσωμάτωσε την Οδηγία (ΕΕ) 2015/2436 περί σημάτων και αντικατέστησε τις αντίστοιχες διατάξεις (άρθρα 121–182) του προγενέστερα ισχύοντος Ν. 4072/2012.
Όπως και πριν, το αποκλειστικό δικαίωμα χρήσης εθνικού σήματος αποκτάται μόνο με την καταχώριση.
Δεκτικά καταχώρισης ως σήμα είναι λέξεις, ονόματα, εικόνες, γράμματα, αριθμοί, ήχοι, και το σχήμα προϊόντος ή της συσκευασίας του, υπό την προϋπόθεση ότι διαθέτουν διακριτικό χαρακτήρα. Δεν είναι δεκτικά καταχώρισης, ιδίως, σημεία που χρησιμεύουν αποκλειστικά, στις συναλλαγές, για την περιγραφή του είδους, της ποιότητας, της ποσότητας, της προέλευσης, της αξίας ή του χρόνου παραγωγής των προϊόντων ή υπηρεσιών.
Διαδικασία Κατάθεσης
Εθνικό σήμα κατατίθεται στο μητρώο σημάτων του Υπουργείου Ανάπτυξης, σήμερα κατά κανόνα ηλεκτρονικά. Σημαντική καινοτομία που εισήγαγε ο Ν. 4679/2020 αφορά τον κατάλογο προϊόντων και υπηρεσιών: σε αντίθεση με προηγουμένως, δεν αρκεί πλέον η αναφορά γενικών τίτλων κλάσεων — τα προϊόντα και οι υπηρεσίες πρέπει να περιγράφονται με ακρίβεια και εξατομικευμένα, προκειμένου να αποφεύγεται η καταχρηστική διεκδίκηση ολόκληρων κλάσεων.
Η διοικητική επιτροπή αποφασίζει επί της αποδοχής ή απόρριψης της αίτησης. Επιτυχώς καταχωρισμένο σήμα απολαμβάνει δεκαετή προστασία από την ημερομηνία κατάθεσης και μπορεί να ανανεωθεί από τον δικαιούχο για περαιτέρω περιόδους δέκα ετών, απεριόριστες φορές. Τρίτος που επικαλείται δικά του προγενέστερα δικαιώματα ή έννομο συμφέρον μπορεί να προσβάλει την καταχώριση με ανακοπή.
Επιβολή του Δικαιώματος
Σε περίπτωση παράνομης χρήσης, παραποίησης ή απομίμησης καταχωρισμένου σήματος, ο δικαιούχος μπορεί να ασκήσει αγωγή παράλειψης ενώπιον του αρμόδιου δικαστηρίου• βάσει του Ν. 4679/2020, αρμόδιο, ανεξαρτήτως ύψους της διαφοράς, είναι το Μονομελές Πρωτοδικείο, ενώ διαδικασίες στις οποίες προβάλλονται ταυτόχρονα αξιώσεις αθέμιτου ανταγωνισμού υπάγονται στην αρμοδιότητα του Πολυμελούς Πρωτοδικείου. Πρακτικά σημαντική καινοτομία: ο εναγόμενος σε διαδικασία προσβολής σήματος μπορεί έκτοτε να ζητήσει, με ανταγωγή στην ίδια δίκη, την ακύρωση ή την κήρυξη ως άκυρου του σήματος του ενάγοντος — προηγουμένως, απαιτούνταν για τον σκοπό αυτό χωριστή διοικητική διαδικασία ενώπιον της Διοικητικής Επιτροπής Σημάτων. Όπου συντρέχει επείγουσα ανάγκη, μπορεί επίσης να ζητηθεί προσωρινή δικαστική προστασία.
Σημείωση: Πολυάριθμες μεταβατικές διατάξεις του Ν. 4679/2020 (μεταξύ άλλων για διαδικασίες ανακοπής, ακύρωσης, και κήρυξης ακυρότητας) εφαρμόζονται αναδρομικά, ήδη από τις 14 Ιανουαρίου 2019• για εκκρεμείς ή παλαιότερες διαδικασίες, συνιστάται έλεγχος της ακριβούς χρονικής εφαρμογής.
Συχνές Ερωτήσεις
Ποιος νόμος διέπει το εθνικό ελληνικό δίκαιο σημάτων;
Νομική βάση σήμερα αποτελεί ο Ν. 4679/2020, ο οποίος αντικατέστησε τις αντίστοιχες διατάξεις του Ν. 4072/2012 (ο οποίος με τη σειρά του είχε αντικαταστήσει τον παλαιότερο Ν. 2239/1994). Όπως και πριν, το αποκλειστικό δικαίωμα χρήσης εθνικού σήματος χορηγείται μόνο κατόπιν της αντίστοιχης αίτησης.
Τι μπορεί να αποτελέσει σήμα;
Σήμα μπορεί να αποτελείται από λέξεις, ονόματα, εικόνες, σχέδια, γράμματα, αριθμούς, ήχους, και την ιδιαίτερη μορφή προϊόντος ή της συσκευασίας του. Ο Ν. 4679/2020 διεύρυνε το φάσμα των δεκτικών καταχώρισης σημείων σε συμμόρφωση με την ενωσιακή Οδηγία και, ιδίως, χαλάρωσε την απαίτηση γραφικής παράστασης.
Ποια σήματα δεν μπορούν να καταχωριστούν;
Ο Ν. 4679/2020 ρυθμίζει (στις διατάξεις που αντικατέστησαν τον προγενέστερο νόμο) πότε ένα σήμα δεν επιτρέπεται. Στην πράξη, τα σήματα απορρίπτονται κυρίως όταν αναφέρονται, στις συναλλαγές, αποκλειστικά στο είδος, την ποιότητα, τα χαρακτηριστικά, την ποσότητα, τον τόπο προέλευσης, την αξία, ή τον χρόνο παραγωγής του προϊόντος.
Πώς κατατίθεται αίτηση για εθνικό σήμα;
Η αίτηση κατατίθεται ηλεκτρονικά στο μητρώο σημάτων του αρμόδιου υπουργείου. Περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τον διορισμό αντικλήτου για την επίδοση εγγράφων. Αρμόδιος εξεταστής ή επιτροπή αποφασίζει επί της αποδοχής ή απόρριψης.
Η αίτηση κατατίθεται ηλεκτρονικά στο μητρώο σημάτων του αρμόδιου υπουργείου. Περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τον διορισμό αντικλήτου για την επίδοση εγγράφων. Αρμόδιος εξεταστής ή επιτροπή αποφασίζει επί της αποδοχής ή απόρριψης.
Το σήμα προστατεύεται για δέκα έτη, με έναρξη από την ημερομηνία κατάθεσης της αίτησης. Ο δικαιούχος μπορεί να ανανεώσει την προστασία κατόπιν αιτήματος για περαιτέρω περιόδους δέκα ετών, απεριόριστες φορές.
Ποια μέσα άμυνας διαθέτουν τρίτοι;
Τρίτοι μπορούν να ασκήσουν ανακοπή κατά απόφασης αποδοχής καταχώρισης, ή να ζητήσουν την απόρριψη της αίτησης πριν από την αποδοχή της, εφόσον έχουν έννομο συμφέρον ή έχουν ήδη αποκτήσει οι ίδιοι δικαιώματα επί σήματος.
Ποιοι περιορισμοί ισχύουν για την προστασία σήματος;
Η χρήση πρέπει να τηρεί τα χρηστά συναλλακτικά ήθη. Ειδικότερα, σήμα δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τον περιορισμό υφιστάμενων δικαιωμάτων τρίτων (π.χ. να χρησιμοποιούν το δικό τους όνομα, την εμπορική τους επωνυμία, τη διεύθυνσή τους, ή ενδείξεις ποιότητας και προέλευσης), στον βαθμό που αυτά είναι αναγκαία για τη δήλωση της προέλευσης του προϊόντος. Όροι της γενικής καθημερινής χρήσης δεν υπόκεινται κατά κανόνα σε ατομική προστασία σήματος.
Ποια μέσα άμυνας διαθέτει ο δικαιούχος σήματος σε περίπτωση παράνομης χρήσης;
Σε περίπτωση παράνομης χρήσης, παραποίησης ή απομίμησης, ο δικαιούχος μπορεί να ασκήσει αγωγή παράλειψης ενώπιον του αρμόδιου πρωτοβάθμιου δικαστηρίου. Όπου συντρέχει επείγουσα ανάγκη, διατίθεται επίσης προσωρινή δικαστική προστασία μέσω ασφαλιστικών μέτρων.