Εξαγορά Εταιρείας στην Ελλάδα
Η αγορά μιας εταιρείας που ήδη δραστηριοποιείται στην ελληνική αγορά εξακολουθεί να απολαμβάνει αυξανόμενη δημοτικότητα σε σύγκριση με τη σύσταση νέας εταιρείας. Πέραν των φορολογικών πλεονεκτημάτων, η κύρια ελκυστικότητα έγκειται στην καλύτερη διασφάλιση της επένδυσης μέσω μιας ήδη εδραιωμένης στην αγορά εταιρείας. Η απόκτηση (πλειοψηφικής) συμμετοχής σε υφιστάμενη εταιρεία αποτελεί μια ακόμη επιλογή προς εξέταση. Τέτοιου είδους εταιρικές συναλλαγές – «συγχωνεύσεις & εξαγορές» (M&A) – είναι επίσης καλά εδραιωμένες στην Ελλάδα. Το νομικό πλαίσιο εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τη νομική μορφή της εταιρείας, τις ιδιαιτερότητες της υπό εξαγορά εταιρείας και το συγκεκριμένο αντικείμενο της συναλλαγής.
Share Deal και Asset Deal
Σε ένα share deal, μεταβιβάζονται μερίδια/μετοχές σε μια εταιρεία• καθοριστικές είναι οι διατάξεις εταιρικού δικαίου της αντίστοιχης νομικής μορφής, οι οποίες προκαθορίζουν ήδη τον τύπο (συμβολαιογραφικό ή ιδιωτικό έγγραφο) και τη διαδικασία δημοσιότητας για τη μεταβίβαση. Όλες οι διαδικασίες δημοσιότητας διεξάγονται σήμερα ενιαία μέσω του Γενικού Εμπορικού Μητρώου (ΓΕΜΗ).
Σε ένα asset deal, μεταβιβάζονται μεμονωμένα ή όλα τα περιουσιακά στοιχεία μιας εταιρείας, χωρίς να αποκτάται η ίδια η εταιρεία (το νομικό πρόσωπο). Εδώ καθοριστικές είναι οι γενικές διατάξεις του αστικού δικαίου, ανάλογα με το είδος του περιουσιακού στοιχείου (ακίνητο, κινητό, απαίτηση, δικαίωμα). Ζητήματα ευθύνης και φορολογίας έχουν κεντρική σημασία κατά την επιλογή μεταξύ share deal και asset deal• ο κίνδυνος άγνωστων υφιστάμενων υποχρεώσεων της υπό εξαγορά εταιρείας πρέπει να εξετάζεται με ιδιαίτερη προσοχή σε ένα share deal.
Συχνές Ερωτήσεις
Πώς εξελίσσεται συνήθως μια εξαγορά εταιρείας στην Ελλάδα;
Η διαδικασία διαρθρώνεται συνήθως στα ακόλουθα βήματα:
- Screening (προεπιλογή πιθανών υπό εξαγορά εταιρειών),
- Επαφή με την υπό εξαγορά εταιρεία,
- Σύμβαση εμπιστευτικότητας,
- Επιστολή Προθέσεων (LOI),
- Δέουσα επιμέλεια (νομική και οικονομική),
- τελική σύνταξη σύμβασης και διαπραγματεύσεις τιμήματος,
- για μεγαλύτερες συναλλαγές: γνωστοποίηση στην Επιτροπή Ανταγωνισμού,
- υπογραφή και παράδοση.
Τι είναι η δέουσα επιμέλεια;
Η δέουσα επιμέλεια είναι η προσεκτική αξιολόγηση μιας εταιρείας. Περιλαμβάνει νομικό έλεγχο («legal due diligence») και οικονομικό έλεγχο («financial due diligence») της υπό εξαγορά εταιρείας.
Τι πρέπει να καλύπτει μια δέουσα επιμέλεια;
Η δέουσα επιμέλεια θα πρέπει να καλύπτει όλες τις σχετικές με την εταιρεία πληροφορίες, ιδίως:
- Εταιρικά στοιχεία από τη σύσταση,
- στρατηγικό προσανατολισμό, επιχειρηματική πολιτική,
- περιβάλλον και πλαισιακούς όρους,
- οικονομική κατάσταση, περιουσιακή θέση, ταμειακή ροή, ρευστότητα, κερδοφορία,
- οργανωτική διοίκηση και τεχνικά πρότυπα,
- στελέχωση προσωπικού,
- νομική και φορολογική κατάσταση (συμπεριλαμβανομένης της κατάστασης της λογιστικής myDATA),
- περιβαλλοντικά ζητήματα και ιστορική ρύπανση.
Ποιοι κανόνες ισχύουν για τη σύμβαση αγοράς;
Οι συμβάσεις αγοράς εταιρειών υπόκεινται στις γενικές διατάξεις αστικού δικαίου του Ελληνικού Αστικού Κώδικα, καθώς και στις περαιτέρω διατάξεις του Ελληνικού Εμπορικού Νόμου και, αναλόγως της δομής της συναλλαγής, στις ειδικές διατάξεις εταιρικού δικαίου (μεταξύ άλλων τον Ν. 4548/2018 για την ΑΕ, τον Ν. 3190/1955 για την ΕΠΕ και τον Ν. 4072/2012 για την ΙΚΕ).
Τι πρέπει να περιλαμβάνει η σύμβαση αγοράς;
Πέραν των essentialia negotii (συμβαλλόμενα μέρη, αντικείμενο πώλησης, τίμημα), η σύμβαση θα πρέπει ιδίως να περιλαμβάνει διατάξεις για:
- Εγγυήσεις, δηλώσεις, βεβαιώσεις,
- ανάληψη δικαιωμάτων και υποχρεώσεων από υφιστάμενες συμβάσεις,
- αποκλεισμούς ευθύνης και αξιώσεων,
- ποινικές ρήτρες και ρήτρες μη ανταγωνισμού,
- υπαναχώρηση σε περίπτωση μη εκπλήρωσης.
Ποια δικαιώματα έχει ο αγοραστής σε περίπτωση παραβίασης της σύμβασης;
Σε περίπτωση παραβίασης των υποχρεώσεων της σύμβασης αγοράς, ο αγοραστής δικαιούται μείωση του τιμήματος, καθώς και αξίωση αποκατάστασης ή αντικατάστασης. Σε περίπτωση μη εκπλήρωσης, ο αγοραστής μπορεί να απαιτήσει εκπλήρωση και αποζημίωση, ή να υπαναχωρήσει από τη σύμβαση και να αξιώσει αποζημίωση λόγω μη εκπλήρωσης.
Πώς πραγματοποιείται ένα share deal για τις διάφορες νομικές μορφές;
Για την ΕΠΕ, η μεταβίβαση εταιρικών μεριδίων πραγματοποιείται μέσω συμβολαιογραφικής σύμβασης αγοράς. Για μη εισηγμένες ΑΕ, η μεταβίβαση πραγματοποιείται μέσω απόκτησης μετοχών• οι ανώνυμες μετοχές μπορούν να μεταβιβαστούν με ιδιωτικό έγγραφο, ενώ οι ονομαστικές μετοχές υπόκεινται σε ειδικές διατυπώσεις. Για εισηγμένες ΑΕ, η αγορά μετοχών πραγματοποιείται μέσω χρηματιστηριακής συναλλαγής.
Ποιες πτυχές δικαίου ανταγωνισμού πρέπει να λαμβάνονται υπόψη;
Για εξαγορές που δημιουργούν ιδιαίτερα μεγάλη εταιρεία ή δεσπόζουσα θέση στην αγορά, πρέπει να εξετάζεται το ελληνικό δίκαιο ανταγωνισμού (Ν. 3959/2011, όπως έχει έκτοτε τροποποιηθεί, μεταξύ άλλων για την ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2019/1 «ECN+»)• υποχρέωση γνωστοποίησης στην Επιτροπή Ανταγωνισμού ισχύει ιδίως όταν υπερβαίνονται ορισμένα όρια κύκλου εργασιών (περισσότερες λεπτομέρειες στη χωριστή μας ενότητα συχνών ερωτήσεων για το δίκαιο ανταγωνισμού και το αντιμονοπωλιακό δίκαιο). Για διασυνοριακές εξαγορές, πρέπει επιπλέον να λαμβάνεται υπόψη το ευρωπαϊκό καθεστώς ελέγχου συγκεντρώσεων (Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 139/2004).