Θεμελιώδεις Αρχές και Δικαστική Προστασία στις Σχέσεις με τη Δημόσια Διοίκηση
Το διοικητικό δίκαιο αναφέρεται στις νομοθετικές διατάξεις που διέπουν τη λειτουργία και την οργάνωση της δημόσιας διοίκησης.
Η δημόσια διοίκηση περιλαμβάνει όλες τις δημόσιες υπηρεσίες του κράτους, καθώς και νομικά πρόσωπα που ασκούν δημόσια εξουσία.
Η αρχή του κράτους δικαίου αποτελεί θεμελιώδη βάση του ελληνικού διοικητικού δικαίου και κατοχυρώνεται στο Ελληνικό Σύνταγμα. Η ενέργεια σύμφωνα με το κράτος δικαίου σημαίνει ότι η δημόσια διοίκηση ενεργεί βάσει συγκεκριμένων νομοθετικών κανόνων, οι οποίοι υπόκεινται σε δικαστικό έλεγχο.
Οι ενέργειες της δημόσιας διοίκησης λαμβάνουν κατά κανόνα τη μορφή διοικητικών πράξεων, οι οποίες διακρίνονται σε κανονιστικές (γενικές, μη ατομικές) διοικητικές πράξεις και ατομικές (ειδικές) διοικητικές πράξεις.
Το ελληνικό δίκαιο δίνει ιδιαίτερη έμφαση στον δικαστικό έλεγχο των διοικητικών πράξεων και της διοικητικής συμπεριφοράς. Όπως και στη Γερμανία, υπάρχει, συνεπώς, ανεξάρτητη διοικητική δικαιοσύνη, αποτελούμενη από το Διοικητικό Πρωτοδικείο, το Διοικητικό Εφετείο και το Συμβούλιο της Επικρατείας, το οποίο λειτουργικά αντιστοιχεί στο Γερμανικό Ομοσπονδιακό Διοικητικό Δικαστήριο. Το Ελεγκτικό Συνέδριο αποτελεί ένα ακόμη ανώτατο δικαστήριο, το οποίο, ωστόσο, ασχολείται μόνο με οικονομικά ζητήματα του κράτους (μεταξύ άλλων τον έλεγχο κρατικών δαπανών και δημοσίων συμβάσεων ιδιαίτερα υψηλής αξίας).
Για μεγάλο μέρος των διοικητικών διαφορών, υπάρχει η δυνατότητα προδικασίας ενώπιον της αρχής που εξέδωσε την προσβαλλόμενη διοικητική πράξη – αντίστοιχη της γερμανικής διαδικασίας ένστασης (Widerspruchsverfahren). Εάν η αρχή δεν κάνει δεκτή την ένσταση, ο πολίτης έχει τη δυνατότητα προσφυγής στα διοικητικά δικαστήρια.
Συχνές Ερωτήσεις
Τι νοείται ως ελληνικό διοικητικό δίκαιο;
Το διοικητικό δίκαιο περιλαμβάνει όλες τις νομοθετικές διατάξεις που διέπουν την οργάνωση και τη λειτουργία της δημόσιας διοίκησης. Η δημόσια διοίκηση περιλαμβάνει όλες τις κρατικές υπηρεσίες, καθώς και νομικά πρόσωπα που ασκούν δημόσια εξουσία.
Ποια είναι η βάση του διοικητικού δικαίου στην Ελλάδα;
Η ουσιώδης βάση είναι η αρχή του κράτους δικαίου, η οποία κατοχυρώνεται στο Ελληνικό Σύνταγμα. Αυτό σημαίνει:
- Η διοίκηση πρέπει να συμμορφώνεται αυστηρά με τους νομοθετικούς κανόνες.
- Κάθε διοικητική ενέργεια υπόκειται σε δικαστικό έλεγχο.
Τι είναι η διοικητική πράξη και ποιοι τύποι υπάρχουν;
Οι ενέργειες της διοίκησης εκδίδονται συνήθως ως διοικητικές πράξεις. Διακρίνονται δύο κατηγορίες:
- Κανονιστικές διοικητικές πράξεις: περιέχουν γενικούς, μη ατομικούς κανόνες (παρόμοιους με κανονισμούς).
- Ατομικές διοικητικές πράξεις: ρυθμίζουν συγκεκριμένη ατομική περίπτωση και απευθύνονται σε συγκεκριμένο πρόσωπο (π.χ. οικοδομική άδεια ή φορολογική πράξη προσδιορισμού).
Πώς είναι διαρθρωμένη η διοικητική δικαιοσύνη στην Ελλάδα;
Όπως και στη Γερμανία, υπάρχουν εξειδικευμένα διοικητικά δικαστήρια για διαφορές μεταξύ πολιτών (ιδιωτών ή εταιρειών) και του κράτους. Η ιεραρχία περιλαμβάνει:
- Διοικητικό Πρωτοδικείο (πρώτος βαθμός)
- Διοικητικό Εφετείο (δεύτερος βαθμός)
- Συμβούλιο της Επικρατείας: το ανώτατο διοικητικό δικαστήριο, αντίστοιχο του Γερμανικού Ομοσπονδιακού Διοικητικού Δικαστηρίου.
- Ελεγκτικό Συνέδριο: ειδικό ανώτατο δικαστήριο για οικονομικά ζητήματα του κράτους (π.χ. έλεγχος του κρατικού προϋπολογισμού ή μεγάλων δημοσίων συμβάσεων).
Υπάρχει προδικασία (διαδικασία ένστασης);
Ναι. Για πολλές διαφορές προβλέπεται προδικασία ενώπιον της αρχής που εξέδωσε την πράξη.
- Σκοπός: ο πολίτης μπορεί να προβάλει επιχειρήματα, ώστε η υπηρεσία να επανεξετάσει η ίδια την απόφασή της και, εφόσον κρίνεται σκόπιμο, να την τροποποιήσει ή να την ανακαλέσει.
- Πρόσβαση στα δικαστήρια: μόνο εφόσον η διαδικασία αυτή (αντίστοιχη της γερμανικής διαδικασίας ένστασης, Widerspruchsverfahren) δεν επιτύχει το επιθυμητό αποτέλεσμα, ανοίγει ο δρόμος για δικαστική προσφυγή ενώπιον των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων.
Υπάρχει ανεξάρτητο όργανο για καταγγελίες πολιτών κατά της διοίκησης;
Ναι. Πέραν της δικαστικής οδού, οι πολίτες μπορούν επίσης να απευθυνθούν στον Συνήγορο του Πολίτη, ανεξάρτητη συνταγματική αρχή που εξετάζει δωρεάν καταγγελίες κατά της δημόσιας διοίκησης και λειτουργεί ως μεσολαβητής. Η διαδικασία αυτή δεν υποκαθιστά τη δικαστική οδό, αλλά μπορεί συχνά να οδηγήσει σε ταχύτερη επίλυση.
Σύγκριση Ορολογίας (Διάρθρωση)
Γερμανικός Όρος | Ελληνικό Αντίστοιχο |
Διαδικασία ένστασης (Widerspruchsverfahren) | Προδικασία ενώπιον της εκδούσας αρχής |
Bundesverwaltungsgericht (Ομοσπονδιακό Διοικητικό Δικαστήριο) | Συμβούλιο της Επικρατείας |
Bundesrechnungshof (Ομοσπονδιακό Ελεγκτικό Συνέδριο) | Ελεγκτικό Συνέδριο |
Verwaltungsakt (Διοικητική πράξη) | Ατομική / Κανονιστική Διοικητική Πράξη |
Ombudsmann (Διαμεσολαβητής) | Συνήγορος του Πολίτη |