Εταιρικοί Μετασχηματισμοί

Υπάρχουν διάφοροι λόγοι για τον μετασχηματισμό μιας εταιρείας: για φορολογικούς λόγους μπορεί να ενδείκνυται μια μετατροπή νομικής μορφής, στην περίπτωση εξαγοράς μιας εταιρείας από άλλη μπορεί να απαιτηθεί συγχώνευση, ενώ η συγχώνευση περισσότερων εταιρειών μπορεί να οδηγήσει στη δημιουργία νέας εταιρείας. Η απόσχιση τμήματος μιας εταιρείας μπορεί να είναι χρήσιμη προκειμένου να λειτουργήσει ένας επιχειρηματικός κλάδος ως ανεξάρτητη «απόσχιση» ή προκειμένου να πωληθεί ή να εισφερθεί με άλλο τρόπο το τμήμα αυτό.

Σε αντίθεση με ό,τι ίσχυε πριν από λίγα χρόνια, η Ελλάδα διαθέτει, από τον Ν. 4601/2019 («Εταιρικοί Μετασχηματισμοί»), ένα σε μεγάλο βαθμό ενιαίο σύνολο κανόνων για συγχωνεύσεις, διασπάσεις και μετατροπές νομικής μορφής, το οποίο αντικατέστησε τις διατάξεις που προηγουμένως ήταν διάσπαρτες σε πολυάριθμους επιμέρους νόμους. Ο νόμος επιτρέπει πλέον, κατ’ αρχήν, και μετασχηματισμούς μεταξύ εταιρειών διαφορετικής νομικής μορφής (π.χ. από ΕΠΕ σε ανώνυμη εταιρεία, ή αντιστρόφως), δημιουργώντας έτσι σημαντικά μεγαλύτερο περιθώριο διαμόρφωσης σε σχέση με το προγενέστερο, κατακερματισμένο δίκαιο.

Στο πλαίσιο αυτό, ένα νομικό πρόσωπο μπορεί να μετασχηματιστεί με μετατροπή νομικής μορφής, συγχώνευση ή διάσπαση (πλήρη διάσπαση και απόσχιση). Κοινό χαρακτηριστικό όλων των «γνήσιων» μετασχηματισμών είναι ότι η επιχειρηματική δραστηριότητα συνεχίζεται υπό τη μορφή μιας νέας οικονομικής οντότητας, και οι υφιστάμενες υποχρεώσεις μεταβιβάζονται σε αυτήν καθολικά – ζήτημα ιδιαίτερης σημασίας για τα δικαιώματα των υφιστάμενων πιστωτών, εργαζομένων και μετόχων/εταίρων. Αντιθέτως, υπάρχει ο λεγόμενος «καταχρηστικός μετασχηματισμός», για παράδειγμα μέσω λύσης και εκκαθάρισης της παλαιάς εταιρείας και ακόλουθης εισφοράς των περιουσιακών της στοιχείων σε νεοσυσταθείσα εταιρεία• η διάκριση αυτή μπορεί να έχει σημαντικές συνέπειες στο εταιρικό και φορολογικό δίκαιο.

Σε σχέση με συγχωνεύσεις ή επιχειρηματικές συνενώσεις, μπορεί επίσης να ανακύψουν ζητήματα δικαίου ανταγωνισμού, τα οποία μπορούν να ενεργοποιήσουν υποχρέωση γνωστοποίησης και αναφοράς στην αρμόδια αρχή ανταγωνισμού. Όσον αφορά τη φορολογική πλευρά των μετασχηματισμών, από το τέλος του 2024 ισχύει το νέο, ενιαίο καθεστώς φορολογικής ουδετερότητας βάσει του Ν. 5162/2024 (βλ. αναλυτικότερα το άρθρο μας Φορολογικά Πλεονεκτήματα Εταιρικών Μετασχηματισμών), το οποίο ενσωματώνει επίσης την Οδηγία της ΕΕ περί Συγχωνεύσεων στο ελληνικό δίκαιο.