Νομικό Πλαίσιο Κοινωνικής Ασφάλισης για Εργασία στο Εξωτερικό
Κατά την ανάληψη μισθωτής ή αυτοαπασχόλησης δραστηριότητας στο εξωτερικό εντός της Ευρώπης, ανακύπτει το ερώτημα – ιδίως σε σχέση με ενδεχόμενη υποχρέωση ασφάλισης στο άλλο κράτος-μέλος της ΕΕ – ποιο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης εφαρμόζεται στο συγκεκριμένο πρόσωπο. Νομική βάση αποτελεί ο Κανονισμός (ΕΕ) 883/2004 της 29ης Απριλίου 2004 για τον συντονισμό των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης, ο οποίος ισχύει από την 1η Μαΐου 2010 και έχει αντικαταστήσει πλήρως τον προγενέστερο Κανονισμό (ΕΟΚ) 1408/71. Συμπληρώνεται από τον Εκτελεστικό Κανονισμό (ΕΚ) 987/2009 και από μεταγενέστερους τροποποιητικούς κανονισμούς. Βάσει του άρθρου 11 παρ. 1 του Κανονισμού 883/2004, ισχύει η βασική αρχή ότι μόνο η νομοθεσία ενός και μόνου κράτους-μέλους εφαρμόζεται για μισθωτή ή αυτοαπασχόληση δραστηριότητα που ασκείται εντός της ΕΕ. Ποιο κράτος-μέλος καθορίζει την υποχρέωση ασφάλισης προσδιορίζεται από τα άρθρα 11 επ. του Κανονισμού 883/2004. Ο Κανονισμός εφαρμόζεται επίσης σε σχέση με την Ισλανδία, το Λιχτενστάιν, τη Νορβηγία και την Ελβετία.
1. Δραστηριότητα ή Απασχόληση σε Ένα Μόνο Κράτος-Μέλος
Όταν μισθωτή ή αυτοαπασχόληση δραστηριότητα ασκείται σε ένα μόνο κράτος-μέλος, το συγκεκριμένο πρόσωπο υπόκειται, βάσει του άρθρου 11 παρ. 3 στοιχ. α΄ του Κανονισμού 883/2004, κατ’ αρχήν αποκλειστικά στο δίκαιο κοινωνικής ασφάλισης του κράτους αυτού. Ωστόσο, το πρόσωπο παραμένει ασφαλισμένο στο αρχικό του σύστημα εάν εφαρμόζεται μία από τις εξαιρέσεις που προβλέπονται στα άρθρα 12 επ. του Κανονισμού 883/2004 – ιδίως στην περίπτωση απόσπασης εργαζομένων ή προσωρινής «αυτοαπόσπασης», εκάστης έως 24 μηνών.
α) Απόσπαση Μισθωτών
Απόσπαση κατά την έννοια του άρθρου 12 παρ. 1 του Κανονισμού 883/2004 προϋποθέτει συνεχιζόμενη εργασιακή σχέση με εργοδότη στο κράτος απόσπασης, πραγματική κατάσταση απόσπασης, και χρονικό περιορισμό της απόσπασης. Για να αποδείξει ότι εφαρμόζεται η νομοθεσία του κράτους απόσπασης, ο αποσπασμένος εργαζόμενος προσκομίζει στον αρμόδιο αλλοδαπό φορέα το πιστοποιητικό A1. Για πρόσωπα με υποχρεωτική ασφάλιση στη Γερμανία, αυτό πρέπει να ζητηθεί από το αρμόδιο ταμείο ασφάλισης υγείας• για προαιρετικά ασφαλισμένα πρόσωπα, από το Γερμανικό Νόμιμο Ασφαλιστικό Ταμείο Συντάξεων (Deutsche Rentenversicherung Bund).
β) Προσωρινή Δραστηριότητα Αυτοαπασχολούμενου σε Άλλο Κράτος-Μέλος
Αντίστοιχος κανόνας ισχύει για αυτοαπασχολούμενους βάσει του άρθρου 12 παρ. 2 του Κανονισμού 883/2004: η νομοθεσία του κράτους καταγωγής εξακολουθεί να εφαρμόζεται, εφόσον η προβλεπόμενη διάρκεια της δραστηριότητας στο άλλο κράτος-μέλος δεν υπερβαίνει τους 24 μήνες. Μεγαλύτερη περίοδος εφαρμογής απαιτεί έγκριση από την αρμόδια αλλοδαπή αρχή.
γ) Συμφωνία Εξαίρεσης
Εάν διαπιστωθεί εξαρχής ότι η δραστηριότητα στο άλλο κράτος-μέλος θα διαρκέσει περισσότερο από 24 μήνες, μπορεί να εξεταστεί συμφωνία εξαίρεσης βάσει του άρθρου 16 του Κανονισμού 883/2004, εφόσον το συγκεκριμένο πρόσωπο έχει επαρκές συμφέρον για τη συνέχιση της εφαρμογής της προηγούμενης νομοθεσίας – για παράδειγμα, επειδή η συνταξιοδοτική του πρόνοια είναι ήδη διαρθρωμένη γύρω από το υφιστάμενο σύστημα. Η αίτηση πρέπει να υποβληθεί στην αρμόδια αρχή του κράτους του οποίου η νομοθεσία πρόκειται να συνεχίσει να εφαρμόζεται• για τη Γερμανία, αυτή είναι το Γερμανικό Γραφείο Σύνδεσης για την Ασφάλιση Υγείας στο Εξωτερικό (DVKA) στη Βόννη. Στην πράξη, τα εμπλεκόμενα κράτη-μέλη συχνά συμφωνούν σε τέτοια συμφωνία εξαίρεσης για περίοδο έως πέντε ετών.
2. Δραστηριότητα ή Απασχόληση σε Περισσότερα από Ένα Κράτη-Μέλη
Ένα πρόσωπο που εργάζεται σε περισσότερα κράτη-μέλη παραμένει υποχρεωτικά ασφαλισμένο στο κράτος στο οποίο κατοικεί, εφόσον ασκεί εκεί επίσης ουσιώδες μέρος της δραστηριότητάς του. Εάν η δραστηριότητα δεν ασκείται επίσης στο κράτος κατοικίας, οι μισθωτοί υπόκεινται σε υποχρεωτική ασφάλιση στο κράτος-μέλος στο οποίο εδρεύει ο εργοδότης, και οι αυτοαπασχολούμενοι στο κράτος-μέλος στο οποίο ασκούν το κύριο μέρος της δραστηριότητάς τους.
3. Ταυτόχρονη Μισθωτή και Αυτοαπασχόληση Δραστηριότητα σε Διαφορετικά Κράτη-Μέλη
Εάν ένα πρόσωπο ασκεί ταυτόχρονα μισθωτή εργασία και αυτοαπασχόληση δραστηριότητα σε διαφορετικά κράτη-μέλη, βάσει του άρθρου 13 παρ. 3 του Κανονισμού 883/2004, το σύνολο της οικονομικής δραστηριότητας αποδίδεται κατ’ αρχήν στο δίκαιο του κράτους στο οποίο ασκείται η μισθωτή εργασία. Εάν η αυτοαπασχόληση δραστηριότητα ασκείται σε ορισμένα κράτη-μέλη που απαριθμούνται στο Παράρτημα VII του Κανονισμού – συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας – η μισθωτή και η αυτοαπασχόληση δραστηριότητα αποδίδονται, κατ’ εξαίρεση, στο δίκαιο διαφορετικών κρατών-μελών.