Λύση, Σιωπηρή Εκκαθάριση και Αφερεγγυότητα της Ελληνικής Ανώνυμης Εταιρείας και ΕΠΕ

Η λύση και η διαδικασία αφερεγγυότητας ανώνυμης εταιρείας (ΑΕ) και, κατ’ αναλογική εφαρμογή, της εταιρείας περιορισμένης ευθύνης (ΕΠΕ) και της ιδιωτικής κεφαλαιουχικής εταιρείας (ΙΚΕ), διέπονται σήμερα από τον Ν. 4548/2018 (σε ισχύ από την 1η Ιανουαρίου 2019), ο οποίος έχει αντικαταστήσει πλήρως τον προγενέστερο Νόμο περί Ανωνύμων Εταιρειών 2190/1920. Οι σχετικές διατάξεις για τη λύση και την εκκαθάριση βρίσκονται στα άρθρα 164 επ.

Ι. Λύση ελληνικής ανώνυμης εταιρείας

1. Λόγοι λύσης

Εάν τα ίδια κεφάλαια της ΑΕ πέσουν κάτω από το ήμισυ του μετοχικού κεφαλαίου, το διοικητικό συμβούλιο πρέπει να συγκαλέσει γενική συνέλευση για να αποφασίσει τη λύση ή αύξηση κεφαλαίου. Περαιτέρω λόγοι λύσης βάσει του άρθρου 164 του Ν. 4548/2018 περιλαμβάνουν, ιδίως:

• τη λήξη της διάρκειας της εταιρείας όπως ορίζεται στο καταστατικό,
• απόφαση της γενικής συνέλευσης για λύση της εταιρείας, λαμβανόμενη με την πλειοψηφία που απαιτείται βάσει του καταστατικού,
• την κήρυξη διαδικασίας αφερεγγυότητας,
• τη μη καταβολή του μετοχικού κεφαλαίου που αναλήφθηκε κατά τη σύσταση,
• τη συνεχιζόμενη παρουσία, στη διοίκηση, μέλους διοικητικού συμβουλίου, διευθύνοντος συμβούλου, ή ανώτερου στελέχους καταδικασμένου για σχετικά αδικήματα,
• και, κατόπιν αιτήσεως ενός ή περισσότερων μετόχων που κατέχουν τουλάχιστον το ένα τρίτο του μετοχικού κεφαλαίου (ή, όπου υπάρχουν περισσότεροι αιτούντες, τουλάχιστον το ένα πέμπτο από κοινού), δικαστική λύση για σπουδαίο λόγο, για παράδειγμα όπου τα διοικούντα όργανα της εταιρείας βρίσκονται σε μόνιμη αδυναμία λειτουργίας.

Σημαντική διόρθωση: ο πρώην υποχρεωτικός λόγος λύσης που προβλεπόταν στο άρθρο 48 του Νόμου περί Ανωνύμων Εταιρειών 2190/1920 – πτώση των ιδίων κεφαλαίων κάτω του 10% του μετοχικού κεφαλαίου – καταργήθηκε ρητά με τον Ν. 4548/2018 και δεν αποτελεί συνεπώς πλέον λόγο λύσης. Η πρώην μεταβατική διάταξη που υποχρέωνε τις εταιρείες που είχαν συσταθεί πριν από το έτος 2000 να αυξήσουν το κεφάλαιό τους στο τότε ισχύον ελάχιστο έχει επίσης καταστεί άνευ αντικειμένου με την πάροδο του χρόνου• το τρέχον ελάχιστο κεφάλαιο για ΑΕ ανέρχεται, από τον Ν. 4548/2018, σε €25.000 (προηγουμένως €24.000).

2. Λύση με απόφαση της γενικής συνέλευσης και σιωπηρή εκκαθάριση

Η σιωπηρή εκκαθάριση είναι διαθέσιμη όπου η εταιρεία δεν είναι υπερχρεωμένη και δεν διατρέχει κίνδυνο αφερεγγυότητας, ή όπου οι μέτοχοι παρέχουν το απαραίτητο κεφάλαιο. Μια εταιρεία μπορεί να κινήσει σιωπηρή εκκαθάριση παρά τις οικονομικές δυσχέρειες• ωστόσο, εάν πιστωτής υποβάλει αίτηση πτώχευσης, η αίτηση αυτή υπερισχύει και πρέπει τότε να ακολουθήσει διαδικασία αφερεγγυότητας.

Στη σιωπηρή εκκαθάριση, η εταιρεία εκκαθαρίζεται η ίδια: οι υποχρεώσεις εξετάζονται και διακανονίζονται από τα διαθέσιμα περιουσιακά στοιχεία και κεφάλαια, τα ενσώματα περιουσιακά στοιχεία πωλούνται, και οι εκκρεμείς απαιτήσεις εισπράττονται. Η επιχειρηματική δραστηριότητα μπορεί να συνεχιστεί μόνο σε περιορισμένο βαθμό και αποκλειστικά για τον σκοπό της εκκαθάρισης. Η εκκαθάριση χαρακτηρίζεται «σιωπηρή» επειδή δεν εμπλέκεται πτωχευτικό δικαστήριο• μόλις ολοκληρωθεί, οι μέτοχοι δεν επιβαρύνονται με το στίγμα διαδικασίας αφερεγγυότητας. Αυτή η μορφή λύσης μπορεί να αποφασιστεί από τη γενική συνέλευση οποτεδήποτε, χωρίς να απαιτείται κανένας ιδιαίτερος λόγος.

3. Αφερεγγυότητα ελληνικής ανώνυμης εταιρείας

Η κήρυξη διαδικασίας αφερεγγυότητας απαιτεί η εταιρεία να βρίσκεται σε μόνιμη – όχι απλώς προσωρινή – αδυναμία εκπλήρωσης των ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεών της γενικά. Η διαδικασία διέπεται σήμερα από τον Πτωχευτικό Κώδικα (Ν. 4738/2020), ο οποίος έχει, από την 1η Μαρτίου 2021 (και, για ορισμένες διατάξεις, από την 1η Ιουνίου 2021), αντικαταστήσει τον προγενέστερο Πτωχευτικό Νόμο του 2007 (Ν. 3588/2007), και ο οποίος έχει έκτοτε μεταρρυθμιστεί επανειλημμένα – πιο πρόσφατα με τους Ν. 5072/2023, Ν. 5193/2025, και περαιτέρω τροποποιήσεις το 2025/2026. Αίτηση για την κήρυξη της διαδικασίας μπορεί να υποβληθεί είτε από πιστωτή είτε από την ίδια την εταιρεία• η εταιρεία υπέχει, κατ’ αρχήν, υποχρέωση υποβολής αίτησης χωρίς υπαίτια καθυστέρηση μόλις διαπιστωθεί η παύση πληρωμών.

Σημαντική καινοτομία του μεταρρυθμισμένου Πτωχευτικού Κώδικα είναι η διάκριση μεταξύ διαδικασιών αφερεγγυότητας μικρού και μεγάλου εύρους: η διαδικασία χαρακτηρίζεται «μικρού εύρους» όπου το σύνολο του ενεργητικού δεν υπερβαίνει τα €450.000, ο καθαρός κύκλος εργασιών δεν υπερβαίνει τα €900.000, και ο μέσος αριθμός εργαζομένων δεν υπερβαίνει τους 10, σωρευτικά• από τη μεταρρύθμιση δικαστικής αρμοδιότητας της 15ης Σεπτεμβρίου 2024, και αυτές οι διαδικασίες πλέον διεκπεραιώνονται ενιαία ενώπιον του μονομελούς πρωτοδικείου (αντί, όπως ίσχυε προηγουμένως, του ειρηνοδικείου). Παράλληλα με την κυρίως διαδικασία αφερεγγυότητας, ο Πτωχευτικός Κώδικας εξακολουθεί να προβλέπει προκαταρκτική διαδικασία αναδιάρθρωσης ή διακανονισμού, για χρήση όπου η εταιρεία βρίσκεται σε κρίση αλλά δεν έχει ακόμη παύσει τις πληρωμές της.

4. Σύγκριση σιωπηρής εκκαθάρισης και διαδικασίας αφερεγγυότητας

Οι διαφορές παραμένουν θεμελιώδεις: ενώ η λύση με απόφαση της γενικής συνέλευσης, ακολουθούμενη από σιωπηρή εκκαθάριση, μπορεί να πραγματοποιηθεί οποτεδήποτε και χωρίς ιδιαίτερο λόγο, η διαδικασία αφερεγγυότητας απαιτεί υποχρεωτικές, γενικά αρνητικές προϋποθέσεις (παύση πληρωμών). Στη σιωπηρή εκκαθάριση, οι μέτοχοι διατηρούν τον έλεγχο της διαδικασίας εκκαθάρισης, χωρίς την εμπλοκή πτωχευτικού δικαστηρίου ή συνδίκου πτώχευσης• η διαδικασία αφερεγγυότητας, αντιθέτως, αποτελεί δικαστική διαδικασία που γενικά επηρεάζει αρνητικά τη φήμη της εταιρείας.

5. Η διαδικασία σιωπηρής εκκαθάρισης

Η διαδικασία κινείται με απόφαση της γενικής συνέλευσης για λύση και εκκαθάριση, μαζί με τον διορισμό ενός ή περισσότερων εκκαθαριστών• η απόφαση πρέπει να δημοσιευθεί. Ο εκκαθαριστής εκπροσωπεί την εταιρεία από το σημείο αυτό και εξής, αλλά μπορεί να ανακληθεί εκ νέου από τη γενική συνέλευση, η οποία διατηρεί τις αρμοδιότητές της καθ’ όλη τη διάρκεια της εκκαθάρισης. Το εμπορικό υλικό αλληλογραφίας της εταιρείας πρέπει να φέρει την προσθήκη «υπό εκκαθάριση».

Ακολουθεί η ρευστοποίηση των περιουσιακών στοιχείων (πώληση ενσώματων περιουσιακών στοιχείων, είσπραξη εκκρεμών απαιτήσεων) και ο διακανονισμός των υποχρεώσεων βάσει δημοσιευμένου ισολογισμού έναρξης εκκαθάρισης• πρέπει επίσης να αντιμετωπιστούν η λύση συμβάσεων εργασίας, οι διαρκείς υποχρεώσεις, και οι συμβάσεις χρηματοδοτικής μίσθωσης και μίσθωσης. Όπου τα διαθέσιμα περιουσιακά στοιχεία δεν επαρκούν για την πλήρη ικανοποίηση όλων των υποχρεώσεων, οι εκκαθαριστές μπορούν να ζητήσουν από το δικαστήριο αναλογική κατανομή της περιουσίας της εταιρείας μεταξύ των πιστωτών. Με την ολοκλήρωση, συντάσσεται και δημοσιεύεται ισολογισμός λήξης εκκαθάρισης.

ΙΙ. Λύση ελληνικής εταιρείας περιορισμένης ευθύνης (ΕΠΕ)

1. Λόγοι λύσης

• η ύπαρξη ιδιαίτερου λόγου βάσει νόμου ή του καταστατικού
• απόφαση της συνέλευσης των εταίρων λαμβανόμενη με πλειοψηφία τριών τετάρτων των εταίρων που κατέχουν επίσης τουλάχιστον τα τρία τέταρτα του εταιρικού κεφαλαίου
• δικαστική λύση για σπουδαίο λόγο, κατόπιν αιτήσεως εταίρων που εκπροσωπούν τουλάχιστον τα τρία τέταρτα του εταιρικού κεφαλαίου
• την κήρυξη διαδικασίας αφερεγγυότητας.

Βάσει του ελληνικού δικαίου, ούτε η προσωπική αφερεγγυότητα ούτε ο θάνατος μεμονωμένου εταίρου επιφέρουν τη λύση της εταιρείας, εκτός εάν το καταστατικό ορίζει διαφορετικά. Όπου η εταιρεία απολέσει περισσότερο από το ήμισυ του κεφαλαίου της, οι διαχειριστές υποχρεούνται να συγκαλέσουν συνέλευση για να αποφασιστεί η λύση ή μείωση κεφαλαίου• δεν υφίσταται πλέον νόμιμο κατώτατο όριο κεφαλαίου ως προς αυτό, καθώς το πρώην ελάχιστο κεφάλαιο των €2.400 καταργήθηκε το 2013 (βλ. το υλικό μας «Σύσταση Εταιρείας»).

2. Διαδικασία εκκαθάρισης

Όπου η λύση επέρχεται για λόγο διαφορετικό από την αφερεγγυότητα, ακολουθεί εκκαθάριση• η εταιρεία εξακολουθεί να υφίσταται μέχρι την ολοκλήρωση της εκκαθάρισης και πρέπει να προσθέσει «υπό εκκαθάριση» στην επωνυμία της. Η εκκαθάριση διενεργείται από διορισμένους εκκαθαριστές, οι οποίοι μπορούν να ανακληθούν από τη συνέλευση των εταίρων ή, κατόπιν αιτήσεως εταίρων που εκπροσωπούν τουλάχιστον το ένα δέκατο του κεφαλαίου, από το δικαστήριο. Τα κύρια καθήκοντα των εκκαθαριστών είναι να προβούν σε απογραφή χωρίς καθυστέρηση, να συντάξουν ισολογισμό έναρξης εκκαθάρισης προς δημοσίευση, και να περατώσουν όλες τις εκκρεμείς υποθέσεις (διακανονισμός χρεών, είσπραξη απαιτήσεων, ρευστοποίηση περιουσιακών στοιχείων).

3. Αφερεγγυότητα ελληνικής εταιρείας περιορισμένης ευθύνης

Εφαρμόζονται οι αρχές που διέπουν τη διαδικασία αφερεγγυότητας ανώνυμης εταιρείας βάσει του ισχύοντος Πτωχευτικού Κώδικα (Ν. 4738/2020). Σε αντίθεση με τους εταίρους ομόρρυθμης ή ετερόρρυθμης εταιρείας, η αφερεγγυότητα της ΕΠΕ δεν επιφέρει την προσωπική αφερεγγυότητα των εταίρων της.

ΙΙΙ. Λύση ελληνικής ΙΚΕ

1. Λόγοι λύσης

• απόφαση της συνέλευσης των εταίρων
• τη λήξη της διάρκειας της εταιρείας όπως ορίζεται στο καταστατικό
• την κήρυξη διαδικασίας αφερεγγυότητας
• άλλες περιπτώσεις προβλεπόμενες από τον νόμο ή το καταστατικό.

Και εδώ, ούτε η προσωπική αφερεγγυότητα ούτε ο θάνατος εταίρου επιφέρουν αυτόματα λύση, εκτός εάν το καταστατικό ορίζει διαφορετικά.

2. Διαδικασία εκκαθάρισης

Όπως και στην ΕΠΕ: η εταιρεία εξακολουθεί να υφίσταται, φέρουσα την προσθήκη «υπό εκκαθάριση», μέχρι την ολοκλήρωση• οι εκκαθαριστές διορίζονται από τη συνέλευση των εταίρων• και υφίσταται υποχρέωση απογραφής χωρίς καθυστέρηση, δημοσίευσης ισολογισμού έναρξης εκκαθάρισης, και πλήρους περάτωσης όλων των εκκρεμών υποθέσεων.

3. Αφερεγγυότητα ελληνικής ΙΚΕ

Εφαρμόζονται οι ίδιες αρχές όπως για την ΑΕ και την ΕΠΕ βάσει του ισχύοντος Πτωχευτικού Κώδικα• και εδώ, η αφερεγγυότητα της εταιρείας δεν επιφέρει την προσωπική αφερεγγυότητα των εταίρων της.

Σημείωση: δεδομένης της συχνότητας των μεταρρυθμίσεων στο ελληνικό πτωχευτικό δίκαιο από το 2020, συνιστούμε να επιβεβαιώνονται τα όρια, οι προθεσμίες, και οι αρμόδιες αρχές που εφαρμόζονται στη συγκεκριμένη περίπτωση έναντι της τρέχουσας κωδικοποιημένης έκδοσης του Πτωχευτικού Κώδικα.