Τα τελευταία χρόνια, η Ελλάδα έχει ψηφιοποιήσει ριζικά το σύστημα ελέγχου της κατά της φοροδιαφυγής. Τα σημαντικότερα σημερινά εργαλεία είναι:
1. myDATA – Ηλεκτρονική Λογιστική σε Πραγματικό Χρόνο
Μέσω της πλατφόρμας myDATA (my Digital Accounting and Tax Application) της ΑΑΔΕ, οι επιχειρήσεις διαβιβάζουν συνεχώς και ηλεκτρονικά συνόψεις παραστατικών, χαρακτηρισμούς εσόδων και εξόδων, και στοιχεία μισθοδοσίας. Βάσει αυτών, οι δηλώσεις ΦΠΑ και άλλες δηλώσεις προσυμπληρώνονται αυτόματα.
2. Υποχρεωτική Ηλεκτρονική Τιμολόγηση (E-Invoicing)
Για τις συναλλαγές μεταξύ επιχειρήσεων (Β2Β), καθίσταται υποχρεωτική η ηλεκτρονική τιμολόγηση μέσω εγκεκριμένου παρόχου ή της δωρεάν εφαρμογής «timologio» της ΑΑΔΕ – η αρχικώς προβλεπόμενη ημερομηνία έναρξης της 2ας Φεβρουαρίου 2026 για τις μεγάλες επιχειρήσεις (ακαθάριστα έσοδα άνω του €1.000.000 το 2023) μετατέθηκε κατά έναν μήνα, στις 2 Μαρτίου 2026• για όλες τις λοιπές επιχειρήσεις εξακολουθεί να ισχύει η 1η Οκτωβρίου 2026. Παράλληλα, επεκτείνεται το σύστημα του Ψηφιακού Δελτίου Αποστολής, το οποίο επιτρέπει επίσης την ηλεκτρονική παρακολούθηση της μεταφοράς αγαθών και την αναφορά της στην ΑΑΔΕ.
3. Συνδεδεμένες Ταμειακές Μηχανές και Τερματικά Καρτών
Οι ταμειακές μηχανές και τα τερματικά πληρωμών με κάρτα που χρησιμοποιούν λιανοπωλητές και πάροχοι υπηρεσιών πρέπει να συνδέονται ηλεκτρονικά με την ΑΑΔΕ, ώστε οι συναλλαγές να καταγράφονται σε πραγματικό χρόνο• από το 2024, οι περισσότερες επιχειρήσεις υποχρεούνται επίσης να διαθέτουν τερματικό καρτών.
4. Ανώτατο Όριο Συναλλαγών σε Μετρητά
Οι συναλλαγές σε μετρητά μεταξύ επιχειρήσεων και καταναλωτών, καθώς και μεταξύ επιχειρήσεων, επιτρέπονται μόνο έως το ποσό των €500• πληρωμές άνω του ποσού αυτού πρέπει να πραγματοποιούνται χωρίς μετρητά (κάρτα, τραπεζικό έμβασμα). Η Ελλάδα διαθέτει, συνεπώς, ένα από τα χαμηλότερα όρια συναλλαγών σε μετρητά εντός της ΕΕ.
5. Συμφωνία Περιουσιακών Στοιχείων και Ανάλυση Κινδύνου
Η ΑΑΔΕ συσχετίζει το δηλωθέν εισόδημα με στοιχεία περιουσίας (ακίνητα, οχήματα, λογαριασμούς κινητών αξιών κ.λπ.) και, ολοένα και περισσότερο αυτόματα, με στοιχεία κίνησης λογαριασμών από πιστωτικά ιδρύματα (μεταξύ άλλων μέσω του συστήματος BANCAPP), και εφαρμόζει σύστημα ελέγχου βασισμένο σε ανάλυση κινδύνου («Risk Analysis»), προκειμένου να εστιάζει τους ελέγχους ειδικά σε φορολογουμένους που παρουσιάζουν αποκλίσεις. Μέσω της αυτόματης διεθνούς ανταλλαγής πληροφοριών (μεταξύ άλλων του Κοινού Προτύπου Αναφοράς – Common Reporting Standard – και των διαδοχικών διευρύνσεων της Οδηγίας της ΕΕ για τη Διοικητική Συνεργασία), η ΑΑΔΕ λαμβάνει επίσης συνεχώς πληροφορίες λογαριασμών από μεγάλο αριθμό κρατών.
6. Έλεγχος Ενδοομιλικής Τιμολόγησης και Υπεράκτιων Δομών
Οι κανόνες που διέπουν τον έλεγχο της ενδοομιλικής τιμολόγησης (transfer pricing) μεταξύ συνδεδεμένων επιχειρήσεων, καθώς και των συναλλαγών με επιχειρήσεις εγκατεστημένες σε κράτη με προνομιακό φορολογικό καθεστώς, έχουν έκτοτε αυστηροποιηθεί επανειλημμένα και ενσωματωθεί στον Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος και στον Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας.
7. Μέτρα Αναγκαστικής Εκτέλεσης και Ασφαλιστικά Μέτρα
Σε περίπτωση οφειλών προς το Δημόσιο, η ΑΑΔΕ εξακολουθεί να μπορεί να διατάσσει δέσμευση λογαριασμών, κατασχέσεις, και ασφαλιστικά μέτρα επί περιουσιακών στοιχείων• παράλληλα – όπως προβλέπεται στην ενότητα «Φορολογικά Αδικήματα» του πακέτου οικονομικού ποινικού δικαίου – υπάρχουν διευρυμένες δυνατότητες αναστολής των ποινικών συνεπειών όπου συμφωνείται και τηρείται πρόγραμμα ρύθμισης οφειλών σε δόσεις.
Συχνές Ερωτήσεις
Ποιες υποχρεώσεις ισχύουν για τους επιχειρηματικούς τραπεζικούς λογαριασμούς;
1. Ποιες υποχρεώσεις ισχύουν για τους επιχειρηματικούς τραπεζικούς λογαριασμούς;
Οι συναλλαγές μεταξύ επιχειρήσεων, καθώς και οι καταβολές μισθοδοσίας, πρέπει να διενεργούνται μέσω επιχειρηματικών τραπεζικών λογαριασμών• οι τράπεζες που τηρούν τους λογαριασμούς αυτούς υποχρεούνται να παρέχουν στη φορολογική διοίκηση (ΑΑΔΕ) πληροφορίες για τις συναλλαγές. Η υποχρέωση αυτή, που θεσπίστηκε αρχικά το 2011, παραμένει κατ' ουσίαν σε ισχύ, έχει όμως διευρυνθεί σημαντικά χάρη στη σημερινή σχεδόν πλήρη ηλεκτρονική ιχνηλασιμότητα μέσω του myDATA και των τραπεζικών διεπαφών της ΑΑΔΕ.
Τι καλύπτει το μητρώο περιουσιακών στοιχείων για τα φυσικά πρόσωπα;
Η φορολογική διοίκηση εξακολουθεί να τηρεί ηλεκτρονικό μητρώο περιουσιακών στοιχείων (καλύπτον, μεταξύ άλλων, ακίνητα, οχήματα, σκάφη και αεροσκάφη, μετοχές, αμοιβαία κεφάλαια και εταιρικά μερίδια), το οποίο χρησιμεύει ως βάση για ελέγχους εισοδήματος και περιουσίας και για τη συσχέτιση με το δηλωθέν εισόδημα (αρχή του «πόθεν έσχες»).
Πώς ελέγχονται σήμερα τα δεδομένα;
Ο έλεγχος πραγματοποιείται σήμερα σε πολύ μεγάλο βαθμό αυτόματα και σε πραγματικό χρόνο μέσω του myDATA, συμπληρούμενος από προγράμματα ηλεκτρονικού ελέγχου βασισμένα σε ανάλυση κινδύνου που λειτουργεί η ΑΑΔΕ, τα οποία εντοπίζουν αυτόματα ανωμαλίες και αποκλίσεις (μεταξύ άλλων με διασταύρωση δεδομένων POS, τραπεζικών δεδομένων και δεδομένων τιμολογίων).
Τι νοείται με την ηλεκτρονική διασύνδεση με το Υπουργείο Οικονομικών;
Όλα τα υπουργεία και λοιποί κρατικοί φορείς είναι ηλεκτρονικά διασυνδεδεμένοι με τη φορολογική διοίκηση και διαβιβάζουν πληροφορίες οικονομικής σημασίας (π.χ. αμοιβές, αποζημιώσεις απόλυσης, απαιτήσεις). Η αρχή αυτή έχει διευρυνθεί σημαντικά μέσω της προοδευτικής ψηφιοποίησης του ελληνικού Δημοσίου (μεταξύ άλλων μέσω της πύλης gov.gr).
Ποιες υποχρεώσεις ισχύουν σήμερα για την ηλεκτρονική τιμολόγηση;
Πέραν της υποχρέωσης έκδοσης ηλεκτρονικών τιμολογίων άνω ορισμένων ποσών, που θεσπίστηκε το 2011, ισχύει πλέον η συνολική υποχρέωση myDATA για πρακτικά όλες τις επιχειρήσεις, μαζί με τη σταδιακή καθιέρωση της υποχρεωτικής ηλεκτρονικής τιμολόγησης Β2Β (βλ. την παραπάνω σημείωση). Οι φορολογικές αρχές έχουν άμεση, σε μεγάλο βαθμό αυτοματοποιημένη πρόσβαση στα ηλεκτρονικά δεδομένα.
Πότε απαγορεύονται οι πληρωμές σε μετρητά;
Το όριο των επιτρεπόμενων πληρωμών σε μετρητά έχει μειωθεί επανειλημμένα από την αρχική του θέσπιση (2011: €1.500)• βάσει του ισχύοντος δικαίου, το όριο για συναλλαγές σε μετρητά μεταξύ επιχειρηματικής και ιδιωτικής σφαίρας είναι σημαντικά χαμηλότερο. Για το ακριβές τρέχον όριο, συνιστάται ο έλεγχος της τρέχουσας ισχύουσας διατύπωσης του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας (Ν. 4174/2013), καθώς το όριο αυτό έχει προσαρμοστεί επανειλημμένα. Άνω του ορίου, οι πληρωμές πρέπει να πραγματοποιούνται με κάρτα, τραπεζικό έμβασμα ή δίγραμμη επιταγή.
Ποια κίνητρα υπάρχουν για την καταγγελία διαφθοράς και φοροδιαφυγής;
Εξακολουθούν να ισχύουν κανόνες προστασίας συνεργαζόμενων μαρτύρων και καταγγελλόντων (whistleblowers), προς όφελος, μεταξύ άλλων, προσώπων που συμβάλλουν στην αποκάλυψη διαφθοράς και φοροδιαφυγής στον δημόσιο τομέα• οι κανόνες αυτοί συμπληρώθηκαν πιο πρόσφατα από την Οδηγία της ΕΕ για την Προστασία των Καταγγελλόντων (ενσωματωθείσα με τον Ν. 4990/2022).
Ποια μέτρα μπορούν να ληφθούν σε περίπτωση οφειλών προς το Δημόσιο;
Σε περίπτωση φορολογικών οφειλών, εξακολουθούν να υπάρχουν εκτεταμένες δυνατότητες αναγκαστικής εκτέλεσης, συμπεριλαμβανομένων κατασχέσεων λογαριασμών και κατάσχεσης περιουσιακών στοιχείων, συμπληρούμενες από αυτοματοποιημένες ηλεκτρονικές διαδικασίες κατάσχεσης.
Πώς ελέγχονται οι συναλλαγές με υπεράκτιες (offshore) εταιρείες;
Οι αγορές, δαπάνες, μισθώματα και τόκοι που προκύπτουν από συναλλαγές με επιχειρήσεις εγκατεστημένες σε μη συνεργάσιμες φορολογικά δικαιοδοσίες εξακολουθούν να υπόκεινται σε ιδιαίτερα αυστηρό φορολογικό έλεγχο• οι κανόνες τεκμηρίωσης ενδοομιλικής τιμολόγησης μεταξύ συνδεδεμένων επιχειρήσεων έχουν έκτοτε αυστηροποιηθεί περαιτέρω και ευθυγραμμιστεί με τα πρότυπα BEPS του ΟΟΣΑ.
Ποιες κυρώσεις ισχύουν για τη φοροδιαφυγή και το λαθρεμπόριο;
Ισχύει αυστηρό πλαίσιο ποινικών κυρώσεων για τη φοροδιαφυγή (πλέον ρυθμιζόμενη από το άρθρο 66 του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας, Ν. 4174/2013) και το λαθρεμπόριο (βλ. τη χωριστή μας ενότητα Συχνών Ερωτήσεων για τα φορολογικά αδικήματα).